Wiskacza

Wiskacza
	Lagidium
	Meyen, 1833
	; Wiskacza górska (L. viscacia)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Nadgromada	żuchwowce
Gromada	ssaki
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	jeżozwierzowce
Infrarząd	jeżozwierzokształtne
Parworząd	Caviomorpha
Nadrodzina	Chinchilloidea
Rodzina	szynszylowate
Podrodzina	Chinchillinae
Rodzaj	wiskacza
	Typ nomenklatoryczny
	Lagidium peruanum Meyen, 1833 (= Lepus viscacia G.I. Molina, 1782)
Synonimy
	Viscacia Rafinesque, 1815; Viscaccia Oken, 1816; Lagotis E.T. Bennett, 1833;
	Viscacia Rafinesque, 1815; Viscaccia Oken, 1816; Lagotis E.T. Bennett, 1833;
Gatunki
	3 gatunki – zobacz opis w tekście
	3 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Wiskacza (Lagidium) – rodzaj ssaków z podrodziny Chinchillinae w obrębie rodziny szynszylowatych (Chinchillidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej (Ekwador, Peru, Boliwia, Chile i Argentyna).

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 295–475 mm, długość ogona 215–400 mm, długość ucha 60–82 mm, długość tylnej stopy 82–113 mm; masa ciała 0,75–2,1 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1833 roku niemiecki botanik, lichenolog i zoolog Franz Meyen w artykule o tytule Wkład do zoologii, zebrany podczas podróży dookoła świata, opublikowanym w czasopiśmie „Nova acta physico-medica Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Naturae Curiosum”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) wiskacza górska (L. viscacia).

Etymologia

Viscaccia: hiszp. vizcacha ‘wiskacza’, od keczua wisk’acha ‘wiskacza’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): kompozyt oparty na Lepus chilensis Oken, 1816 (= Dipus maximus Desmarest, 1817), „Le vizcache” Azara, [1801] i Mus laniger G.I. Molina, 1782.
Lagidium: gr. λαγιδιον lagidion ‘zajączek’, zdrobnienie od λαγως lagōs ‘zając’.
Lagotis: gr. λαγως lagōs ‘zając’; -ωτις ōtis ‘-uchy’, od ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lagotis cuvieri E.T. Bennett, 1833 (= Lepus viscacia G.I. Molina, 1782).

Podział systematyczny

Wyróżniany takson L. peruanum nie jest akceptowany przez część ujęć systematycznych. Do rodzaju należą następujące gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Lagidium ahuacaense	Ledesma, Werner, Spotorno & L. Albuja, 2009	wiskacza granitowa	gatunek monotypowy	endemit Ekwadoru: znany tylko z Cerro El Ahuaca (Loja; zakres wysokości: 2000–2480 m n.p.m.	DC: około 40 cm DO: około 40 cm MC: około 2 kg	DD
Lagidium viscacia	(G.I. Molina, 1782)	wiskacza górska	gatunek monotypowy	Andy w środkowym Peru, zachodnia Boliwia, północno-zachodnia Argentyna i środkowe Chile; zakres wysokości: 700–4800 m n.p.m.	DC: 29–46 cm DO: 21–38 cm MC: 0,75–2,1 kg	LC
Lagidium moreni	O. Thomas, 1897		gatunek monotypowy	zachodnia Argentyna i północne Chile	DC: około 48 cm DO: brak danych MC: brak danych	NE
Lagidium peruanum	Meyen, 1833	wiskacza peruwiańska	gatunek monotypowy	endemit Peru: Andy w południowej części; zakres wysokości: 3000–5000 m n.p.m.	DC: 30–45 cm DO: 20–40 cm MC: 0–9 1,6 kg	NE
Lagidium wolffsohni	(O. Thomas, 1907)	wiskacza skalna	gatunek monotypowy	południowo-zachodnia Argentyna (zachodnie Santa Cruz) i przyległe Chile (Magallanes, raportowany z Aysén); zakres wysokości: do 4000 m n.p.m.	DC: 47–48 cm DO: 30–31 cm MC: około 2 kg	DD

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Zobacz też

szynszyla

Uwagi

↑ Nomen nudum.
↑ Publikacja Okena Lehrbuch der Naturgeschichte została uznana za nieważną (z kilkoma wyjątkami) na mocy uprawnień ICZN, ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.
↑ Nazwa zachowana, mająca pierwszeństwo przed Viscaccia Oken, 1816.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 F. Meyen. Beiträge zur zoologie, gesammelt auf einer reise um die erde. „Nova acta physico-medica Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Naturae Curiosum”. 16 (2), s. 576, 1833. (niem.).
↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 56. (fr.).
↑ ICZN. Opinion 417. Rejection for nomenclatorial purposes of volume 3 (Zoologie) of the work by Lorenz Oken entitled Okens Lehrbuch der Naturgeschichte published in 1815—1816. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 14, s. 1–42, 1956–1957. (ang.).
↑ L. Oken: Lehrbuch der Naturgeschichte. T. 3. Cz. 2. Jena: August Schmid, 1816, s. 835. (niem.).
↑ E.T. Bennett. On the Family of Chinchillidae, and on a New Genus referrible to it. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1, s. 58, 1833. (ang.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 288. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 556. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 6 A. Spotorno & P. Valladares: Family Chinchillidae (Viscachas and Chinchillas). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher Jr. & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 479–481. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Lagidium. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-11-02].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 358. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Anonim, Opinion 110. Suspension of Rules for Lagidium 1833, [w:] ICZN, Opinions rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature. Opinions 105 to 114. Opinion 114. Under suspension Simia, Simia satyrus and Pithecus are suppressed, „Smithsonian miscellaneous collections”, 73 (6), 1929, s. 17 (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 707.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 360.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 362.
↑ N.N. Bernal N.N., Lagidium viscacia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2020-3 [dostęp 2020-12-18] (ang.).
↑ C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: Lagidium viscacia G. I. Molina, 1782. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.1) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-04-19]. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-14]. (ang.).
↑ Taxonomy: Lagidium – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-06]. (ang.).
↑ O. Thomas. On a new species of Lagidium from the eastern coast of Patagonia. „The Annals and magazine of natural history”. Sixth series. 19 (112), s. 467, 1897. (ang.).
1 2 3 4 M. Wund: Lagidium viscacia northern viscacha. [w:] Animal Diversity Web [on-line]. LSA Museum of Zoology. University of Michigan. [dostęp 2025-04-19]. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[2] Nomen nudum.

[5] Publikacja Okena Lehrbuch der Naturgeschichte została uznana za nieważną (z kilkoma wyjątkami) na mocy uprawnień ICZN, ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.

[14] Nazwa zachowana, mająca pierwszeństwo przed Viscaccia Oken, 1816.

[21] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Meyen-1] 1 2 F. Meyen. Beiträge zur zoologie, gesammelt auf einer reise um die erde. „Nova acta physico-medica Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Naturae Curiosum”. 16 (2), s. 576, 1833. (niem.).

[raf-3] C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 56. (fr.).

[iczn3-4] ICZN. Opinion 417. Rejection for nomenclatorial purposes of volume 3 (Zoologie) of the work by Lorenz Oken entitled Okens Lehrbuch der Naturgeschichte published in 1815—1816. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 14, s. 1–42, 1956–1957. (ang.).

[Oken-6] L. Oken: Lehrbuch der Naturgeschichte. T. 3. Cz. 2. Jena: August Schmid, 1816, s. 835. (niem.).

[Bennett-7] E.T. Bennett. On the Family of Chinchillidae, and on a New Genus referrible to it. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1, s. 58, 1833. (ang.).

[Cichocki&inni-8] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 288. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-9] 1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 556. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Spotorno&Valladares-10] 1 2 3 4 5 6 A. Spotorno & P. Valladares: Family Chinchillidae (Viscachas and Chinchillas). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher Jr. & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 479–481. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).

[Wilson&Reeder-11] D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Lagidium. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-11-02].

[amw-12] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 358. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[iczn2-13] Anonim, Opinion 110. Suspension of Rules for Lagidium 1833, [w:] ICZN, Opinions rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature. Opinions 105 to 114. Opinion 114. Under suspension Simia, Simia satyrus and Pithecus are suppressed, „Smithsonian miscellaneous collections”, 73 (6), 1929, s. 17 (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792454_707]-15] Palmer 1904 ↓, s. 707.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792107_360]-16] Palmer 1904 ↓, s. 360.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792109_362]-17] Palmer 1904 ↓, s. 362.

[iucn-18] N.N. Bernal N.N., Lagidium viscacia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2020-3 [dostęp 2020-12-18] (ang.).

[mdd2-19] C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: Lagidium viscacia G. I. Molina, 1782. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.1) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-04-19]. (ang.).

[mdd-20] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-14]. (ang.).

[22] Taxonomy: Lagidium – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-06]. (ang.).

[tho-23] O. Thomas. On a new species of Lagidium from the eastern coast of Patagonia. „The Annals and magazine of natural history”. Sixth series. 19 (112), s. 467, 1897. (ang.).

[adw-24] 1 2 3 4 M. Wund: Lagidium viscacia northern viscacha. [w:] Animal Diversity Web [on-line]. LSA Museum of Zoology. University of Michigan. [dostęp 2025-04-19]. (ang.).