Wielkouch

Wielkouch
	Macrotis
	J. Reid, 1837
	; Wielkouch króliczy (M. lagotis)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	ssaki niższe
Nadrząd	torbacze
Rząd	jamrajokształtne
Rodzina	wielkouchowate
Rodzaj	wielkouch
	Typ nomenklatoryczny
	Perameles lagotis J. Reid, 1837
Synonimy
	Thylacomys R. Owen, 1838; Thalacomys: Blyth, 1840; Thylacomys Blyth, 1840; Paragalia J.E. Gray, 1841; Perigalea: J.E. Gray, 1842; Paragalea: J.E. Gray, 1843; Peragalea: J. Gould, 1845; Phalacomys: Anonim, 1854; Thalaconus: J. Richardson, Dallas, Cobbold, W. Baird & A. White, 1862; Peragale O. Thomas, 1887;
Gatunki
	2 gatunki (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	2 gatunki (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Wielkouch (Macrotis) – rodzaj ssaków z rodziny wielkouchowatych (Thylacomyidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek występujący endemicznie w Australii.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) samic 20–39 cm, samców 24–55 cm, długość ogona samic 12–27,8 cm, samców 12,5–29 cm; masa ciała samic 311–1200 g, samców 360–2500 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1837 roku brytyjski zoolog James Reid w artykule zatytułowanym Opis nowego gatunku z rodzaju Perameles, opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Zoological Society of London”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) wielkouch króliczy (M. lagotis).

Etymologia

Macrotis: gr. μακρωτης makrōtēs ‘długouchy’, od μακρος makros ‘długi’; -ωτις -ōtis ‘-uchy’, od ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’.
Thylacomys (Thalacomys, Phalacomys, Thalaconus): gr. θυλαξ thulax, θυλακος thulakos ‘wór’; μυς mus, μυός muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Perameles lagotis J. Reid, 1837.
Paragalia (Perigalea, Paragalea, Peragalea, Peragale): gr. πηρα pēra ‘skórzany wór’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Perameles lagotis J. Reid, 1837.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Grafika	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
	Macrotis lagotis	(J. Reid, 1837)	wielkouch króliczy	gatunek monotypowy	Australia Zachodnia, Terytorium Północne i południowo-zachodni Queensland; przeniesiony na wyspę Thistle (Australia Południowa), reintrodukowany do Lorna Glen (Australia Zachodnia)	DC: 29–55 cm DO: 20–29 cm MC: 0,8–2,5 kg	VU
	Macrotis leucura	(O. Thomas, 1887)	wielkouch mniejszy	gatunek monotypowy	występował na centralnych pustyniach w północnej Australii Zachodniej, południowym Terytorium Północnym i północnej Australii Południowej	DC: 20–27 cm DO: 12–17 cm MC: około 311–360 g	EX

Kategorie IUCN: VU – gatunek narażony, EX – gatunek wymarły.

Uwagi

↑ Nomen nudum.
1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Thylacomys Blyth, 1840.
1 2 3 4 Niepoprawna późniejsza pisownia Paragalia J.E. Gray, 1841.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 J. Reid. Description of a new species of the genus Perameles. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 4, s. 131, 1836. (ang.).
↑ R. Owen. New genus, Thylacomys. „The Athenaeum”. 1838, s. 747, 1838. (ang.).
↑ Blyth 1840 ↓, s. 104.
↑ Blyth 1840 ↓, s. 107.
↑ J.E. Gray: Contributions towards the Geographical distribution of the Mammalia of Australia, with votes on some recently discovered species. W: G. Grey: Journals of Two Expeditions of Discovery in North-West and Western Australia. Cz. 2. London: T. and W. Boone, 1841, s. 401. (ang.).
↑ J.E. Gray: Synopsis of the contents of the British Museum. Wyd. 44. London: Woodfall, 1842, s. 16. (ang.).
↑ J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 96. (ang.).
↑ J. Gould: The mammals of Australia. Cz. 1. London: Printed by Taylor and Francis, pub. by the author, 1863, s. ryc. 7. (ang.).
↑ Anonim: Bandicoot (Perameles, Geoff. St. Hilaire). W: Ch. Knight: The English Cyclopaedia: A new dictionary of universal knowledge. Cz. 1: Natural History. London: Bradbury, 1854, s. 382. (ang.).
↑ J. Richardson, W.S. Dallas, T.S. Cobbold, W. Baird & A. White: The Museum of Natural History, being a popular account of the structure, habits, and classification of the various departments of the animal kingdom: quadrupeds, birds, reptiles, fishes, shells, and insects, including the insects destructive to agriculture. Cz. 1. Glasgow: W. Mackenzie, 1862, s. 214. (ang.).
↑ O. Thomas. Description of a second species of rabbit-bandicoot (Peragale). „The Annals and Magazine of Natural History”. Fifth Series. 19, s. 397, 1887. (ang.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 70. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 R. Southgate: Family Thylacomyidae (Greater Bilby). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 360. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Macrotis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-24].
1 2 3 K.M. Helgen & E.G. Veatch: Recently Extinct Australian Marsupials and Monotremes. W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 28. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
1 2 3 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 49. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
1 2 3 Appendix 1: Extinct species. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 697. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 395.
↑ macrotis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2021-12-27] (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 677.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 513.
↑ C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.0) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-03-21]. (ang.).
↑ Taxonomy: Macrotis – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-03-21]. (ang.).

Bibliografia

E. Blyth: The first class of vertebrate animals. Mammalia. W: Cuvier’s Animal kingdom: arranged according to its organization, forming the basis for a natural history of animals, and an introduction to comparative anatomy: illustrated by three hundred engravings on wood. London: W.S. Orr and Co., 1840, s. 38–154. (ang.).
T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[2] Nomen nudum.

[uwaga2-4] 1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Thylacomys Blyth, 1840.

[uwaga1-8] 1 2 3 4 Niepoprawna późniejsza pisownia Paragalia J.E. Gray, 1841.

[27] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Reid-1] 1 2 J. Reid. Description of a new species of the genus Perameles. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 4, s. 131, 1836. (ang.).

[Owen-3] R. Owen. New genus, Thylacomys. „The Athenaeum”. 1838, s. 747, 1838. (ang.).

[CITEREFBlyth1840[https://www.biodiversitylibrary.org/page/49918318_104]-5] Blyth 1840 ↓, s. 104.

[CITEREFBlyth1840[https://www.biodiversitylibrary.org/page/49918321_107]-6] Blyth 1840 ↓, s. 107.

[gray41-7] J.E. Gray: Contributions towards the Geographical distribution of the Mammalia of Australia, with votes on some recently discovered species. W: G. Grey: Journals of Two Expeditions of Discovery in North-West and Western Australia. Cz. 2. London: T. and W. Boone, 1841, s. 401. (ang.).

[gray42-9] J.E. Gray: Synopsis of the contents of the British Museum. Wyd. 44. London: Woodfall, 1842, s. 16. (ang.).

[gray43-10] J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 96. (ang.).

[Gould-11] J. Gould: The mammals of Australia. Cz. 1. London: Printed by Taylor and Francis, pub. by the author, 1863, s. ryc. 7. (ang.).

[Anonim-12] Anonim: Bandicoot (Perameles, Geoff. St. Hilaire). W: Ch. Knight: The English Cyclopaedia: A new dictionary of universal knowledge. Cz. 1: Natural History. London: Bradbury, 1854, s. 382. (ang.).

[Richardson&inni-13] J. Richardson, W.S. Dallas, T.S. Cobbold, W. Baird & A. White: The Museum of Natural History, being a popular account of the structure, habits, and classification of the various departments of the animal kingdom: quadrupeds, birds, reptiles, fishes, shells, and insects, including the insects destructive to agriculture. Cz. 1. Glasgow: W. Mackenzie, 1862, s. 214. (ang.).

[Thomas-14] O. Thomas. Description of a second species of rabbit-bandicoot (Peragale). „The Annals and Magazine of Natural History”. Fifth Series. 19, s. 397, 1887. (ang.).

[Cichocki&inni-15] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-16] 1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 70. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Southgate-17] 1 2 3 4 R. Southgate: Family Thylacomyidae (Greater Bilby). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 360. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-18] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Macrotis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-24].

[Helgen&Veatch-19] 1 2 3 K.M. Helgen & E.G. Veatch: Recently Extinct Australian Marsupials and Monotremes. W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 28. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).

[amw1-20] 1 2 3 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 49. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[amw2-21] 1 2 3 Appendix 1: Extinct species. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 697. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/403/mode/1up_395]-22] Palmer 1904 ↓, s. 395.

[Jobling-23] macrotis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2021-12-27] (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/685/mode/1up_677]-24] Palmer 1904 ↓, s. 677.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/521/mode/1up_513]-25] Palmer 1904 ↓, s. 513.

[mdd-26] C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.0) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-03-21]. (ang.).

[28] Taxonomy: Macrotis – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-03-21]. (ang.).