Wadi Umm ar-Rabi

Wadi Umm ar-Rabi
ⵡⴰⵏⵙⵉⴼⵏ
‏أم الربيع‎
Ilustracja
Wadi Umm ar-Rabi w pobliżu kasby Bu-l-Awan
Kontynent

Afryka

Państwo

 Maroko

Lokalizacja

Bani Mallal-Chunajfira, Casablanca-Sattat, Marrakesz-Safi, Fez-Meknes

Rzeka 1 rzędu
Długość 555 km
Spadek

3,24‰

Powierzchnia zlewni

48 070 km²

Średni przepływ

105 m³/s

Źródło
Miejsce Atlas Średni
Wysokość

1800

Współrzędne

33°10′57″N 5°09′02″W/33,182500 -5,150556

Ujście
Recypient Ocean Atlantycki
Miejsce

w pobliżu Azammur

Wysokość

0 m n.p.m.

Współrzędne

33°19′07″N 8°20′17″W/33,318611 -8,338056

Mapa
Mapa rzeki
Mapa zlewni Wadi Umm ar-Rabi
Położenie na mapie Maroka
Mapa konturowa Maroka, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „ujście”

Wadi Umm ar-Rabi (berb. ⴰⵙⵉⴼ ⵏ ⵡⴰⵏⵙⵉⴼⵏ, trl. Asif n Wansifn; arab. ‏أم الربيع‎, trl. Wādī Umm ar-Rabī‛; fr. Oued Oum er Rbia) – rzeka w środkowym Maroku o długości 555 km. Jej źródła mają charakter wywierzyskowy i znajdują się w Atlasie Średnim, a uchodzi ona do Oceanu Atlantyckiego w pobliżu Azammuru.

Do dopływów Wadi Umm ar-Rabi należą: Wadi Derna, Wadi al-Handek, Wadi Tasawut(inne języki), Wadi al-Achdar(inne języki) oraz Wadi al-Abid(inne języki).

Geografia

Źródła rzeki znajdują się na wysokości 1800 m n.p.m. Jej zlewnia ma powierzchnię 48 070 km². W swoim środkowym i dolnym biegu Wadi Umm ar-Rabi przepływa przez półpustynną Równinę Tadla oraz pustynną Równinę Rehamna, po czym uchodzi do Oceanu Atlantyckiego. Średni roczny odpływ wód powierzchniowych wynosi 3,17 mld m³ (maksymalnie 8,3 mld m³, minimalnie 1,3 mld m³). Średnia roczna suma opadów na terenie zlewni wynosi 436 mm, a w obszarze źródliskowym sięga 960 mm. Występują one od października do kwietnia, przy czym ich maksimum przypada na przełom grudnia i stycznia. Na wysokościach powyżej 1000 m n.p.m. (lub według innych źródeł powyżej 800 m n.p.m.) powszechnie występują opady śniegu, nawet przez 20 dni w roku. Temperatura powietrza na obszarze zlewni waha się od 5 °C do 50 °C.

Rzeka przepływa przez obszary o zróżnicowanej budowie geologicznej. W wyższych partiach Atlasu Średniego dominują skały wapienne. U podnóża gór występują głównie łupki i kwarcyty, a także zlepieńce, oraz permskie bazalty.

Ujście Wadi Umm ar-Rabi do Oceanu Atlantyckiego. Na jej lewym brzegu widoczne jest miasto Azammur

Od około dwóch dekad zapotrzebowanie na wodę systematycznie przewyższa zasoby hydrologiczne rzeki. W trakcie długotrwałej suszy w 2022 roku nielegalne pobory wody z Wadi Umm ar-Rabi doprowadziły do całkowitego wyschnięcia rzeki w jej dolnym biegu.

Obszar zlewni zamieszkuje około 5,5 mln osób (dane z 2022 roku). Rzeka zaopatruje w wodę 60 miast i 192 wsie, a jej kluczowy zbiornik, Al Massira, poprzez sieć kanałów i wodociągów dostarcza wodę pitną do Casablanki oraz Marrakeszu.

Na rzece istnieje system zapór wodnych, m.in. Ahmed el-Hansali, Ait Messaoud, Kasabat Tadila, Imfout, Daurat(inne języki) oraz al-Massira(inne języki). Przy części z nich funkcjonują elektrownie wodne.

Wadi Umm ar-Rabi charakteryzuje się wysokim stopniem zanieczyszczenia wód. Szacuje się, że dobowa objętość odprowadzanych do niej nieoczyszczonych ścieków komunalnych wynosi około 44 000 m³, przy czym udział ścieków przemysłowych jest znikomy.

Przyroda

Ekosystem rzeki charakteryzuje się bogatą fauną bentosową, z dominacją stawonogów, mięczaków i pierścienic. Najwyższy poziom bioróżnorodności występuje w strefie źródliskowej. W dolnym biegu rzeki, na odcinkach podlegających silniejszej antropopresji bioróżnorodność znacznie się zmniejsza.

Gospodarka

W granicach zlewni znajduje się ponad 20% użytków rolnych Maroka, przy czym gospodarstwa korzystające z irygacji skoncentrowane są głównie w środkowym biegu rzeki. Według danych Banku Światowego obszar ten odpowiada za 50% krajowej produkcji buraków cukrowych oraz 40% produkcji oliwek.

Rzeka zaopatruje w wodę kluczowe krajowe zakłady chemiczne oraz największe marokańskie zagłębie fosforytowe.

Galeria

Uwagi

  1. ↑ Transliteracja zgodna z zasadami latynizacji języka berberskiego Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Przypisy

  1. ↑ Nazewnictwo Geograficzne Świata; Zeszyt 3: Afryka, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2004, s. 109, ISBN 83-239-7826-3 [dostęp 2026-09-15] (pol.).
  2. ↑ Oum el-Rbia River | Oum el-Rbia River | Morocco, Atlas Mountains, Middle Atlas | Britannica [online], www.britannica.com [dostęp 2026-09-15] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Ehssan El Meknassi Youssoufi, Ali Hammani, Marcel Kuper, Sami Bouarfa, Mohamed El Amrani, Basin closure and water circularity: a pathway analysis from Oum Er Rbia river basin, Morocco, „International Journal Of Water Resources Development”, Taylor & Francis Online, 2025, DOI: 10.1080/07900627.2025.2531341 [dostęp 2026-09-15] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 Ahmed Barakat, Mohamed El Baghdadi, Jamila Rais, Brahim Aghezzaf, Mohamed Slassi, Assessment of spatial and seasonal water quality variation of Oum Er Rbia River (Morocco) using multivariate statistical techniques, „International Soil and Water Conservation Research”, 4 (4), 1 grudnia 2016, ISSN 2095-6339 [dostęp 2026-09-15] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-06] (ang.).
  5. 1 2 3 Abderrahmane Qalmoun, Khadija Bouzrarf, Boutaïna Belqat, Assessment of the ecological status of the Oum Er-rabie River basin (Central Morocco) through physicochemical, bacteriological parameters and biotic indices, „Biologia”, 77, 2022, s. 2533–2547, DOI: 10.1007/s11756-022-01128-1 [dostęp 2026-09-16] (ang.).
  6. Inne publikacje KSNG – zasady latynizacji. [w:] Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. [dostęp 2026-09-17]. (pol.).