Piza

Ten artykuł od 2011-01 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Piza

Pisa

Panorama miasta
Herb Flaga
Państwo	Włochy
Region	Toskania
Prowincja	Piza
Zarządzający	Michele Conti↗
Powierzchnia	185 km²
Wysokość	4 m n.p.m.
Populacja (2000)
• liczba ludności	85 379
• gęstość	461,5 os./km²
Nr kierunkowy	0-50
Kod pocztowy	56100
Tablice rejestracyjne	PI
Położenie na mapie Toskanii Piza
Położenie na mapie Włoch Piza
43°43′N 10°24′E/43,716667 10,400000
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Piza (wł. Pisa) – miasto we Włoszech, w Toskanii, 85 379 mieszkańców, nad rzeką Arno, oddalone o 13 km od wybrzeża Morza Liguryjskiego.

Piza jest także jedną z prowincji Toskanii o powierzchni 2448 km², zamieszkaną przez 384 957 osób, podzieloną na 39 gmin.

Historia

Założona przez Etrusków lub Ligurów, później port morski. Stała się potężną republiką między X a XII wiekiem. W roku 1081 uzyskała prawa miejskie i zrzeczenie się księcia Toskanii wszelkiej jurysdykcji oraz nadanie praw mieszkańcom wyboru margrabiów. Piza wzbogaciła się w tym okresie na łupach pochodzących z kampanii przeciwko Saracenom na Sycylii i Sardynii – najlepiej świadczy o tym kunszt wykonania słynnej w świecie Krzywej Wieży (Torre Pendente). Od XVI w. podupadło głównie z winy nanoszonego przez rzekę Arno mułu, który doprowadził do zapiaszczenia portu. W 1409 miejsce soboru. W Pizie znajduje się również jeden ze starszych uniwersytetów na świecie, utworzony w 1343.

• 180 p.n.e. – zdobyta przez Rzym
• 313 – stolica biskupia
• 860 – miasto złupili wikingowie pod wodzą Hastinga
• 1063 – rozpoczęcie budowy katedry
• 1075 – miasto wystąpiło do papieża z prośbą o nadanie praw miejskich
• 1081 – nadanie praw miejskich
• 1152 – rozpoczęcie budowy baptysterium
• 1284 – miasto zdobyte przez Genueńczyków
• 1343 – założenie uniwersytetu
• 1406 – zdobyta przez Florencję
• 1409 – Sobór w Pizie
• 1494 – odzyskanie niepodległości
• 1509 – po raz drugi zdobyta przez Florencję
• 1987 – Campo dei Miracoli zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO

Zabytki

• Campo dei Miracoli (Pole cudów) – duży plac, na którym znajdują się 4 arcydzieła architektury średniowiecznej: katedra, baptysterium, kampanila, zwana Krzywą Wieżą oraz cmentarz:
  • Katedra – zbudowana w latach 1063–1118, następnie po pożarze w 1595 odbudowana w 1604 roku. Fasada katedry w stylu lombardzkim ozdobiona kolorowym piaskowcem oraz płytkami ze szkła i majoliki. Najcenniejsze zabytki to południowe drzwi wykonane z brązu (1180) przez Bonannusa, mozaika Chrystus w Majestacie (1302) w apsydzie i ambona (1302–1311) autorstwa Giovanniego Pisano;
  • Baptysterium – w budowli można zidentyfikować kilka stylów architektonicznych, romański w bryle budynku, gotycki w zdobiących elewacje pinaklach, renesans w półkolistych arkadach. Projekt budynku wykonał Diotisalvi, natomiast budowę ukończyli Giovanni Pisano i Nicola Pisano. Wewnątrz zwraca uwagę marmurowa chrzcielnica Guida Bigaralliego oraz ambona Nicoli Pisano;
  • Torre Pendente (Krzywa Wieża) – budowę której rozpoczęto w 1173 jako dzwonnicy katedry, jednakże ze względu na piaszczysty grunt zaczęła się przechylać już w trakcie budowy;
  • Camposanto – nekropolia w północnej części Campo dei Miracoli w pobliżu katedry;
• Bazylika San Piero a Grado – rzymskokatolicki kościół znajdujący się w miejscu, gdzie według tradycji św. Piotr zszedł na ląd w drodze z Antiochii do Rzymu, znaczący przykład lokalnego stylu romańskiego;
• kościół Santa Maria della Spina – mały kościół położony nad brzegiem Arno zbudowany w 1230 i przebudowany w stylu gotyckim w 1323 roku. W 1871 kościół rozebrano i przesunięto o kilka metrów. Nazwa kościoła pochodzi od przechowywanej tu kiedyś relikwii ciernia z korony cierniowej Jezusa;
• kościół San Zeno;
• Piazza dei Cavallieri – plac otoczony średniowiecznymi budynkami;
• Museo dell'Opera del Duomo – eksponujące skarby katedry i baptysterium;
• Museo Nazionale di San Matteo – muzeum z bogatym zbiorem toskańskiej rzeźby i malarstwa, w szczególności twórców związanych z Pizą i Florencją;
• Museo delle Sinopie – muzeum eksponuje szkice fresków które ozdabiały mury Camposanto. Freski te zostały zniszczone w czasie nalotów bombowych w 1944 roku;

Znane postacie

• Filippo Buonarroti (1761–1837), rewolucjonista
• Giorgio Chiellini (ur. 1984), piłkarz
• Ulisse Dini (1845–1918), matematyk
• Eugeniusz III, papież
• Leonardo Fibonacci (ok. 1175–1250), matematyk
• Galileo Galilei (1564–1642), astronom, fizyk i filozof
• Antonio Pacinotti (1841–1912), fizyk
• Rustichello da Pisa (XIII wiek), powieściopisarz
• Giovanni Pisano (ok. 1250–1314), rzeźbiarz i architekt
• Nicola Pisano (ok. 1220–1278), rzeźbiarz
• Bruno Pontecorvo (1913–1993), fizyk
• Ippolito Rosellini (1800–1843), orientalista i egiptolog
• Titta Ruffo (1877–1953), śpiewak operowy

Miasta partnerskie

• Francja: Angers
• Izrael: Akka
• Stany Zjednoczone: Niles
• Niemcy: Unna
• Brazylia: Corumbá
• Grecja: Rodos

Zobacz też

• Torpes z Pizy

Przypisy

Bibliografia

• Tim Jepson: Przewodnik National Geographic – Włochy. Warszawa: G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 263. ISBN 83-88132-80-6.
• Baedeker – Włochy północne. Wyd. I. Bielsko-Biała: Pascal sp. z o.o., 2008, s. 363-370. ISBN 978-3-8297-6558-9.
• Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia – Florencja i Toskania. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 156–161. ISBN 978-83-7575-692-0.

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona turystyki w Pizie (archiwum)
• Strona oficjalna prowincji
• Piza – artykuł i zdjęcia