Workutłag

Workutłag

Воркутлаг

Podobóz Gułagu
Wieża strażnicza i blok karny jednego z podobozów Workutłagu, 1945 r.
Typ	poprawczy obóz pracy (łagier)
Odpowiedzialny	ZSRR
Rozpoczęcie działalności	10 maja 1938
Zakończenie działalności	1962
Terytorium	Rosyjska FSRR
Miejsce	Workuta
Położenie na mapie europejskiej części ZSRR (granice powojenne) Workutłag
67°30′50,66″N 64°05′01,66″E/67,514073 64,083795
Multimedia w Wikimedia Commons

Obóz poprawczy w Workucie (ros. Воркутинский исправительно-трудовой лагерь – Workutinskij isprawitielno-trudowoj łagier’), Workucko-Peczorski Poprawczy Obóz Pracy (ros. Воркуто-Печорский ИТЛ – Workuto-Pieczorskij isprawitielno-trudowoj łagier’), znane też jako Workutłag (ros. Воркутлаг) lub Workutpieczłag (ros. Воркутпечлаг) – radziecki poprawczy obóz pracy (łagier) w Komi ASRR (w okolicach dzisiejszego rosyjskiego miasta Workuty), podlegający Głównemu Zarządowi Poprawczych Obozów Pracy NKWD (Gułag). Funkcjonował w latach 1938–1962.

W latach 1931–1957 przez tutejszy system łagrów przeszły 2 miliony więźniów z ZSRR i 21 innych krajów. Według lokalnych historyków w wiecznej zmarzlinie spoczywa 200 tysięcy więźniów politycznych, pochowanych w grobach zarówno oznaczonych, jak i nieoznaczonych.

Historia

Workutłag został utworzony w 10 maja 1938 roku, poprzez oddzielenie go od Uchtpieczłagu(inne języki) (ros. Ухтпечлаг). Głównym jego celem było eksploatacja zasobów węgla wokół rzeki Peczory. Miasto Workuta zostało utworzone, aby wspierać łagier. W okresie największego wykorzystania w radzieckim systemie więziennym (Gułag), w Workucie znajdowało się około 132 podobozów.

Od 1939 roku polscy więźniowie byli tu więzieni, aż do momentu, gdy ZSRR przyłączył się do aliantów po ataku nazistowskich Niemiec. Łagier był następnie wykorzystywany do przetrzymywania pojmanych niemieckich jeńców wojennych na froncie wschodnim podczas II wojny światowej, a także obywateli radzieckich i mieszkańców krajów okupowanych przez ZSRR uważanych za dysydentów i wrogów państwa w czasach sowieckich.

W lipcu 1953 roku, niedługo po śmierci Józefa Stalina, w okolicach Workuty doszło do buntu łagierników w jednym z obozów (tzw. Powstanie w Workucie(inne języki)). Bunt trwał około dwóch tygodni, zakończył się 1 sierpnia 1953 roku, kiedy na rozkaz komendanta obozu (gen. Kuźma Dieriewianko), strażnicy otworzyli ogień do buntujących, w wyniku czego zginęło co najmniej 53 osób, choć szacunki się różnią.

Choć łagier został oficjalnie zamknięty w 1962 roku, w Workucie nadal mieszka wielu obywateli radzieckich, którzy byli wcześniej więźniami, początkowo z powodu wcześniejszych wrogów państwa, lub z powodu złej sytuacji finansowej.

Stowarzyszenie Memoriał, rosyjska organizacja praw człowieka, skupiająca się na badaniach i nagłaśnianiu naruszeń praw człowieka w czasach totalitarnych w Związku Radzieckim, szacuje, że spośród 40 000 osób pobierających państwowe emerytury w rejonie Workuty, 32 000 to byli więźniowie łagru lub ich potomkowie.

Galeria

• 
  Łagier w Workucie w okresie II wojny światowej.
• 
  Zdjęcie jednego z baraków łagru w Workucie (zima 1947 r.).
• 
  Przybycie pociągu do łagru w Workucie (grudzień 1941 r.).
• 
  Strażnicy łagru po stłumieniu powstania w 1942 roku.
• 
  Komendant łagru w Workucie, generał Michaił Mitrofanowicz Malcew.
• 
  Groby litewskich więźniów politycznych (deportowanych do łagru w Workucie) w drugiej połowie XX wieku.
• 
  Mapa łagru w Workucie (po 1950 r.).

Więźniowie

Wśród więźniów workuckiego łagru byli: m.in.

• Horst Bienek (1930–1990) – niemiecki pisarz
• Valentín González (1904–1983) – hiszpański komunista i wojskowy
• Stepan Kłoczurak (1895–1980) – ukraiński polityk
• Wasyl Wełyczkowski (1903-1973) – ukraiński duchowny
• Edward Buca (1926–2013) – polski żołnierz, członek Armii Krajowej
• Antoni Dilys (1923–2019) – polski ksiądz
• Jerzy Urbankiewicz (1915–2004) – polski prawnik
• Kazimierz Świątek (1914–2011) – polski duchowny
• Olgierd Michał Dobrowolski (1918–2005) – litewski ksiądz
• Salomon Dykman (1917–1965) – polski i izraelski tłumacz
• Jānis Mendriks (1907–1953) – łotewski ksiądz
• John H. Noble (1923–2007) – amerykański więzień łagrów

Zobacz też

• Kłamstwo kołymskie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

• Robert Conquest, Paul Hollander: Political violence: belief, behavior, and legitimation. Nowy Jork: Palgrave Macmillan, 2008, s. 258. ISBN 978-0-230-60646-3. LCCN 2008012363. OCLC 212846436. (ang.).
• Anne Applebaum: Gulag: A History. Londyn: Penguin Group, 2003, s. 610. ISBN 978-0-14-028310-5. LCCN 2002041344. OCLC 1414060147. (ang.).
• Mieczysław Zabierowski: W łagrach Uchty i Workuty. Kraków: Andrzej Zabierowski, 1999. ISBN 83-906637-3-2. OCLC 823594490. (pol.).
• Tadeusz Pietkiewicz: Ju-651. Więzień łagrów Workuty. Lublin: Norbertinum, 2011, s. 137. ISBN 978-83-7222-446-0. OCLC 803692777. (pol.).
• Agnieszka Knyt: Więźniowie łagrów w rejonie Workuty. Cz. 1, Alfabetyczny wykaz 4105 Polaków i obywateli polskich innych narodowości aresztowanych od 17 września 1939 do 4 stycznia 1944, więzionych w Workutłagu, Infłagu, Minłagu, Obskim ITŁ i łagrach podległych Północnemu Zarządowi Budowy Kolei. Warszawa: Ośrodek Karta, 1999, seria: Indeks Represjonowanych. ISBN 83-88288-10-5. OCLC 749324443. (pol.).
• Anna Dzienkiewicz: Więźniowie łagrów w rejonie Workuty. Cz. 2, Alfabetyczny wykaz 5690 Polaków i obywateli polskich innych narodowości aresztowanych po 4 stycznia 1944, więzionych w Workutłagu, Rieczłagu, Infłagu, Minłagu, Obskim ITŁ i Budowie 501 oraz innych łagrach podległych Północnemu Zarządowi Budowy Kolei. Warszawa: Ośrodek Karta, 2001, seria: Indeks Represjonowanych. ISBN 83-88288-90-3. OCLC 749323515. (pol.).
• Alan Barenberg: Gulag Town, Company Town: Forced Labor and Its Legacy in Vorkuta. New Haven: Yale University Press, 2014. ISBN 978-0-300-20682-1. OCLC 885331730. (ang.).
• George Saunders: Samizdat, Voices of the Soviet opposition. Nowy Jork: Monad Press, 1974. ISBN 978-0-87348-914-0. OCLC 1343695286. (ang.).
• Aleksandr Sołżenicyn: The Gulag Archipelago, 1918-1956. T. 2. Nowy Jork: Harper Perennial Modern Classics, 1973. ISBN 978-0-06-125372-0. OCLC 1411263165. (ang.).
• Hugh Thomas: The Spanish Civil War. Londyn: Penguin Books, 2012. ISBN 0-14-101161-0. OCLC 812704229. (ang.).

Linki zewnętrzne

• Historia Workutłagu w języku rosyjskim