Koszyce (słow. i cz.Košice, węg.Kassa, niem.Kaschau, romskiKasza, łac.Cassovia) – drugie co do wielkości miastoSłowacji pod względem liczby ludności (niemal 240 tys. mieszkańców pod koniec 2019 roku), trzecie – po Bratysławie i Wysokich Tatrach (Vysoké Tatry) – pod względem powierzchni (243,7km²) oraz największe miasto wschodniej Słowacji. Koszyce to siedziba władz kraju koszyckiego (Košický kraj) i powiatu Koszyce-okolice (Košice-okolie), a także centralny ośrodek metropolitalny aglomeracji koszycko-preszowskiej (Košicko-prešovská aglomerácia). Stanowią one również centrum kulturowe, edukacyjne, rekreacyjno-turystyczne, gospodarcze. Położone są w historycznym regionieAbov (20km od granicy z Węgrami, po 90km od granicy z Ukrainą i z Polską).
Od 1996 roku dzielnice Koszyc istnieją na prawach miejskich (podobnie jak dzielnice w Bratysławie), toteż terytorium Koszyc podzielone jest na 4 powiaty, tzw. powiaty miejskie i 22 dzielnice (mestská časť)
powiat Koszyce II – dzielnice: Lorinčík, Luník IX, Myslava, Pereš, Poľov, Sídlisko KVP, Šaca, Západ,
powiat Koszyce III – dzielnice: Sídlisko Dargovských hrdinov, Košická Nová Ves,
powiat Koszyce IV – dzielnice: Barca, Juh, Krásna, Nad jazerom, Šebastovce, Vyšné Opátske.
Klimat i pogoda
Klimat Koszyc jest kontynentalny, ze średnimi temperaturami −3 °C w styczniu i 19 °C w lipcu. Średnia roczna temperatura waha się od około 8,4 °C do ok. 8,7 °C. Średnia roczna wielkość opadów wynosi około 600–650 mm.
W Koszycach mieści się Trybunał Konstytucyjny Słowacji, siedziba diecezjirzymskokatolickiej (od 1995 archidiecezji) i greckokatolickiej oraz biskupstwa ewangelickiego. Są miastem uniwersyteckim – działają tu uczelnie takie jak: Uniwersytet P.J.Šafárika (Univerzita Pavla Jozefa Šafárika v Košiciach), politechnika (Technická univerzita), akademia weterynaryjna (Univerzita veterninárskeho lekárstva) i konserwatorium oraz wydziały bratysławskiegoUniwersytetu Ekonomicznego (Ekonomická univerzita v Bratislave), nitrzańskiegoUniwersytetu Rolniczego (Slovenská poľnohospodárska univerzita v Nitre) i rużomberskiegoUniwersytetu Katolickiego (Katolická univerzita v Ružomberku). Istnieje również 18 szkół średnich, w tym jedna z węgierskim językiem wykładowym. W mieście działa sześć teatrów (w tym węgierski, romski i filharmonia), osiem kin, cztery muzea (lotnictwa, techniki, wschodniej Słowacji i rzeźby Vojtecha Löfflera), dwie galerie sztuki i trzy biblioteki (w tym biblioteka naukowa z 3,3 mln woluminów). W mieście działa ogród zoologiczny, ogród botaniczny i planetarium. Drużyna hokejowa z Koszyc jest dwukrotnym mistrzem Czechosłowacji i trzykrotnym mistrzem Słowacji.
Z Koszycami byli związani między innymi Jan Jiskra – kapitan miasta w czasach wojen husyckich oraz Rudolf Schuster – prezydent Słowacji w latach 1999–2004, a wcześniej wielokrotny burmistrz miasta.
Historia
Widok na miasto z wieży katedry św. Elżbiety
Okolice miasta były zasiedlone już w paleolicie. W VII wieku były tu osiedla Awarów. Osadnictwo słowiańskie datuje się od VIII wieku. W IX wieku tereny dzisiejszych Koszyc należały do Księstwa Nitrzańskiego. Pod koniec XI wieku zostały włączone do Królestwa Węgier. W 1143 poświęcono klasztor benedyktynów w Krásnej nad Hornádom (dzisiejszej dzielnicy Koszyc).
Nie jest znana dokładna data powstania osady, z której rozwinęły się Koszyce. Najstarsza zachowana wzmianka pisemna pochodzi z 1230 roku, kiedy miejscowość wymieniono jako villa Cassa. Istniał w niej wówczas kościół parafialny. Nie zachował się natomiast najstarszy przywilej dotyczący mieszkańców osady. O jego istnieniu wiadomo pośrednio z dokumentu króla Beli IV z 1249 roku dla osadników w Seni, którym nadano takie same prawa jak hospites (gościom). W połowie XIII wieku, na fali rekolonizacji po najazdach mongolskich, obok Słowian w Koszycach osiedlili się osadnicy sascy. Jako jedna z pierwszych na Węgrzech osada koszycka otrzymała prawa miejskie przywilejem z 13 kwietnia 1249. Około 1270 r. zaczęto wznosić miejskie mury obronne. W początkach XIV wieku miasto zasłużyło się w węgierskiej wojnie sukcesyjnej, wspierając późniejszego króla Karola Roberta Andegaweńskiego przeciwko magnatom Amadejowi Abie i Mateuszowi Czakowi. Przez XIV wiek Koszyce stopniowo gromadziły przywileje – zwolnienia od podatków, prawa mennicze, prawo miecza. 28 lipca 1347 r. Koszyce zostały podniesione przez Ludwika Wielkiego do rangi wolnego miasta królewskiego i jako pierwsze miasto w Europie otrzymały herb. Rozwój miasta postępował szybko – zwłaszcza dzięki położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych – i Koszyce szybko stały się największym po Bratysławie ośrodkiem handlowym, rzemieślniczym i kulturalnym Górnych Węgier. Okresem największego rozkwitu miasta był XV wiek, gdy przewodziło wschodniosłowackiemu związkowi miast – Pentapolitanie. Nie przeszkodziła temu nawet kilkudziesięcioletnia okupacja miasta przez husytów pod wodzą Jana Jiskry. Pod koniec XV wieku Koszyce były uważane za drugie co do znaczenia miasto Węgier, zaraz po stołecznej Budzie.
17 września 1374 roku Ludwik, król węgierski (Ludwik Wielki) i polski (Ludwik Węgierski), w zamian za uznanie przez polską szlachtę praw do korony polskiej dla swoich dzieci nadał jej w Koszycach szereg przywilejów, zwanych później łącznie „Przywilejem koszyckim”.
Szczególne znaczenie dla rozwoju średniowiecznych Koszyc miały kontakty z Krakowem i szerzej z ziemiami Królestwa Polskiego. Koszyce leżały na jednym z głównych szlaków łączących wnętrze Królestwa Węgier z Małopolską. Jedna z najważniejszych dróg prowadziła z Koszyc dolinami Hornadu i Popradu przez Sącz do Krakowa. Funkcjonowały również drogi prowadzące na zachód od Tatr, przez Liptów i Orawę w kierunku Nowego Targu i Krakowa. Znaczenie szlaku koszycko-krakowskiego wzrosło w XIV wieku wraz z rozwojem handlu węgierskiego z Polską i krajami nadbałtyckimi. Z Węgier przez Koszyce wywożono przede wszystkim metale, zwłaszcza miedź, a także żelazo, skóry i futra, wino oraz inne produkty rolnicze. W przeciwnym kierunku sprowadzano między innymi sukna zachodnioeuropejskie, wyroby rzemieślnicze oraz towary luksusowe i korzenne. Znaczna część zachodnioeuropejskich sukien docierała do Koszyc właśnie za pośrednictwem Krakowa.
Szczególnie istotny był handel miedzią pochodzącą z terenów dzisiejszej środkowej i wschodniej Słowacji. Koszyce należały do głównych ośrodków jej obrotu w północnej części Królestwa Węgier, podczas gdy po stronie polskiej najważniejszym centrum handlu miedzią był Kraków. Stamtąd metal transportowano dalej do Torunia, a od XV wieku w coraz większym stopniu do Gdańska, skąd trafiał na rynki Europy Zachodniej. W rezultacie Koszyce stanowiły jedno z ogniw dalekosiężnej sieci handlowej łączącej węgierskie ośrodki wydobywcze poprzez Kraków z obszarem Bałtyku, Flandrią i krajami niemieckimi.
Władcy Polski i Węgier wielokrotnie regulowali warunki funkcjonowania handlu transgranicznego. W 1371 roku królowa Elżbieta Łokietkówna, sprawująca w Polsce władzę w imieniu swojego syna Ludwika I, przyznała kupcom koszyckim na ziemiach polskich prawa odpowiadające prawom kupców krakowskich. W 1378 roku obniżyła natomiast o połowę opłaty celne pobierane w Polsce od kupców z Koszyc i Lewoczy.
Istotnym problemem w stosunkach handlowych pozostawało prawo składu Krakowa i związany z nim obowiązek kierowania części handlu węgierskiego przez to miasto. W XIV wieku kupcy węgierscy, polscy i pruscy podejmowali próby omijania Krakowa, m.in. trasą przez Sącz. Polscy monarchowie okresowo nakazywali ponowne kierowanie ruchu handlowego przez Kraków, a następnie łagodzili te ograniczenia. W 1349 roku Kazimierz III Wielki zezwolił m.in. kupcom toruńskim na podróż przez Sącz do Węgier, co sprzyjało bezpośrednim kontaktom handlowym z Koszycami.
Bliskie związki pomiędzy mieszczaństwem obu miast doprowadziły do zawarcia w 1394 roku porozumienia pomiędzy Koszycami i Krakowem regulującego wzajemne stosunki handlowe. Układ przewidywał m.in. czteromiesięczny okres wypowiedzenia, umożliwiający kupcom wywiezienie towarów i odzyskanie należności. Na początku XV wieku władze Koszyc przyjmowały również rozwiązania mające zabezpieczać roszczenia kupców krakowskich i wrocławskich wobec miejscowych kontrahentów.
Zachowana koszycka księga sądowa z lat 1393–1405 wskazuje, że handel nie ograniczał się przy tym do bezpośredniej wymiany koszycko-krakowskiej. Kupcy z Koszyc utrzymywali za pośrednictwem Polski kontakty także z Toruniem i innymi miastami pruskimi. Część węgierskich towarów sprzedawano kupcom polskim już w Sączu lub Krakowie, skąd były dalej rozprowadzane na północ. Jednocześnie niektórzy kupcy pruscy docierali bezpośrednio do Koszyc. W latach 1394–1404 źródła koszyckie poświadczają regularne kontakty handlowe z kilkoma kupcami toruńskimi.
Kontakty z Polską miały również wymiar polityczny. Po śmierci Albrechta II w 1439 roku Koszyce opowiedziały się przeciwko kandydaturze polskiego króla Władysława III do tronu węgierskiego i w 1440 roku odmówiły wpuszczenia go do miasta. Pół wieku później, podczas kolejnego konfliktu dynastycznego, w latach 1490–1491 Koszyce były oblegane przez wojska królewicza Jana Olbrachta, który rywalizował ze swoim bratem Władysławem II o koronę węgierską. Mimo tych konfliktów politycznych stosunki handlowe z Małopolską zachowały zasadnicze znaczenie dla gospodarki miasta.
W rezultacie w późnym średniowieczu Koszyce i Kraków tworzyły dwa wzajemnie powiązane ośrodki na głównej osi gospodarczej biegnącej z centralnych i północnych Węgier przez Karpaty do Polski i dalej ku Bałtykowi.
Miasto po 1526 roku
Po zakończeniu węgierskiej wojny domowej z lat 1526–1538, toczonej między zwolennikami Jana Zápolyi a Ferdynanda Habsburga, Koszyce wraz z całą wschodnią Słowacją znalazły się początkowo pod władzą książąt siedmiogrodzkich, a następnie – Habsburgów. Od czasu katastrofalnego pożaru w 1556 r. rozwój miasta został zahamowany, a następnie zaczął się okres upadku, wywołanego ciągłymi walkami z Turkami i wojnami religijnymi. W trakcie tych ostatnich, po zdobyciu Koszyc przez protestanckie wojska Jerzego I Rakoczego, 7 września 1619 r. zginęło trzech męczenników koszyckich. Pod koniec XVI wieku w mieście było 10 tys. mieszkańców, w 1771 – tylko 5,1 tys. W XVI, XVII i XVIII wieku Koszyce były ośrodkiem węgierskiego oporu przeciwko władzy Habsburgów, a jednocześnie siedzibą różnych organów władz cesarstwa. Od 1583 w mieście rezydował uchodzący z Egeru pod naporem tureckim tamtejszy biskup. Od połowy XVII wieku Koszyce były siedzibą władz komitatuAbaúj. Od 1657 r. w Koszycach istniał uniwersytet.
Powstanie Franciszka II Rakoczego
Na początku XVIII wieku Koszyce pozostawały jednym z najważniejszych miast i ośrodków wojskowych Górnych Węgier, jednak ich gospodarka była osłabiona przez wojny i konflikty religijne XVII wieku. Miasto zachowało rozbudowany system fortyfikacji, garnizon oraz znaczenie administracyjne, dzięki czemu podczas powstania Franciszka II Rakoczego stało się jednym z najważniejszych punktów strategicznych północno-wschodniej części Królestwa Węgier.
W 1703 roku oddziały kuruców rozpoczęły blokadę pozostających w rękach cesarskich Koszyc. Po długotrwałym oblężeniu miasto przeszło 21 października1704 roku pod władzę Franciszka II Rakoczego. Koszyce stały się następnie jednym z głównych ośrodków administracyjnych i wojskowych jego państwa. Miasto było siedzibą jednego z okręgów generalnych obejmującego znaczną część Górnych Węgier, a miejscowa mennica i instytucje finansowe zostały włączone do systemu gospodarczego powstania.
Koszyce były także jednym z ośrodków propagandy powstańczej. Część numerów wydawanego z inicjatywy Rakoczego łacińskojęzycznego pisma Mercurius Veridicus ex Hungaria, którego zadaniem było informowanie europejskiej opinii publicznej o działalności kuruców i przeciwstawianie się informacjom rozpowszechnianym przez prasę wiedeńską, drukowano w Koszycach.
W okresie powstania ponownie zaostrzyły się konflikty wyznaniowe. W 1707 roku z rozkazu władz kuruckich jezuici zostali zmuszeni do opuszczenia Koszyc, chociaż niektórzy pozostali w mieście jako duchowni i nauczyciele bez stroju zakonnego. Wcześniejsze ograniczenia wobec protestantów zostały częściowo cofnięte, a miejscowi luteranie i kalwini odzyskali możliwość szerszego prowadzenia działalności religijnej.
Końcowy okres powstania zbiegł się z ciężką epidemią dżumy, która nawiedziła Górne Węgry w latach 1709–1711. Szczególnie wysoką śmiertelność odnotowano w Koszycach w 1710 roku. Według źródeł w miesiącach letnich umierało niekiedy ponad dwadzieścia osób dziennie. Epidemia pogłębiła straty demograficzne i gospodarcze spowodowane kilkuletnią wojną.
Po załamaniu się powstania Koszyce zostały ponownie otoczone przez wojska cesarskie. W końcu kwietnia 1711 roku, bezpośrednio przed zawarciem pokoju w Szatmár, załoga miasta skapitulowała przed wojskami habsburskimi. Oznaczało to ostateczne zakończenie trwającego od początku XVII wieku okresu, w którym Koszyce wielokrotnie przechodziły pod władzę książąt siedmiogrodzkich i przywódców antyhabsburskich powstań.
Stabilizacja pod panowaniem Habsburgów
Po 1711 roku rozpoczął się okres względnej stabilizacji politycznej. Koszyce utraciły część wcześniejszego znaczenia militarnego, ale zachowały status wolnego miasta królewskiego oraz funkcję najważniejszego ośrodka administracyjnego, gospodarczego i kulturalnego północno-wschodnich Węgier.
Zakończeniu powstania towarzyszyło ponowne umocnienie pozycji Kościoła katolickiego. Jeszcze w 1711 roku protestanci utracili część użytkowanych przez siebie świątyń, a w następnym roku władze królewskie doprowadziły do wyboru katolików na najważniejsze stanowiska w magistracie. W pierwszej połowie XVIII wieku w mieście rozwijały się liczne bractwa i stowarzyszenia religijne związane przede wszystkim z jezuitami i innymi zakonami katolickimi.
Pamięć o epidemii z lat 1709–1710 utrwalono w jednym z najważniejszych barokowych zabytków miasta. W latach 1722–1723, z inicjatywy administratora poczty Viktorina Flachenfelda, na głównej ulicy wzniesiono kolumnę Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, określaną jako Immaculata. Jej twórcami byli budowniczy Tomáš Tornyosi i rzeźbiarz Šimon Grimming. Monument uroczyście poświęcono 3 października 1723 roku.
W ciągu XVIII wieku stopniowo zmieniał się charakter miasta. System fortyfikacji, który w XVI i XVII wieku czynił z Koszyc jedną z najważniejszych twierdz Górnych Węgier, tracił znaczenie militarne. Zachowane plany z 1715 i 1781 roku wskazują, że zasadniczy układ obwarowań pozostawał jeszcze stosunkowo dobrze zachowany, jednak coraz większą rolę odgrywała zabudowa rozwijająca się poza murami.
Przedmieścia rozrastały się szczególnie w drugiej połowie stulecia. Początkowo dominowała tam lekka, głównie drewniana zabudowa, co pozostawało skutkiem wcześniejszych ograniczeń wojskowych zakazujących budowy trwałych domów w bezpośrednim sąsiedztwie fortyfikacji. Wraz ze spadkiem znaczenia obronnego murów restrykcje te traciły jednak znaczenie. Proces ten zapoczątkował przestrzenną transformację Koszyc, która przyspieszyła na przełomie XVIII i XIX wieku.
Jednocześnie w obrębie starego miasta przekształcano średniowieczne i renesansowe kamienice zgodnie z estetyką baroku, a później klasycyzmu. Powstawały rezydencje magnackie i budynki administracyjne, a fasady starszych domów przy głównej ulicy otrzymywały nową formę. W latach 1779–1780 przebudowano miejski ratusz, nadając mu zasadniczo obecny późnobarokowy wygląd.
Uniwersytet i szkolnictwo
Istotnym elementem życia intelektualnego Koszyc pozostawał założony w 1657 roku Uniwersytet w Koszycach, prowadzony przez jezuitów. Uczelnia posiadała wydziały filozoficzny i teologiczny, a w 1712 roku, dzięki fundacji rodziny Keczerów, utworzono katedrę prawa kanonicznego, która stworzyła podstawę dla późniejszego nauczania prawa.
Uniwersytet wraz z kolegium i drukarnią należał do najważniejszych ośrodków katolickiego szkolnictwa wyższego w północnej części Królestwa Węgier. Z uczelnią związani byli m.in. historyk Samuel Timon i inni uczeni jezuiccy. W uniwersyteckiej drukarni ukazywały się dzieła teologiczne, historyczne i szkolne; w 1733 roku wydrukowano tam m.in. pracę Timona poświęconą dziejom dawnych Węgier.
Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku dotychczasowy model funkcjonowania uniwersytetu został zniesiony. W ramach reform szkolnictwa przeprowadzanych za panowania Marii Teresy, a skodyfikowanych w Ratio educationis, w 1777 roku uczelnię przekształcono w Królewską Akademię w Koszycach (Academia Regia Cassoviensis). Stała się ona częścią nowego państwowego systemu szkolnictwa wyższego Królestwa Węgier.
Akademia posiadała dwuletni wydział filozoficzny i dwuletni wydział prawa. Studia prawnicze przygotowywały przede wszystkim przyszłych urzędników administracji państwowej, komitackiej i miejskiej. Dzięki temu Koszyce utrzymały rangę jednego z głównych ośrodków edukacyjnych Górnych Węgier mimo likwidacji dawnego uniwersytetu jezuickiego.
Koszyce w okresie reform józefińskich
Za panowania Józefa II Koszyce zostały objęte reformami centralizacyjnymi wprowadzanymi w całym Królestwie Węgier. Cesarz odwiedził miasto w 1783 roku. W 1784 roku rozpoczęto powszechny spis ludności i numerowanie domów, a w następnym roku zreorganizowano dotychczasowy system komitatowy i ograniczono autonomię władz lokalnych.
Wprowadzenie języka niemieckiego jako języka administracji państwowej zwiększyło jego znaczenie w miejscowym życiu urzędowym. Koszyce pozostawały jednak miastem wielojęzycznym. W XVIII wieku posługiwano się w nim przede wszystkim językami słowackim, węgierskim i niemieckim, natomiast łacina zachowywała znaczącą pozycję w administracji, szkolnictwie i kulturze wyższej. Dokumentacja miejska wskazuje na równoległe używanie kilku języków zależnie od rodzaju dokumentu i społecznego pochodzenia jego autorów.
W ciągu XVIII wieku zachodziły również istotne zmiany demograficzne. Do miasta i jego przedmieść napływała ludność z okolicznych wsi i mniejszych miast, przy czym szczególnie zwiększała się liczebność ludności słowackojęzycznej. Jednocześnie wśród tradycyjnego mieszczaństwa zachowały się silne środowiska niemieckojęzyczne, a znaczącą rolę w administracji, życiu politycznym i kulturze odgrywała również ludność węgierska. Nie istnieją jednak wiarygodne dane pozwalające na procentowe określenie struktury językowej Koszyc dla większości XVIII wieku.
Ośrodek kultury i oświecenia
W ostatnich dziesięcioleciach XVIII wieku Koszyce wyrosły na jeden z ważniejszych ośrodków życia kulturalnego i intelektualnego Królestwa Węgier. Szczególne znaczenie miała miejscowa drukarnia oraz środowisko nauczycieli, urzędników i pisarzy związanych z Akademią Królewską.
W mieście działali m.in. Ferenc Kazinczy, János Batsányi i Dávid Baróti Szabó. W 1788 roku rozpoczęli wydawanie Magyar Museum, jednego z pierwszych i najważniejszych węgierskojęzycznych czasopism literackich epoki oświecenia. Pismo odegrało istotną rolę w rozwoju nowoczesnej literatury węgierskiej oraz w dyskusji nad kształtem i modernizacją języka literackiego.
Po konflikcie z Batsányim Kazinczy wycofał się z redakcji Magyar Museum i założył w Koszycach własne czasopismo Orpheus, ukazujące się od 1790 roku. Publikował w nim teksty literackie, historyczne i filozoficzne inspirowane ideami europejskiego oświecenia. Koszyckie środowisko literackie końca XVIII wieku stało się jednym z centrów ruchu prowadzącego w następnych dziesięcioleciach do reformy języka węgierskiego.
Rozwijała się również kultura teatralna. W 1786 roku rada miejska podjęła decyzję o budowie stałego zespołu łączącego teatr, redutę i kawiarnię na głównym placu, w miejscu dawnego średniowiecznego ratusza. Przedstawienia rozpoczęto w ukończonej części kompleksu w grudniu 1788 roku, natomiast cały budynek wraz ze sceną ukończono w latach 1789–1790. Widownia mogła pomieścić ponad 500 osób. Początkowo występowały w nim przede wszystkim niemieckojęzyczne zespoły teatralne.
Pod koniec XVIII wieku Koszyce były zatem miastem przechodzącym od funkcji silnie ufortyfikowanego centrum wojskowego do roli regionalnego ośrodka administracyjnego, edukacyjnego i kulturalnego. Rozbudowa przedmieść, stopniowa utrata znaczenia fortyfikacji, rozwój szkolnictwa, teatru i drukarstwa oraz wielojęzyczny charakter ludności zapowiadały przemiany urbanistyczne i społeczne, które przyspieszyły w pierwszej połowie XIX wieku.
W 1790 Koszyce znów miały około 10 tys. mieszkańców.
XIX wiek
Pochody wojsk w czasach wojen napoleońskich i powstania węgierskiego 1848–1849 nie przyprawiły miasta o zniszczenia. W XIX wieku zaczął się w Koszycach rozwijać przemysł, przy czym od połowy XIX wieku rozwój ten uległ znacznemu przyspieszeniu. W latach 1860 i 1870 połączono miasto liniami kolejowymi kolejno z Budapesztem i z Morawy|Morawami (Kolej Koszycko-Bogumińska). Nastąpiła jednocześnie intensywna madziaryzacja Koszyc, które w 1882 r. stały się stolicą nowego komitatu Abaúj-Torna.
XX wiek
I wojna światowa nie dotknęła miasta. 29 grudnia 1918 Koszyce, mimo że zamieszkane wówczas w większości przez Węgrów, zostały zajęte przez armię czechosłowacką i włączone do nowo powstałej Czechosłowacji. W 1919 Koszyce stały się jednym z głównych ośrodków Słowackiej Republiki Rad, a w okresie od maja do lipca 1920 były okupowane przez Węgierską Armię Czerwoną. W okresie międzywojennym odsetek ludności węgierskiej spadł z 75% do około 15%, a ludność miasta wzrosła do około 70 tys. osób. W wyniku tzw. pierwszego arbitrażu wiedeńskiego z 2 listopada 1938 r. miasto wraz z całym pasem terenów południowej Słowacji zostało anektowane przez Węgry. 21 lutego 1945 Koszyce zostały zajęte przez Armię Czerwoną i do 21 kwietnia 1945 były siedzibą rządu odrodzonej Czechosłowacji. W Koszycach ogłoszono program tego rządu – tzw. program koszycki z 5 kwietnia 1945.
Po II wojnie światowej Koszyce przeszły okres intensywnej industrializacji. W mieście powstały huty, fabryki maszyn i materiałów budowlanych, zakłady chemiczne, odzieżowe i spożywcze. M.in. w latach 1960–1965 na południe od miasta wybudowano wielkie zakłady hutnicze (słow. Východoslovenské železiarne, od roku 2000 U. S. Steel Košice), połączone szerokotorową linią kolejową ze Związkiem Radzieckim.
Według oficjalnego spisu ludności z 2001 r. miasto liczyło 236,1 tys. mieszkańców, z czego 210,3 tys. Słowaków, 8,9 tys. Węgrów, 5,1 tys. Cyganów, 2,8 tys. Czechów, 1,3 tys. Rusinów, 1,1 tys. Ukraińców i 0,4 tys. Niemców. Obecnie miasto składa się z zabytkowego śródmieścia, otoczonego dzielnicami przemysłowymi i sypialnymi. Zamieszkane przez Romów osiedle Luník IX stanowi w ostatnich latach miejsce niepokojów społecznych.
Ważniejsze zabytki
1143 – ruiny opactwa benedyktyńskiego w Krásnej n. Hornádom – z trójnawowąromańskąbazyliką z dwiema wieżami - zbudowanego w miejscu dawniejszej osady słowiańskiej i romańskiego kościoła z XI wieku, opuszczonego przed 1590
około 1270–1290, później rozbudowane – miejskie mury obronne (zachowane jedynie dolne fragmenty w tzw. skansenie archeologicznym pod powierzchnią rynku)
Koszyce nazywane są „żelaznym lub stalowym sercem” Słowacji, dzięki największej na Słowacji hucie żelaza, która znajduje się na terenie miasta. Ponadto w mieście rozwinął się przemysł maszynowy, materiałów budowlanych, spożywczy, włókienniczy oraz drzewny.
↑PavolKorec,ViliamLauko,LadislavTolmáči,GabrielZubriczký,EvaMičietová:Kraje a okresy Slovenska. Nové administratívne členenie.Bratislava:Vydavateľstvo Q111,1997,s.329–343. ISBN80-85401-58-4.
↑Danuta Molenda. Eksploatacja rud miedzi i handel miedzią w Polsce w późnym średniowieczu i w początkach nowożytności (do 1795 r.). „Przegląd Historyczny”. 80 (4), s. 801–814, 1989.
↑Magyar–porosz kereskedelmi kapcsolatok a középkorban. W: László Pósán: Magyar Gazdaságtörténeti Évkönyv 2016. Válság – Kereskedelem. Budapest: 2016, s. 303–332.
↑Abaúj-Torna vármegye és Kassa. Budapest: 1896, seria: Magyarország vármegyéi és városai.
1234567SamuS.BorovszkySamuS., Abaúj-Torna vármegye és Kassa, Budapest 1896 (Magyarország vármegyéi és városai).
↑Vallásos társulatok Kassán a XVII–XVIII. században. W:ÉvaKnapp:350. výročie Košickej univerzity. Jubilejný zborník príspevkov z medzinárodnej vedeckej konferencie.Košice:2007,s.25–38. ISBN978-80-7165-640-1.
↑István H.I.H.NémethIstván H.I.H., Kassai polgárok és katonák a 16. században(węg.).
↑GáborCzoch.The Transformation of Urban Space in the First Half of the Nineteenth Century in Hungary and in the City of Kassa.„Hungarian Historical Review”.1(1–2),s.104–133,2012.(ang.).
12History of the Faculty.Pavol Jozef Šafárik University in Košice, Faculty of Law.[dostęp 2026-09-02].(ang.).
↑IstvánRöszler.Adalékok a kassai kir. jogakadémia könyvtárához.„Magyar Könyv-Szemle”,s.1–30,1882.
12Ondrej R.Halaga.Vývoj jazykovo-národnostnej štruktúry Košíc.„Historický časopis”.30(4),s.588–604,1982.(słow.).
48°43′18″N 21°15′28″E/48,721667 21,257778
