Pierwotną nazwą miasta była szwedzka nazwa Helsingfors. Jest ona złożona z dwóch członów: Helsing, który jest nazwą rzeki nazywającej się obecnie Vantaa, oraz fors – wodospad, kaskada. Nazwa rzeki pochodzi prawdopodobnie od szwedzkiego słowa hals oznaczającego miejsce, stąd hälsing to „mieszkaniec tego miejsca”. Nazwa fińskojęzyczna obowiązuje na całym świecie oprócz krajów skandynawskich, gdzie używa się obu form. Po raz pierwszy pojawiła się w druku prawdopodobnie w 1786, w słowniku Kristfrida Ganandera, pisana jeszcze Helsingi. W powszechnym użyciu znalazła się w XIX w., a senat zatwierdził ją w 1819 r.
W helsińskim slangu miejskim Helsinki nazywane są Hesa i Stadi, zarówno przez fińskojęzycznych, jak i szwedzkojęzycznych Finów.
Historia
Panowanie szwedzkie
Na terenie dzisiejszych Helsinek już w XV wieku istniała niewielka osada. Teren ten znajdował się na obszarze państwa szwedzkiego.
Właściwe miasto zostało założone 12 czerwca 1550 roku przez króla Gustawa Wazę w celu przeciwwagi dla Tallina w handlu bałtyckim. Pierwszymi osadnikami byli lokalni kupcy z Porvoo, Tammisaari, Raumy i Ulvilii oraz kupcy z Niemiec i Holandii. W 1571 r. miasto liczyło 571 mieszkańców, czyniąc z niego jedno z największych osad miejskich ówczesnej Finlandii. W planach Gustawa Wazy Helsinki miały zostać bazą dla szwedzkiej floty wojennej oraz punktem obronnym południowego wybrzeża Finlandii. Pierwsze wojska szwedzkie przybyły w 1554, jednak z powodu pijaństwa oraz nagannego zachowania żołnierzy, król postanowił wycofać armię z miasta. Podczas wojen z Rosją w XVI wieku miasto popadało w coraz większy kryzys gospodarczy. 12 października 1639 r. wydano dekret, w którym nakazano zasiedlać tereny na południe od osady.
W XVII w. handel ogrywał znaczącą rolę w ekonomii miasta. Przez miasto eksportowano ryby, futro i żelazo. W 1713 r. miasto zostało doszczętnie zniszczone przez Rosjan podczas oblężenia. W 1710 epidemia dżumy zdziesiątkowała populację miasta. W 1748 roku wybudowano twierdzę Suomenlinna. W 1808 r. pożar zniszczył znaczną część Helsinek. Miasto zostało odbudowane w stylu neoklasycystycznym.
Panowanie rosyjskie
W 1809 Finlandia na mocy układu w Fredrikshamn stała się częścią Imperium Rosyjskiego. W celu zmniejszenia wpływów szwedzkich w Finlandii car zdecydował przenieść stolicę z Turku do Helsinek. W latach 50 XIX w. rozpoczął się proces industrializacji Helsinek. Do 1850 r. w mieście istniało 27 fabryk. 17 marca 1862 r. otworzono pierwszą linię kolejową z Helsinek do Hämeenlinny, a w 1870 r. wybudowano linię do St. Petersburga. W 1870 r. miasto liczyło 32 tys., a w 1900 r. 90 tys. mieszkańców. W latach 1904–1919 wybudowano dworzec kolejowy w Helsinkach.
Wiek XX i XXI
Podczas fińskiej wojny domowej w 1918 roku Helsinki zostały zajęte przez komunistów, jednak w tym samym roku zostali pokonani przez białych. W 1938 miasto było jednym z najbardziej zaludnionych w Europie. Po wojnie zimowej zapotrzebowanie na mieszkania gwałtownie wzrosło z powodu przesiedleń Finów z Karelii. Po II wojnie światowej nastąpił bardzo szybki rozwój miasta. W 1952 roku było gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich. W 1972 roku podpisano tam traktat OBWE. 2 sierpnia 1982 otwarto I linię metra Po krótkim kryzysie gospodarczym na początku lat 90. XX wieku, miasto powtórnie zaczęło się rozwijać.
Obecnie istniejący powstał w roku 1982 i ze zmianami obowiązuje do dziś. Miasto dzieli się na 8 dystryktów, które dzielą się na 34 okręgi podstawowe (peruspiirit). Następnym szczeblem podziału są dzielnice (osa-alueet), których jest 137. Najmniejszą jednostką administracyjną jest osiedle (pienalue) – w Helsinkach jest ich 369.
Zabytki
W mieście znajduje się dzielnica Kruununhaka, gdzie znajdują się domy z XVI–XVII wieku, ocalałe z pożaru z 1812 roku.
Senaatintori (plac Senacki), z pomnikiem cara Rosji Aleksandra II w centralnej części, zaprojektowany przez C.L. Engela w 1820 roku. Plac otacza mnóstwo budynków klasycystycznych,
Teatr Szwedzki (Svenska teatern) z 1866 roku, zaprojektowany przez Nicholasa Benoisa, zmodernizowano w 1935 roku,
Kaivopuisto – jeden z największych parków w centrum Helsinek z 1840 roku.
Muzea
W całym mieście znajduje się ponad 35 muzeów.
Muzeum Narodowe (Kansallismuseo) z połowy XIX wieku – największe zbiory historyczne w Finlandii,
Ateneum – największe muzeum sztuki w Finlandii. Zobaczyć tam można m.in. obrazy Gallena-Kalleli, Järnefelta, Sallinena, van Gogha, Cezanne’a, Chagalla i wiele innych,
Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma,
Muzeum im. Sinebrychoffa – zbiory starej sztuki Finlandii i Europy,
Dom Stanów (Säätytalo) – miejsce zgromadzeń parlamentu stanowego (1891),
Ritarihuone – budynek z ok. 1890 roku w którym zbierała się szlachta,
Willa Hakasalmi, obecnie Muzeum Miasta Helsinki, wybudowana w 1843 roku,
Kamienica Sederholma – wybudowana w 1757 roku przez przemysłowca Johana Sederholma, najstarsza kamienica Helsinek, obecnie oddział Muzeum miasta Helsinki,
Dom mieszczański (Ruiskumestarin talo) przy ul. Kristianinkatu z ok. 1818 r., oddział Muzeum miasta Helsinki,Wejście do dworca kolejowego
Dzielnica Töölö w stylu klasycyzmu i funkcjonalizmu,
Stare hale targowe: Vanha Kauppahalli (przy porcie Eteläsatama) oraz Hakaniemen halli (w dzielnicy Hakaniemi).
Demografia
Rok
Ludność
±%
1875
23000
—
1900
79000
+243,5%
1910
119000
+50,6%
1920
152000
+27,7%
1930
206000
+35,5%
1940
252000
+22,3%
1950
369000
+46,4%
1960
448000
+21,4%
1970
524000
+17,0%
1980
484000
−7,6%
1990
492400
+1,7%
2000
555474
+12,8%
2010
588549
+6,0%
2020
654848
+11,3%
Transport
Ten artykuł od 2025-12 wymaga modyfikacji na podstawie najświeższych informacji.
Niektóre treści są na pewno lub najprawdopodobniej nieaktualne. Artykuł należy zweryfikować, wskazując w przypisach źródła informacji. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Helsinki z racji swej roli są największym węzłem transportowym kraju i jednym z największych w tej części świata. Jest ośrodkiem zarówno transportu dalekobieżnego, jak i miejskiego. Miasto posiada rozwiniętą komunikację miejską, zarówno szynową, jak i autobusową. Transportem miejskim zawiaduje Helsingin kaupungin liikennelaitos.
Metro w Helsinkach, najbardziej na północ wysunięty system miejskiej kolei podziemnej na świecie zostało oddane do użytku w roku 1982 i początkowo łączyło Dworzec Centralny z Hakaniemi. Kilkakrotnie wydłużane, dziś łączy stolicę z Vantaa. Całkowita długość linii metra wynosi 21km a rocznie przewozi ono 56 mln pasażerów.
Elementem uzupełniającym szybki miejski transport szynowy jest kolej aglomeracyjna. Jest to sieć aglomeracyjna, składająca się z czterech linii i służy mieszkańcom północnych i zachodnich okolic miasta, łącząc Helsinki z Espoo, Vantaa, Keravą, Riihimäki i Lahti. Obecnie w budowie jest kolej obwodowa Kehärata o długości 18km, przebiegająca częściowo pod ziemią, a mająca połączyć centrum miasta m.in. z Vantaa i portem lotniczym. Koszt projektu to 600 mln euro. Planuje się oddanie trasy do użytku w 2014.
Centrum Helsinek obsługiwane jest przez tramwaje. Obecnie miejska sieć składa się z dwunastu linii a kilka innych odcinków jest w budowie.
Helsinki mają ponadto rozbudowaną sieć przewozów autobusowych.
Transport dalekobieżny
Silja Serenade łączy Helsinki ze Sztokholmem
Helsinki są największym w Finlandii węzłem kolejowym, z którego wyjeżdżają pociągi we wszystkie strony Finlandii i do Rosji. Miasto jest połączone koleją dużych prędkości z Petersburgiem (pociąg Allegro kursuje cztery razy dziennie) oraz codziennym połączeniem z Moskwą. Z Dworca Centralnego, największego w Finlandii, dziennie korzysta 200000 podróżnych.
Helsinki mają również największy w Finlandii port pasażerski, z którego wypływają regularnie promy pasażerskie do Sztokholmu, Tallinna (17 rejsów dziennie), Gdyni, Rostocku, Travemünde i Petersburga. W sezonie letnim do portu wpływa 300 statków pasażerskich, które przywożą 300000 pasażerów.
60°10′N 24°56′E/60,166667 24,933333
.svg)
.jpg)
