Varanoidea

Varanoidea
Hardwicke & Gray, 1827
Ilustracja
Waran paskowany (Varanus salvator)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

zauropsydy

Podgromada

diapsydy

Nadrząd

lepidozaury

Rząd

łuskonośne

(bez rangi) Anguimorpha
(bez rangi) Platynota
Nadrodzina

Varanoidea

Varanoidea – klad gadów łuskonośnych z grupy Anguimorpha. Wielu autorów używało tego terminu alternatywnie do Platynota, jednak w nowszych publikacjach uznaje się odrębność tych taksonów. Zawartość taksonomiczna Varanoidea znacznie różni się w zależności od przyjętej definicji. Przeważnie do grupy tej zalicza się trzy rodziny mające żyjących przedstawicieli – waranowate, helodermowate i Lanthanotidae – oraz liczne formy wymarłe. Lee (1997) zdefiniował Varanoidea jako nazwę odnoszącą się do kladu obejmującego ostatniego wspólnego przodka rodzajów Heloderma, Lanthanotus i Varanus. Według przeprowadzonej przez niego analizy filogenetycznej do tak definiowanych Varanoidea należałyby nie tylko te trzy rodziny, lecz również m.in. mozazaury i węże. Gao i Norell (1998) przypisali nazwę Varanoidea do znacznie mniej obszernego kladu – obejmującego ostatniego wspólnego przodka Telmasaurus i rodziny Varanidae. Do tak definiowanych Varanoidea nie należałyby nie tylko węże i mozazaury, ale prawdopodobnie również Monstersauria, obejmujące m.in. rodzinę helodermowatych. Inni autorzy twierdzą, że Varanoidea obejmują dwie główne linie ewolucyjne: Monstersauria oraz rodzinę waranowatych i taksony blisko z nią spokrewnione.

Najstarsze skamieniałości Varanoidea pochodzą z osadów laurazjatyckich, datowanych na około 95 mln lat i należą do form morskich. Stosunkowo niedługo później w zapisie kopalnym pojawiają się również lądowi przedstawiciele tej grupy. Spekulowano, że Varanoidea wyewoluowały w kredzie na terenach współczesnej wschodniej Azji, a następnie podzieliły się na dwie grupy, spośród których jedna skolonizowała Amerykę Północną przez Beringię, a pozostałe rozprzestrzeniły się w Azji, Afryce i Europie.