Witold Kula

Witold Kula
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

18 kwietnia 1916
Warszawa

Data i miejsce śmierci

12 lutego 1988
Warszawa

Profesor zwyczajny nauk humanistycznych
Specjalność: historia gospodarcza, historia społeczna, metodologia historii, metrologia
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1939
UW
promotor: Stanisław Arnold

Habilitacja

1947
UŁ

Profesura

1950

Polska Akademia Nauk
Status

członek

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Uniwersytet Łódzki

Okres zatrudn.

1945–1949

Uczelnia

Uniwersytet Warszawski

Okres zatrudn.

1949–1986

Instytucja

Instytut Historii PAN

Okres zatrudn.

1953–1968

Odznaczenia
Medal 10-lecia Polski Ludowej

Witold Kula (ur. 18 kwietnia 1916 w Warszawie, zm. 12 lutego 1988 tamże) – polski historyk, w latach 1950–1986 profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Przedstawiciel polskiej szkoły historii społeczno-gospodarczej.

Życiorys

Grób historyka Witolda Kuli na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie

Jego rodzicami byli Jan Kula i Jadwiga z domu Liwska. Uczęszczał do Gimnazjum im. Reja w Warszawie, gdzie w 1934 zdał maturę. W tym samym roku rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie ekonomiczne w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Był uczniem Natalii Gąsiorowskiej, od 1937 pracował bezpłatnie jako asystent w kierowanej przez nią katedrze na WWP, równolegle ucząc w Państwowym Żeńskim Liceum Pedagogicznym. Pod kierunkiem Stanisława Arnolda obronił na UW w 1937 pracę magisterską pt. Charakter społeczno-gospodarczy miast powiatu łódzkiego i łęczyckiego 1807–1869, a w 1939 – doktorat pt. Demografia Królestwa Polskiego w XIX w..

W czasie II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej, współpracownik Biura Informacji i Propagandy, dla którego redagował „Biuletyn Informacyjny” oraz uczestnik tajnego nauczania na WWP. W 1941–1942 przygotował studium socjologiczne o Towarzystwie Filomatycznym, a w latach 1941–1944 spisał pierwszą wersję Problemów i metod historii gospodar­czej. Brał aktywny udział w akcjach ratowania Żydów. Po upadku powstania warszawskiego, jako podporucznik, trafił na siedem miesięcy do oflagu Groß Born.

Po wojnie podjął pracę jako adiunkt w Katedrze Historii Społeczno-Gospodarczej Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie habilitował się w 1947 na podstawie rozprawy Wstęp metodyczny do badań nad rozwojem społeczno-gospodarczym Polski w XVI–XVIII wieku i objął stanowisko docenta. W 1949 został zatrudniony w Instytucie Historycznym UW, gdzie w 1950 uzyskał profesurę nadzwyczajną. Członek Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków. Wykładał również w Instytucie Kształcenia Kadr Naukowych. Od 1953 kierował Katedrą Historii Gospodarki Narodowej Polski, przeniesioną w 1955 na Wydział Ekonomii Politycznej UW i wkrótce przemianowaną na Katedrę Historii Gospodarczej.

Był współorganizatorem i profesorem (1953–1968) Instytutu Historii PAN. W 1956 w okresie poprzedzającym wydarzenia październikowe zainicjował dyskusję nad stalinizmem w historiografii polskiej, publikując tekst W sprawie naszej polityki naukowej w „Kwartalniku Historycznym”. We wrześniu 1956 wziął udział w trzytygodniowych dyskusjach polskich przedstawicieli nauk społecznych na paryskiej Sorbonie pod egidą UNESCO. Śledził działalność Rady Ekonomicznej z lat 1957–1961, uczestniczył w radach naukowych Studium Afrykanistycznego UW oraz Międzyuczelnianego Zakładu Problemowego Gospodarki Krajów Słabo Rozwiniętych przy UW i SGPiS. W latach 60. związał się z warszawską szkołą historii idei, reprezentującą rewizjonistyczne podejście do marksizmu. W latach 1965–1968 wiceprezes, a w latach 1968–1970 prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Historii Gospodarczej(inne języki), którego był później prezesem honorowym, zaś w latach 1974–1983 – wiceprzewodniczący Międzynarodowej Komisji Metrologii Historii. Od 1979 członek korespondent, od 1986 członek rzeczywisty Polski Akademii Nauk. 20 sierpnia 1980 podpisał apel 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami.

Zajmował się badaniem dziejów gospodarczych i społecznych Polski XVI–XIX w., metodologią historii oraz metrologią pojmowaną jako oddzielna dziedzina nauki. Jego pracę naukową odznaczało interdyscyplinarne podejście oraz nowatorstwo teoretyczne. Od lat 60. XX w. współpracował blisko z historykami drugiego pokolenia francuskiej szkoły Annales na École pratique des hautes études, stosując w badaniach perspektywę długiego trwania, a jego prace były cytowane m.in. przez ówczesnego lidera tej szkoły, Fernanda Braudela. Wychodząc z tradycji marksistowskich udało mu się stworzyć oryginalne koncepcje początków polskiego kapitalizmu, zaproponować model funkcjonowania peryferyjnego feudalizmu na ziemiach polskich w XVI–XVII wieku, co znalazło odzwierciedlenie zwłaszcza w przetłumaczonej na wiele języków pracy Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego. Próba modelu (1962), której treść konsultował m.in. z Oskarem Langem. Najpopularniejszą jego pracą są Miary i ludzie (1970)[potrzebny przypis]. Reprezentował podejście humanistyczne do historii gospodarczej. Odrzucał nacjonalizm metodologiczny(inne języki), uznając stosunki klasowe i gospodarcze za nadrzędne wobec etnicznych i politycznych. Jego prace wywarły wpływ na nurt studiów postkolonialnych i historii globalnej(inne języki).

W 1955 otrzymał Medal 10-lecia Polski Ludowej. W 1963 otrzymał Nagrodę Wydziału I Nauk Humanistycznych i Społecznych PAN za książkę Problemy i metody historii gospodarczej, w 1965 – doktorat honorowy Uniwersytetu w Besançon(inne języki), w 1974 – Nagrodę im. Alfreda Jurzykowskiego, a w 1980 – zespołową nagrodę sekretarza naukowego PAN za publikację Przemiany społeczne w Królestwie Polskim 1845–1864.

Ciężko chory od 1968, w 1975 złożył kierownictwo Katedry Historii Gospodarczej UW. Zmarł w 1988. Jego żoną była Nina Assorodobraj-Kula, socjolog, profesor UW, a synem Marcin Kula. Jest pochowany na cmentarzu reformowanym przy ul. Żytniej w Warszawie (kwatera 2-5-4).

Uczniowie

Witold Kula wychował wielu uczniów, spośród których najbardziej znani to: Jerzy Jedlicki, Andrzej Jezierski(inne języki), Jacek Kochanowicz, Ryszard Kołodziejczyk, Janina Leskiewiczowa i Tadeusz Łepkowski.

Prace

Redagowane

Przypisy

  1. ↑ Witold Kula – matura’34. [w:] Koło Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Mikołaja Reja [on-line]. rej.waw.pl. [dostęp 2018-05-31].
  2. ↑ Rutkowski 2010, s. 65.
  3. ↑ Charakter społeczno-gospodarczy miast powiatu łódzkiego i łęczyckiego 1807–1869 / Witold Kula [online], bn.org.pl [dostęp 2026-09-27].
  4. ↑ Stobiecki 2019 ↓, s. 18.
  5. 1 2 3 4 5 6 Witold Kula [online], sgh.waw.pl [dostęp 2026-09-27] [zarchiwizowane z adresu 2015-12-14].
  6. ↑ Łepkowski 1989 ↓, s. 324.
  7. ↑ Maternicki 1993 ↓, s. 300.
  8. ↑ Stobiecki 2019 ↓, s. 19–20.
  9. ↑ M. Górny, Nota od wydawcy, [w:] W. Kula, Demografia Królestwa Polskiego w latach 1836–1846, wyd. M. Górny, Wydawnictwo Historyczne, Poznań-Wrocław 2002, s. 7, ISBN 83-7393-000-0.
  10. 1 2 Stobiecki 2019 ↓, s. 20.
  11. ↑ Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010, s. 135.
  12. ↑ Szymon Brzeziński, Krzysztof Fudalej, Pracownicy naukowo-dydaktyczni Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2010. Słownik biograficzny, Warszawa 2012, s. 68.
  13. ↑ Stobiecki 2019 ↓, s. 21.
  14. ↑ Wyczański 2006 ↓, s. 58–59.
  15. 1 2 3 4 5 Kula 2018 ↓, s. 2.
  16. 1 2 3 Stobiecki 2019 ↓, s. 23.
  17. ↑ Łepkowski 1989 ↓, s. 323.
  18. ↑ Kula, Witold, [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], PAN [dostęp 2021-08-31].
  19. ↑ Kula Witold, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-06-13].
  20. ↑ Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).
  21. ↑ Sosnowska 2013 ↓, s. 118.
  22. ↑ Sosnowska 2013 ↓, s. 95.
  23. ↑ Sosnowska 2015 ↓, s. 47–49.
  24. ↑ Stobiecki 2019 ↓, s. 25–26.
  25. ↑ Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (M.P. z 1955 r. Nr 112, poz. 1450 (ISAP).).
  26. ↑ śp. Witold Kula.
  27. ↑ Omówienie tej pracy zob.: H. Słabek, Witold Kula – historia – polityka, „Dzieje Najnowsze”, 29, 1997, nr 4, s. 145–154.

Bibliografia

Linki zewnętrzne