Zachariasz Retor

Zachariasz Retor
Data i miejsce urodzenia	V wiek ; Gaza
Data śmierci	przed 553
Język	grecki
Dziedzina sztuki	filozof, teolog, retor, historyk
	Ważne dzieła
	Ammonios; Historia Kościoła;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zachariasz Retor także Zachariasz z Gazy lub Zachariasz Scholastyk (zm. przed 553) – bizantyński pisarz, teolog, filozof, prawnik, historyk i retor.

Życiorys

Zachariasz urodził się około połowy V wieku w Gazie. Był uczniem Piotra z Iberii, pomiędzy 485 a 487 rokiem studiował filozofię w Aleksandrii, u neoplatonika Amoniusza syna Hermiasza. Wykonywał praktykę adwokacką w Konstantynopolu lub w Berytos (stąd przydomek „Scholastyk”). Początkowo monofizyta, nawrócił się na ortodoksję. Został biskupem Mityleny na Lesbos. Wziął udział w soborze konstantynopolitańskim zwołanym przeciw monofizytom w 536 roku. Musiał umrzeć przed 553 rokiem skoro na soborze z 553 roku, jako biskup Mityleny, wymieniony jest Palladiusz.

Twórczość

Zachariasz jest autorem biografii swego mistrza Piotra z Iberii i pustelnika Izajasza, a także zachowanego w języku syryjskim Żywota Sewera z Antiochii. Jest współautorem syryjskiej Historii świata doprowadzonej do roku 568/569. Spod jego pióra wyszły księgi od 3. do 6. dotyczące historii Kościoła w latach 450-490. Napisał je na życzenie urzędnika cesarskiego Eupraksiosa, który prosił go o poinformowanie o losach Kościoła od soboru chalcedońskiego. Wedle świadectwa Ewagriusza Scholastyka, wielokrotnie wyraża się w nim przychylnie o nestorianach. Z jego pisma Przeciw manichejczykom zachował się jedynie duży fragment.

W całości natomiast zachował się jego dialog Ammonios, w którym w formie rozmowy roztrząsa zagadnienie stworzoności świata, w dyspucie toczonej w kościele w Berytos pomiędzy Scholastykiem a Amoniuszem. Po śmierci Amoniusza Zachariasz zrewidował tekst dialogu dodając ekskurs w formie rozmowy z filozofem i medykiem Gesjuszem. Dialog mający formę platońską nie może być traktowany jako zapis historycznej rozmowy. Zachariasz obszernie cytuje w niej Platona i sofistów, a po argumenty sięga głównie do Teofrasta Eneasza z Gazy, Amoniuszowi raczej nieznanego. Zachariasz przedstawia szkołę Amoniusza jako miejsce walki pomiędzy chrześcijaństwem a pogaństwem. Z tej walki w dialogu Zachariasza zwycięsko wychodzi chrześcijaństwo, Amoniusz milknie zawstydzony.

Uwagi

↑ T. Sinko nazywa go „Zachariaszem z Gazy” lub „Scholastykiem” (Literatura grecka, t. 3 cz. 2, s. 293), E. Gilson „Zachariaszem Retorem” (Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich, s. 543), A.P. Knöpfler „Zachariaszem z Mityleny” od miejsca sprawowania biskupstwa (Encyklopedja kościelna, t. XXXII, s. 463)

Przypisy

Bibliografia

A.H. Armstrong (red.): The Cambridge History of Late Greek and Early Medieval Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-04054-9.
DavidD. Blank DavidD., Ammonius, Edward N.E.N. Zalta (red.), [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, Winter 2017 Edition, Metaphysics Research Lab, Stanford University, 10 listopada 2017, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-21] (ang.).
Étienne Gilson: Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich. Warszawa: Wydawnictwo Pax, 1987.
A.P.A.P. Knöpfler A.P.A.P., Zachariasz z Mityleny, [w:] Encyklopedja kościelna, podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego, z licznemi jej dopełnieniami, t. XXXII, K. Miecznikowski, Płock 1913 [dostęp 2013-12-05] .
Tadeusz Sinko: Zarys historii literatury greckiej. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959.
Tadeusz Sinko: Literatura grecka. T. 3 Cz. 1, Literatura grecka za cesarstwa rzymskiego (wiek I–III n.e.). Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1951.

[uwaga1-1] T. Sinko nazywa go „Zachariaszem z Gazy” lub „Scholastykiem” (Literatura grecka, t. 3 cz. 2, s. 293), E. Gilson „Zachariaszem Retorem” (Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich, s. 543), A.P. Knöpfler „Zachariaszem z Mityleny” od miejsca sprawowania biskupstwa (Encyklopedja kościelna, t. XXXII, s. 463)

[CITEREFSinko1951293-2] 1 2 3 4 Sinko 1951 ↓, s. 293.

[CITEREFBlank20171.1-3] 1 2 Blank 2017 ↓, 1.1.

[CITEREFKnöpfler1951463-4] Knöpfler 1951 ↓, s. 463.