.jpg)
Bazylika – współcześnie tą nazwą najczęściej określa się chrześcijańską świątynię wielonawową (niezależnie od pełnionych funkcji kanonicznych) z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego). Kościół z nawą główną wyższą od naw bocznych, lecz bez okien to pseudobazylika.
Nazwa wywodzi się od greckiego słowa βασιλικός oznaczającego „królewski” lub od budynku Stoa Basileios – Stoi Królewskiej umieszczonej przy Agorze ateńskiej, w której urzędowali archontowie.
W starożytnym Rzymie bazylika stała przy forum i odgrywała rolę hali targowo-sądowej. Drogą naśladownictwa bazyliki rozpowszechniły się na całym terytorium starożytnego Rzymu. Z czasem bazyliką zaczęto też nazywać największą, reprezentacyjną salę w willach rzymskiej arystokracji. Starożytne świeckie bazyliki budowano jako budynki jedno- lub wielonawowe na planie prostokąta, odkryte lub kryte, parterowe lub piętrowe, często z apsydą. Ze względu na położenie wejścia dzieli się je na bazyliki:
Najlepiej zachowany wczesny przykład bazyliki rzymskiej jest w Pompejach. Wybudowana w II w. p.n.e. miała wymiary w rzucie około 62 × 25 metrów, nie posiadała apsyd, zamiast tego miała we wnętrzu podwyższenie na jednym końcu nawy. Była ulokowana wzdłużnie wobec pompejańskiego forum, naprzeciwko świątyni. Innym przykładem wczesnej bazyliki jest Basilica Aemilia ulokowana w Forum Romanum. Bazylika Maksencjusza, której budowę zakończono w 312 r. n.e., była jedną z ostatnich monumentalnych bazylik świeckich. Jedną z najlepiej zachowanych bazylik rzymskich jest Bazylika Konstantyna z IV wieku w Trewirze.
Chrześcijanie, nie chcąc korzystać ze świątyń pogańskich ani budować budynków podobnych do nich, przyjęli za wzór swoich kościołów bazylikę grecką. System bazylikowy obowiązywał w całej architekturze chrześcijańskiej. Już w IV wieku wprowadzono drewnianą pochyłą więźbę dachową otwartą lub oddzieloną drewnianym stropem.
Charakterystycznymi cechami chrześcijańskiego systemu bazylikowego są:
Poprzez stulecia pierwotną bazylikę modyfikowano, dodając krypty, nawę poprzeczną (transept), chór, sklepienia, wieże, przemienność podpór, empory, tryforium, westwerk, kaplice i inne elementy.
Bazylika to także tytuł honorowy kościoła. Patrz:
