Walce

Walce
Walzen
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Walentego
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

krapkowicki

Gmina

Walce

Liczba ludności (2019)

1798

Strefa numeracyjna

77

Kod pocztowy

47-344

Tablice rejestracyjne

OKR

SIMC

0504634

Położenie na mapie gminy Walce
Mapa konturowa gminy Walce, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Walce”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Walce”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Walce”
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego
Mapa konturowa powiatu krapkowickiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Walce”
Ziemia50°22′19″N 18°00′30″E/50,371944 18,008333
Strona internetowa

Walce (dodatkowa nazwa w j. niem. Walzen) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce, której jest siedzibą. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest w Kotlinie Raciborskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej. Przepływa przez nią rzeka Stradunia.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego. Do 1956 należała do powiatu prudnickiego.

Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 1892 osoby.

Geografia

Walce znajdują się w południowo-zachodniej części Polski. Leżą na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Walce położone są w południowej części województwa opolskiego, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce, której są siedzibą, tuż przy granicy z gminą Głogówek i powiatem prudnickim. Znajdują się w pobliżu granicy z Czechami. Należą do Euroregionu Pradziad.

Sołectwo Walce obejmuje obręb wsi Walce. Zajmuje powierzchnię 13,2 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Grocholub, Kamionka, Dobieszowice, Twardawa, Biedrzychowice, Rozkochów, Zabierzów.

Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Walce znajdują się w granicach mikroregionów Równina Walców (318.59.1) i Dolina Dolnej Straduni (318.59.4). W granicach administracyjnych wsi znajdują się wzniesienia Buchtaberg i Górka. W obszarze wsi przepływa rzeka Stradunia.

Na wschód od miejscowości znajdują się łąki o nazwach Siedliska i Bagno. W zachodniej części wsi położone są wyrobisko Kajerka i bagno Kapuśniki. Na południe od wsi znajduje się łąka o nazwie Grzumble.

Integralne części wsi

Integralne części wsi Walce
SIMCNazwaRodzaj
0504670Antoszkaprzysiółek
0504663Grobleprzysiółek
0504686Krzewiakiprzysiółek
0504640Mariankówczęść wsi
0504657Posiłekczęść wsi

We wsi znajdował się folwark, który nosił niemiecką nazwę Philippinenhof.

Nazwa

W łacińskim dokumencie z 1228 roku wydanym przez Kazimierza I opolskiego zanotowana została w szeregu miejscowości założonych na prawie polskim iure polonico w formie Walchi. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod obecnie stosowaną, polską nazwą Walce oraz niemiecką nazwą Walzen we fragmencie „Walzen, Ober, Nieder und Schloss (zusammenhangend), polnisch Walce„.

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod zgermanizowaną nazwą Walzen, a także historycznymi nazwami we fragmencie: „Walzen (1228 Walchi, 1534 Wahltze, polnisch Walzy)”. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości, wówczas administracyjnie należącej do powiatu prudnickiego, polską nazwę Walce.

Historia

Ślady pobytu człowieka na terenie obecnej wsi Walce, potwierdzone badaniami archeologicznymi, sięgają epoki kamienia (6000–4500 lat p.n.e.).

Głaz upamiętniający 770-lecie Walców (1228–1998)

Wieś została założona przez opactwo cystersów w Kazimierzu. Po raz pierwszy wzmiankowana była w łacińskim dokumencie wydanym przez księcia Kazimierza I opolskiego w 1228. W 1260 syn Kazimierza, Władysław potwierdził dokument ojca, według którego wieś Walce została przypisana opactwu norbertanek w Czarnowąsach. Decyzją biskupa wrocławskiego z 4 sierpnia 1290 całość danin wsi przypisana została biskupstwu wrocławskiemu. Istnienie parafii św. Walentego w Walcach potwierdza dokument z 1330. W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. Wzmianka na temat świętopietrza pochodzi z 1447.

Walce (Walzen) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na mapie z 1849

W latach 70. XVI wieku cesarz Ferdynand I przekazał Walce i Biedrzychowice w zastaw Franzowi Schweinichen von Kolbnitz (Franciszek Szwajnoch). W 1574 wspólnota wsi Walce oskarżyła dzierżawcę, że „olszynkę, która między polem naszym [a pańskim] leży, którą my za przodków naszych, jak daleko pamięć sięga, w spokoju używaliśmy, kazał wyrąbać”. W 1585 Schweinichen kupił wieś od cesarza Rudolfa II.

Pieczęć Walców (1911)

W czasie wojny trzydziestoletniej w 1632 do Walców wtargnęły wojska szwedzkie. Szwedzi spustoszyli wieś, a jej proboszcz został zasztyletowany. W 1675 wzniesiony został pałac w Walcach. W 1679 w Walcach działała szkoła katolicka. W dokumencie z 18 listopada 1700 sporządzonym w Raciborzu jako świadek transakcji wystąpił właściciel Dąbrówki i Walców Wentzel Leonard Rogojsky von Rogossnik. Walce zostały ponownie spustoszone podczas trzech wojen śląskich. Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk.

Podczas wojen napoleońskich, w 1807 w Walcach i Prudniku stacjonowały wojska francuskie. Wieś posiadała pieczęć, która przedstawiała w polu grabie w skos, a w otoku napis: GEMEINDE WALZER / NEUSTADTR KREIS (pol. Gmina Walce / Powiat Prudnicki). 2 września 1862 4-letnie dziecko bawiące się zapałkami wywołało pożar, w wyniku którego spłonął kościół, zabudowania gospodarcze, parafialne i szkolne, 23 posiadłości z 22 stodołami napełnionymi żniwem. W płomieniach zginęła znaczna ilość bydła. W 1894 wzniesiono obecny kościół św. Walentego. W latach 1901–1902 zbudowano nową, pięcioklasową szkołę (od 1919 sześcioklasowa, a od 1935 ośmioklasowa). Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 1516 mieszkańców Walców 98 posługiwało się językiem niemieckim, 1402 językiem polskim, a 113 było dwujęzycznych. W wyborach parlamentarnych w Republice Weimarskiej w 1919 najwięcej głosów w Walcach zdobyli socjaldemokraci.

Pomnik poległych w I wojnie światowej

W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Walce znalazły się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem. Do głosowania uprawnionych było w Walcach 917 osób, z czego 725, ok. 79%, stanowili mieszkańcy (w tym 712, ok. 77,6% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 890 głosów (ok. 97% uprawnionych), w tym 887 (99,7%) ważne; za Niemcami głosowało 778 osób (87,7%), a za Polską 109 osób (12,3%). W 1923 wieś otrzymała prąd elektryczny. We wsi utworzono lokalny oddział Prudnickiej Powiatowej Kasy Oszczędności. W 1929 rodzina Seherr-Thoss sprzedała pałac w Walcach Górnośląskiej Spółce Ziemskiej. Rozparcelowanie majątku doprowadziło do dynamicznego rozwoju wsi. Powstały nowe gospodarstwa rolne, a liczba mieszkańców wzrosła z 1694 w roku 1926 do 1894 w roku 1939. Pracowały dwa młyny wodne, jeden na Antoszce, a drugi na Grobli. Działały m.in. sklepy spożywcze, sklep tekstylny, dom handlowy, sklep wielobranżowy, piekarnie, masarnie, gospody, apteka i ochotnicza straż pożarna. W 1930 utworzono klub sportowy 1. FC Walzen z sekcją piłkarską, przemianowany w 1933 na SSV Walzen. Klub strzelecki z Walców trzykrotnie zdobył mistrzostwo Śląska w strzelaniu z broni małokalibrowej. Od 1935 działał zespół śpiewaczy.

Pomnik poległych w II wojnie światowej

W okolicach Walców wydobywano torf. Według wyników ankiety kościelnej z 1931, odsetek Polaków wśród mieszkańców Walców oceniono na 87–99%. Rozwój gospodarczy i kulturalny Walców został przerwany przez wybuch II wojny światowej. W Walcach pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Będzin, Szczerbice, Ruda Śląska, Szczepocice, Stara Wieś, Katowice, Jasieniec i Niedobczyce. W marcu 1945 niemieckie wojsko posiadało stanowisko dowodzenia we wsi. W wyniku działań wojennych zginęło 247 mieszkańców. Wieś nie poniosła szkód w zabudowie.

Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Mieszkańcom Walców, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa. W czerwcu 1945 bawiące się w pałacu dzieci doprowadziły do eksplozji znajdującej się w środku amunicji. W wyniku eksplozji pałac został zniszczony. 11 lipca 1945 w Walcach wybuchło powstanie niemieckiej i śląskiej ludności przeciwko polskim władzom, zainspirowane wydarzeniami w pobliskiej Kórnicy. Tłum miejscowych zaatakował budynek, w którym mieszkał kierownik polskiej szkoły oraz dwie nauczycielki. Polskich milicjantów przybyłych do Walców z Prudnika kilka razy ostrzelano. Milicjanci zastrzelili dwóch mieszkańców wsi. Po tych wydarzeniach, komendant MO powiatu prudnickiego utworzył w Walcach stały komisariat.

Położenie na mapie powiatu prudnickiego w 1950 r.

W latach 1945–1950 Walce należały do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś była siedzibą gminy Walce, a w latach 1954–1972 gromady Walce. Podlegała urzędowi pocztowemu w Głogówku.

Do 1956 roku Walce należały do powiatu prudnickiego. W związku z reformą administracyjną, w 1956 Walce zostały odłączone od powiatu prudnickiego i przyłączone do nowo utworzonego krapkowickiego.

W 1946 w Walcach znajdowała się siedziba jednego z okręgów sanitarnych Powiatowego Urzędu Zdrowia w Prudniku. Do 1948 we wsi powstał jeden z sześciu w powiecie prudnickim ośrodków zdrowia, a także biblioteka gminna. Zabudowania dawnego majątku przejęła Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. Na Mariankowie powstała baza kółka rolniczego, która pod koniec lat 60. XX wieku objęła usługami wszystkie okoliczne wsie.

Od 1990 we wsi powstawały prywatne sklepy. Wybudowano nową sieć telefoniczną oraz wodociąg wiejski. W 1990 oddano do użytku budynek Gminnego Ośrodka Kultury. Funkcjonowała tu filia Szkoły Muzycznej z Krapkowic. W 1993, w obliczu nadchodzącej reformy administracyjnej, radni gminy Walce opowiedzieli się za przynależnością do powiatu krapkowickiego, wskazując jednak, że gdyby nie utworzono takowego powiatu, Walce miałyby się znaleźć w powiecie prudnickim. W czerwcu 1996 Walce stały się siedzibą Związku Gmin Regionu Prudnicko-Krapkowickiego. W 1997 Walce przystąpiły do Programu Odnowy Wsi Opolskiej. W 2022 w Walcach zbudowano Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych.

Przynależność państwowa i administracyjna

Przynależność polityczno-administracyjna wsi Walce
Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna
1228–1281 Księstwo opolsko-raciborskie księstwo opolskie
1281–1313 Księstwo opolskie
1313–1382 Księstwo niemodlińskie
1382–1424 Księstwo niemodlińsko-strzeleckie
1424–1460 Księstwo głogówecko-prudnickie
1460–1521 Księstwo opolskie
1521–1532 Księstwo opolsko-raciborskie księstwo opolskie
1532–1742 Monarchia Habsburgów Monarchia Habsburgów Święte Cesarstwo Rzymskie księstwo opolsko-raciborskie, powiat sądowy głogówecki
1742–1806 Królestwo Prus Królestwo Prus Święte Cesarstwo Rzymskie kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat prudnicki
1806–1815 Królestwo Prus Królestwo Prus
1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki
1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki
1918–1919 Rzesza Niemiecka Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki
1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki
1933–1938 III Rzesza III Rzesza
1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki
1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki
1945–1946 Polska Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski)
1946–1950 województwo śląskie, powiat prudnicki, gmina Walce
1950–1952 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Walce
1952–1954 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa
1954–1956 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Walce
1956–1973 województwo opolskie, powiat krapkowicki, gromada Walce
1973–1975 województwo opolskie, powiat krapkowicki, gmina Walce
1975–1989 województwo opolskie, gmina Walce
1989–1998 Polska Rzeczpospolita Polska
od 1999 województwo opolskie, powiat krapkowicki, gmina Walce


Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:

inne obiekty:

Demografia

Tablica pożegnalna z inskrypcją w gwarze prudnickiej

Miejscowość zamieszkiwana jest przez mniejszość niemiecką oraz Ślązaków. Mieszkańcy wsi posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego. Należą do podgrupy gwarowej nazywanej Kołołczki [Kałałczki]. W wiosce występuje specyficzna gwara śląska charakteryzująca się odmiennym od ogólnośląskiego dyftongu - au.

Tablica z podwójną nazwą przed wjazdem do Walców

Walce są największym sołectwem gminy i zajmują 18,9% jej powierzchni, tj. 13,24 km². Wieś jest także największą w gminie pod względem ludności, gdyż zamieszkuje ją 33% mieszkańców gminy Walce.

Liczba mieszkańców wsi

  • 1784 – 457
  • 1855 – 1196
  • 1861 – 1327
  • 1871 – 1394
  • 1885 – 1284
  • 1905 – 1486
  • 1910 – 1516
  • 1933 – 1891
  • 1939 – 1895
  • 1940 – 1897
  • 1941 – 2200
  • 1966 – 1873
  • 1998 – 2044
  • 2002 – 2102
  • 2009 – 1858
  • 2011 – 1892
  • 2015 – 1858
  • 2016 – 1853
  • 2017 – 1844
  • 2018 – 1828
  • 2019 – 1798

Gospodarka

W Walcach powstał zakład produkcji opakowań z folii Bischof+Klein. We wsi wyznaczono strefę inwestycyjną o powierzchni 17 ha. W lutym 2025 podpisano porozumienie o współpracy z Katowicką Specjalną Strefą Ekonomiczną.

We wsi znajduje się m.in. placówka handlowa sieci Dino Polska.

Walce wraz z całą gminą podlegają pod inspektorat ZUS w Prudniku.

Transport

Walce posiadają połączenia autobusowe z Prudnikiem, Głogówkiem, Kędzierzynem-Koźlem i Głuchołazami.

Kultura

We wsi ma swoją siedzibę Centrum Kultury i Czytelnictwa (powstałe w 2026 z połączenia Gminnego Ośrodka Kultury oraz Gminnej Biblioteki Publicznej), które zajmuje się organizacją festynów, festiwali, dożynek oraz prowadzeniem kół zainteresowań i zespołów artystycznych. W Walcach działa Niemieckie Koło Przyjaźni (Deutscher Freundeskreis) – oddział terenowy Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim. W 1975 w Walcach został założony zespół folklorystyczny „Walczanki”.

W 1857 w Prudniku wydany został Śpiewnik dla katolickich szkół polskich, ułożony przez nauczyciela i organistę Jaschika z Walców. Etnograf Adolf Dygacz w 1953 zebrał wśród mieszkańców Walców śląskie pieśni ludowe: „Dwa bociónie we stodole młócą”, „Hucza, hucza pilki ku domowi”, „Nie masz cić to jako murosz”, „Zygrodniczej dziołchy nie chca”, „Mularze, mularze”, „Nie ma ci to, nie ma”. Zapisy pieśni zostały przekazane muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny”.

Instytucje

Szkoła podstawowa

We wsi działa m.in. urząd gminy Walce, LZS, kilka sklepów, dom kultury, OSP, szkoła podstawowa, 2 przedszkola, żłobek, Ośrodek Pomocy Społecznej, biblioteka, Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne, Samodzielny Publiczny Ośrodek Zdrowia, apteka, firma Bischof+Klein, poczta, Bank Spółdzielczy, Gminny Zespół Oświaty, Samorządowy Zakład Budżetowy Wodociągi i Kanalizacja czy też Bistro i kawiarnia.

Religia

Kościół św. Walentego

W Walach znajduje się katolicki kościół św. Walentego, który jest siedzibą parafii św. Walentego (dekanat Gościęcin).

Sport

We wsi funkcjonuje klub piłkarski LZS Walce. Klub rozgrywa swoje mecze na boisku w Walcach. W latach 90. XX wieku LZS Walce łączył się z klubem Fortuna Głogówek.

Turystyka

We wsi funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne „Zacisze Antoszka”. Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Walcach.

12 lipca 2010, w ramach organizowanego w Prudniku VI Europejskiego Tygodnia Turystyki Rowerowej, w którym wzięli udział rowerzyści z całej Europy, przez Walce prowadziła trasa „Szlakiem Pielgrzyma”.

Bezpieczeństwo

Remiza OSP

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń w Walcach działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, włączona w krajowy system ratowniczo-gaśniczy. Jednostka OSP została założona w 1908. Do 1998 bezpieczeństwo pożarowe w Walcach było nadzorowane przez Komendę Rejonową PSP w Prudniku.

Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 7 Komendy Powiatowej Policji w Krapkowicach.

Teren wsi, jak i całej gminy Walce, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwa. Gminę Walce obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG.

Ludzie związani z Walcami