Wandalizm

Przykład wandalizmu (w kontekście mienia publicznego)

Wandalizm – umyślne niszczenie cudzego mienia, zwłaszcza publicznego.

Etymologia

Termin etymologicznie wywodzi się od nazwy germańskiego plemienia – Wandalów, którym przypisywano barbarzyńskie zniszczenie zdobytego Rzymu (w rzeczywistości nie zniszczyli oni miasta, a dokonali grabieży). W tym pejoratywnym znaczeniu, po raz pierwszy słowo wandalizm użyte zostało w XVIII-wiecznej Francji przez katolickiego księdza Henriego Grégoire.

Zjawisko

Niektóre wandalizmy mają podłoże kulturowe lub politycznie: np. identyfikacyjna grafika ścienna, której formą jest graffiti może np. stanowić oznaczenie terytorium, do którego pewna grupa (np. gang młodzieżowy albo szalikowcy) rości sobie prawa. Niekiedy (np. w Wikipedii) zachowanie kwalifikowane jest jako wandalizm w zależności od intencji autora.

Wandalizm z reguły przynosi wymierne szkody, a z racji masowego występowania szkody te bywają znaczne i powodują ubożenie firm i społeczeństw. Wandalizm jako przestępstwo albo wykroczenie jest przedmiotem zainteresowania prawa karnego i wykroczeń, a jako masowe zachowanie patologiczne – kryminologii i psychologii społecznej. Graffiti, będące jednym z przejawów wandalizmu, może być uznane za wandalizm lub sztukę w zależności od oceniającego lub zgody udzielonej przez właściciela mienia. Pewne czyny mogą być społecznie sankcjonowane, np. niszczenie maszyn przez luddystów w XIX-wiecznej Anglii, zniszczenia dokonane w toku rewolucji i powstań, działań wojennych, niszczenie obrazów przez ikonoklastów, zniszczenie posągów Buddy przez talibów. Prawie zawsze efekt takiego postępowania nie jest trwały i po pewnym czasie pojawiają się czynniki dążące do przywrócenia stanu poprzedniego, co nie zawsze jest możliwe, zwłaszcza w przypadku zabytków.

Rodzaje

W 1969 brytyjski socjolog Stanley Cohen sformułował klasyfikację wyróżniającą następujące typy wandalizmu:

Dewastacja a wandalizm

Terminy wandalizm i dewastacja są często używane jako synonimy. W kontekście firm ubezpieczeniowych niektóre używają jedynie słowa „dewastacja”, inne natomiast traktują „wandalizm” jako pojęcie szersze. Termin „dewastacja” może odnosić się wyłącznie do zniszczeń powstałych w wyniku kradzieży i włamania, podczas gdy „wandalizm” to celowe zniszczenie lub uszkodzenie mienia przez osoby trzecie — przykładem może być wykonanie graffiti.

Galeria

Zobacz też