Ukwap

Ukwap
	; Morfologia (ukwap dwupienny)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	ukwap
	Nazwa systematyczna
	Antennaria Gaertn.; Fruct. 2: 410. Sep-Dec 1791 (nom. cons.)
	Typ nomenklatoryczny
	A. dioica (L.) Gaertn.
Synonimy
	Chamaezelum Link; Disynanthus Raf.;
	Chamaezelum Link; Disynanthus Raf.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ukwap (Antennaria Gaertn.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje 45 gatunków. Występuje naturalnie na półkuli północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym lub podzwrotnikowym (lecz nie w Afryce). W Europie występuje 6 gatunków, z czego do flory Polski należą dwa gatunki – ukwap dwupienny (A. dioica) i ukwap karpacki (A. carpatica).

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, zwłaszcza w ogrodach skalnych. Do najpopularniejszych w uprawie należy ukwap dwupienny A. dioica, ukwap alpejski A. alpina i ukwap różowy A. rosea.

Morfologia

Pokrój: Wiecznie zielone lub prawie wiecznie zielone byliny, rzadko drewniejące u nasady (półkrzewy), dorastające do 15 cm wysokości. Zwykle wełnisto owłosione.
Liście: Skrętoległe, pojedyncze, wąskie i całobrzegie. U większości gatunków są one zebrane w przyziemne rozety. Liście wyrastają dość gęsto i są przeważnie szarozielone i pokryte włoskami, rzadko są nagie.
Kwiaty: Zebrane w drobne koszyczki o błoniastych, białych lub często też zabarwionych (różowych, czerwonych lub brązowych) łuskach okrywy. Koszyczki wyrastają pojedynczo, po kilka lub wiele skupione w podbaldachy na szczytach pędów. Dno koszyczków jest płaskie i pozbawione plewinek. Kwiaty żeńskie są nitkowate, a męskie rurkowate, korony są białe lub mniej lub bardziej purpurowe.
Owoce: Niełupki walcowate lub podługowate, z puchem kielichowym w postaci buławkowato zgrubiałych na szczycie włosków.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Gnaphalieae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych (złożonych) Asteraceae.

Wykaz gatunków

Antennaria alpina (L.) Gaertn. – ukwap alpejski
Antennaria anaphaloides Rydb.
Antennaria arcuata Cronquist
Antennaria argentea Benth.
Antennaria aromatica Evert
Antennaria bocheriana A.E.Porsild
Antennaria canescens Malte
Antennaria carpatica (Wahlenb.) Bluff & Fingerh. – ukwap karpacki
Antennaria caucasica Boriss.
Antennaria chilensis J.Rémy – ukwap chilijski
Antennaria corymbosa E.E.Nelson
Antennaria densifolia A.E.Porsild
Antennaria dimorpha Torr. & A.Gray
Antennaria dioica (L.) Gaertn. – ukwap dwupienny
Antennaria dioiciformis Kom.
Antennaria flagellaris A.Gray
Antennaria friesiana (Trautv.) Ekman
Antennaria geyeri A.Gray
Antennaria howellii Greene
Antennaria lanata Greene – ukwap wełnisty
Antennaria luzuloides Torr. & A.Gray
Antennaria marginata Greene
Antennaria media Greene
Antennaria microphylla Rydb.
Antennaria monocephala DC.
Antennaria neglecta Greene – ukwap zaniedbany
Antennaria nordhageniana Rune & Rønning
Antennaria parlinii Fernald
Antennaria parvifolia Nutt.
Antennaria plantaginifolia (L.) Hook. – ukwap babkolistny
Antennaria porsildii E.Ekman
Antennaria pseudoarenicola V.V.Petrovsky
Antennaria pulchella Greene
Antennaria pulcherrima (Hook.) Greene
Antennaria racemosa Hook.
Antennaria rosea Greene – ukwap różowy
Antennaria rosulata Rydb.
Antennaria sawyeri R.J.Bayer & Figura
Antennaria sleumeri Cabrera
Antennaria soliceps S.F.Blake
Antennaria solitaria Rydb.
Antennaria stenophylla (A.Gray) A.Gray
Antennaria suffrutescens Greene
Antennaria umbrinella Rydb. – ukwap cieniolubny
Antennaria virginica Stebbins

Zastosowanie

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, zwykle na rabatach kwiatowych lub w ogrodach skalnych. Nadają się na kwiat cięty do wieńców, bukietów, itp. Są odporne na mróz, mogą rosnąć w pełnym słońcu lub w półcieniu. Wymagają wilgotnej i przepuszczalnej gleby. Rozmnażają się przez nasiona lub podział.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
1 2 Antennaria. Index Nominum Genericorum (ING). [dostęp 2015-12-04]. (ang.).
1 2 3 Antennaria Gaertn.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-19].
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 55, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 32, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 Pussy-toes / Antennaria spp.. Fine Gardening. [dostęp 2015-12-04]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 255-256. ISBN 978-3-540-31050-1.
1 2 3 Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 173.
↑ Genus Antennaria Gaertn.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-22].
↑ Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 25. ISBN 978-83-925110-5-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[ing-3] 1 2 Antennaria. Index Nominum Genericorum (ING). [dostęp 2015-12-04]. (ang.).

[powo-4] 1 2 3 Antennaria Gaertn.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-19].

[mabb-5] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 55, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[E-6] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 32, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[fg-8] 1 2 3 Pussy-toes / Antennaria spp.. Fine Gardening. [dostęp 2015-12-04]. (ang.).

[kubitzki-9] 1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 255-256. ISBN 978-3-540-31050-1.

[pawlowski-10] 1 2 3 Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 173.

[grin-11] Genus Antennaria Gaertn.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-06-22].

[gawrys-12] Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 25. ISBN 978-83-925110-5-2.