Wywrotka

Iveco Trakker 450 8x8
Wywrotka (patelnia) z kruszywem podczas załadunku

Wywrotka – rodzaj pojazdu samowyładowczego z przechylaną do tyłu lub na bok skrzynią ładunkową, która umożliwia samoczynny rozładunek.

Wywrotka w akcji

Wywrotki stosowane są do transportu materiałów płynnych, sypkich lub kawałkowych. W praktyce budowlanej i drogowej służą przede wszystkim do przewozu ziemi, piasku i kruszywa.

Historia

Pierwsze samochodowe konstrukcje wywrotek pojawiły się na początku XX wieku; według Dariusza Piernikarskiego przykładowe rozwiązania braci Meiller i Karla Heinricha Kässbohrera powstały w 1904 roku.

Budowa i działanie

Za unoszenie skrzyni odpowiada zazwyczaj siłownik hydrauliczny – czołowy (przedni) albo podskrzyniowy (centralny). Kierunek wysypywania ładunku wyznaczają odpowiednio rozmieszczone osie, wysięgniki i otwierane ściany skrzyni; w najprostszych odmianach tylnozsypowych rozładunek odbywa się do tyłu, natomiast wywrotki dwu- i trójstronne umożliwiają wyładunek także na boki.

Skrzynia wywrotki spoczywa zazwyczaj na ramie pomocniczej zamocowanej do podwozia samochodu lub na ramie głównej naczepy. W wywrotkach tylnozsypowych połączenie skrzyni z ramą następuje zwykle za pośrednictwem wału wywrotu w tylnej części pojazdu.

W wywrotkach tylnozsypowych trzy ściany skrzyni są zazwyczaj zespawane z płytą podłogową, a burta tylna pełni funkcję klapy otwieranej podczas rozładunku. W cięższych zastosowaniach ściany boczne bywają dodatkowo wzmacniane żebrami usztywniającymi.

Zastosowanie

Wywrotki wykorzystuje się w robotach ziemnych, budownictwie i drogownictwie do wywozu urobku oraz dowozu materiałów sypkich na miejsce wbudowania. W materiałach dydaktycznych i technicznych jako typowe przykłady wymienia się transport urobku z wykopów, ziemi, piasku i kruszywa, w tym kruszywa przeznaczonego do wykonywania warstw podbudowy drogowej.

Rodzaje

Rodzaje wywrotek:

W praktyce stosuje się także podział według kierunku wyładunku i kształtu skrzyni. Wyróżnia się między innymi wywrotki tylnozsypowe oraz wywrotki dwu- i trójstronne, a ze względu na kształt skrzyni – odmiany prostokątne i półokrągłe (half-pipe).

Zobacz też