Wanda Jadwiga Sarnowska (1971) | |
| Data i miejsce urodzenia |
19 czerwca 1911 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
4 stycznia 1989 |
| Zawód, zajęcie | |
| Odznaczenia | |
Wanda Sarnowska (ur. 19 czerwca 1911 w Laszkowie, zm. 4 stycznia 1989 we Wrocławiu) – polska archeolog i muzeolog, docent Uniwersytetu Wrocławskiego, dyrektor Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu, specjalistka w zakresie wczesnej epoki brązu.
Urodzona w Laszkowie w Małopolsce Wschodniej, uczęszczała do szkoły humanistycznej Janiny Tymińskiej w Warszawie (matura 1930). W latach 1930–1935 studiowała archeologię Polski u prof. W. Antoniewicza na Uniwersytecie Warszawskim (praca magisterska pt. Wczesnośredniowieczny kurhan z Korolewina pod Tahańczą w powiecie kaniowskim). W latach 1935–1939 asystent w Muzeum Narodowym w Warszawie. W okresie okupacji Sarnowska kontynuowała studia na tajnym Uniwersytecie, kończąc je przedłożeniem w kwietniu 1944 roku dysertacji (Praca doktorska pt. Miecze wczesnośredniowieczne w Polsce, opublikowana w 1955 roku). Po wojnie, w latach 1945–1948 została zatrudniona jako adiunkt Działu Epoki Żelaza w reaktywowanym Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Uczestniczyła w licznych pracach wykopaliskowych o charakterze badań programowych i ratowniczych (wykopaliska w Wólce Łasieckiej i Drohiczynie). W 1948 roku podjęła pracę jako adiunkt w Dziale Prehistorii Państwowego Muzeum Śląskiego we Wrocławiu. Prócz prac o charakterze muzealnym i administracyjnym w okresie powojennym, Sarnowska rozpoczęła na szeroką skalę wykopaliska ratownicze (w Puszkowie, pow. Żagań, w Nosocicach (obecnie Głogów-Nosocice), we Wrocławiu-Grabiszynie, w Mokronosie Górnym, w Słupie, pow. Środa Śląska, w Kłokoczycach, we Wrocławiu-Psim Polu, a przede wszystkim w Szczepankowicach, pow. Wrocław).
W roku 1950 Sarnowska objęła kierownictwo Działu Prehistorycznego Państwowego Muzeum Śląskiego, a pięć lat później została mianowana docentem. W roku 1959 rozpoczęła wydawanie pierwszego na Śląsku czasopisma archeologiczno-muzealnego „Silesia Antiqua”, które redagowała do 1979 r. Szczególne zainteresowanie początkami epoki brązu na ziemiach polskich zaowocowało 2-tomową pracą Kultura unietycka w Polsce, pierwszą monografią tej kultury w archeologii polskiej.
Od roku 1963 Sarnowska sprawowała funkcję Dyrektora Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu. Zintensyfikowała współpracę z Katedrą Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, Instytutem Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk oraz Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków Archeologicznych. W okresie największego rozwoju Muzeum Archeologicznego, Wanda Sarnowska stworzyła od podstaw w części zamku książąt oleśnickich, zupełnie nową placówkę pod nazwą Muzeum w Oleśnicy, które działało na prawach Oddziału oraz przejęła istniejące już Muzeum Ślężańskie w Sobótce.
Wanda Sarnowska współpracowała i przyjaźniła się z wybitnymi uczonymi swoich czasów, min. Włodzimierzem Antoniewiczem, Witoldem Henselem, Konradem Jażdżewskim, Józefem Kostrzewskim, Kazimierzem Michałowskim, Tadeuszem Sulimirskim, Wernerem Coblenz – dyrektorem Muzeum Archeologicznego w Dreźnie. Za swoją działalność wielokrotnie odznaczana i wyróżniana, przeszła na emeryturę w 1979.

W okresie przedwojennym rozpoznanie materiałów kultury unietyckiej było niepełne i wyrywkowe. Opierało się zasadniczo na pracach H. Segera, niemieckiego archeologa zajmującego się głównie skarbami z epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza, oraz Józefa Kostrzewskiego prezentujących nekropolię unietycką w Łękach Małych w Wielkopolsce.
Po wojnie pierwsze opracowania materiałów kultury unietyckiej ukazały się w roczniku Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu Silesia Antiqua w artykułach W. Sarnowskiej pod jednym tytułem Kultura unietycka na Śląsku (cz. I–IV) oraz jako artykuły uzupełniające: Pierwsze złote wyroby na Śląsku i Zasięg kultury unietyckiej na terenie Polski.
Prace W. Sarnowskiej pozwoliły sklasyfikować oraz zinwentaryzować materiały wczesnobrązowe pochodzące z 373 stanowisk od Pomorza po Dolny Śląsk. Sarnowska jako pierwsza przedstawiła jednolitą wizję wprowadzenia brązu na ziemie polskie, proponując jednocześnie podział kultury unietyckiej na dwie grupy: I grupę południową (obejmującą Dolny Śląsk, południową Wielkopolskę wraz z grupą lubuską-grobską I) oraz grupę północną (obejmującą obszar między Odrą a Wisłą w tym terytoria kultur iwieńskiej oraz grobsko-śmiardowskiej). Skatalogowała i opisała formy osadnictwa, rodzaje grobów i skarbów, stosunki gospodarcze i społeczne, wymianę handlową i produkcję, wierzenia, chronologię oraz przeprowadziła analizę zabytków (ceramiki, wyrobów krzemiennych i kamiennych, narzędzi, broni i ozdób).
Główne tezy badawcze Wandy Sarnowskiej można ująć w następujących punktach:
Wanda Sarnowska zakładała ciągłość osadniczą na ziemiach polskich od okresu późnego neolitu do II okresu epoki brązu.
Doc. Wanda Sarnowska była członkiem m.in.:
Wanda Sarnowska za swój wkład naukowy oraz pracę społeczną została wyróżniona:
Pełna lista publikacji W. Sarnowskiej związanych z tematyką archeologiczną, historyczną i muzeologiczną obejmuje 150 pozycji.
W. Sarnowska utrzymywała stałe kontakty z prasą, radiem i telewizją. Była pomysłodawczynią comiesięcznych „śród muzealnych” i corocznych „tygodni archeologii”. Jako administrator, kustosz a później wieloletni dyrektor Wrocławskiego Muzeum Archeologicznego W. Sarnowska zorganizowała i objęła patronatem medialnym szereg wystaw i ekspozycji, min.:


Z okazji 100-lecia urodzin doc. W. Sarnowskiej w dniu 7.10.2011 odbyła się sesja okolicznościowa w Muzeum Archeologicznym we Wrocławiu. W spotkaniu wzięli udział pracownicy Muzeum, byli uczniowie i współpracownicy doc. Sarnowskiej (min. prof. Włodzimierz Wojciechowski), profesorowie Polskiej Akademii Nauk oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Sesja została podzielona na kilka działów tematycznych: „Wanda Sarnowska jako muzealnik i pedagog” (odczyt K. Demidziuka), „Wanda Sarnowska – archeolog i badacz” (wystąpienie dr. K. Czerniaka), „Wanda Sarnowska – popularyzator wiedzy o ochronie zabytków” (T. Borkowski) oraz „Wanda Sarnowska – redaktor wydawnictw” (odczyt K. Ślipko-Jastrzębskiej).
20 marca 2012 r. na fasadzie Pałacu Królewskiego we Wrocławiu odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Wandzie Sarnowskiej.