Zostera

Zostera
	; Zostera morska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	żabieńcowce
Rodzina	zosterowate
Rodzaj	zostera
	Nazwa systematyczna
	Zostera L.; Sp. Pl. 968. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Zostera marina L.
Synonimy
	Alga Tourn. ex Lam.; Heterozostera (Setch.) Hartog; Nanozostera Toml. & Posl.;
	Alga Tourn. ex Lam.; Heterozostera (Setch.) Hartog; Nanozostera Toml. & Posl.;
	Zasięg
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zostera, tasiemnica (Zostera L.) – rodzaj traw morskich z rodziny zosterowatych (Zosteraceae), obejmujący 13 gatunków występujących w morzach i oceanach w strefie klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego. W Polsce występują dwa gatunki: zostera morska (Z. marina) i zostera drobna (Z. noltii).

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckiego słowa ζόστερ (zoster – pas, obręcz).

Zasięg geograficzny

Zostery występują w strefie litoralnej mórz i oceanów klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego, w Europie, Afryce, Azji, Australii i Ameryce Północnej. Rośliny te nie występują na wybrzeżach Ameryki Środkowej i Antarktyki. W Ameryce Południowej występują jedynie na wybrzeżu środkowego Chile.

Morfologia

Łodyga: Monopodialnie rozgałęziające się kłącze, tworzące w węzłach krótkie pędy z kilkoma liśćmi.

Korzenie: Łodyga ukorzenia się w węzłach, tworząc wiązkowo od 5 do 20 korzeni.

Liście: Blaszki liściowe całobrzegie lub rzadko drobnoząbkowane, równowąskie, z 3–11 równoległymi żyłkami przewodzącymi. Pochwa liściowa błoniasta lub skórzasta, uszkowata i języczkowata, otwarta lub rurowata, rozkładająca się później niż blaszka liściowa.

Kwiaty: Rośliny jednopienne. Kwiaty jednopłciowe, zebrane w lancetowatą kolbę, otoczoną liściową pochwą kwiatostanową, siedzącą, wyrastającą pachwinowo, o spłaszczonej osi. Kwiaty męskie i żeńskie występują naprzemiennie na jednej kolbie. Kwiaty męskie często wsparte przysadką, z dwukomorowymi główkami pręcików. Słupki eliptyczne, z krótkimi szyjkami i 2 szydłowatymi lub nitkowatymi znamionami.

Owoce: Podobne do niełupki, jajowate do eliptycznych.

Biologia i ekologia

Rozwój: Wieloletnie, rzadko jednoroczne, wodne geofity (hydrogeofity).

Siedlisko: Strefy litoralne mórz i oceanów. Osłonięte zatoki i otwarte wybrzeża oraz ujścia rzek i laguny, na osadach piaszczystych, kamienistych i mulistych, na głębokości od 0,5 do 20 metrów, rzadziej do 50 metrów (Zostera polychlamys).

Systematyka

Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Jeden z rodzajów z rodziny zosterowatych (Zosteraceae) w obrębie rzędu żabieńcowców (Alismatales) należących do kladu jednoliściennych.

Wykaz gatunków

Zostera asiatica Miki
Zostera caespitosa Miki
Zostera capensis Setch.
Zostera caulescens Miki
Zostera japonica Asch. & Graebn.
Zostera marina L. – zostera morska
Zostera mucronata Hartog
Zostera muelleri Irmisch ex Asch.
Zostera nigricaulis (J.Kuo) S.W.L.Jacobs & Les
Zostera noltii Hornem. – zostera drobna
Zostera pacifica S.Watson
Zostera polychlamys (J.Kuo) S.W.L.Jacobs & Les
Zostera tasmanica M.Martens ex Asch.

Zagrożenie i ochrona

14 gatunków zostery zostało ujętych w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych:

Zostera asiatica – status NT (bliski zagrożenia), populacja malejąca
Zostera caespitosa – status VU (narażony), populacja malejąca
Zostera capensis – status VU (narażony), populacja malejąca
Zostera caulescens – status NT (bliski zagrożenia), populacja malejąca
Zostera japonica – status LT (mniejszej troski), populacja rosnąca
Zostera marina – status LT (mniejszej troski), populacja malejąca
Zostera muelleri – status LT (mniejszej troski), populacja stabilna
Zostera nigricaulis – status LT (mniejszej troski), populacja malejąca
Zostera noltii – status LT (mniejszej troski), populacja malejąca
Zostera pacifica – status LT (mniejszej troski) – gatunek obecnie uznany za synonim Zostera marina
Zostera polychlamys – status LT (mniejszej troski), populacja stabilna
Zostera tasmanica – status LT (mniejszej troski), populacja stabilna

W Polsce zostera morska objęta jest ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin. Roślina ta umieszczona jest też na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006), jako gatunek wymierający (kategoria zagrożenia: E). Gatunek ten występuje w 3 specjalnych obszarach ochrony siedlisk systemu Natura 2000: Ostoja Słowińska, Wolin i Uznam oraz Zatoka Pucka i Mierzeja Helska.

Zostera drobna w Polsce prawdopodobnie wymarła. Dawniej występowała w okolicach Gdańska

Zastosowanie

Liście, kłącza i nasiona zostery morskiej są jadalne. Liście są spożywane na surowo lub gotowane. Ich nasady są kruche i słodkie. Korzenie są żute. Są ostre i słodkie. Suszone i sproszkowane kłącza stosowane są jako przyprawa, świeże kłącza i liście są często wykorzystywane jako dania świąteczne przez rdzenną ludność Ameryki Północnej.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-22] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2011-02-06].
1 2 3 4 5 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-22]. (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 204, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Maureen L. Sullivan: The taxonomy of "seagrasses" surveyed from the higher taxa down through to the family level. Florida International University, 1994. [dostęp 2011-02-05].
1 2 3 4 5 6 7 Flora of China. Vol. 23: Zosteraceae. [dostęp 2011-02-06].
1 2 3 4 5 6 7 Flora of North America. Vol. 22: Zosteraceae. [dostęp 2011-02-06].
1 2 F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera polychlamys, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera asiatica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera caespitosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera capensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera caulescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera japonica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera marina, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera muelleri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera nigricaulis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera noltii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T., J.J. Gaeckle J.J., Zostera pacifica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera tasmanica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).
↑ Dz. U. z 2014 r. poz. 1409 (ISAP) – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
↑ Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Ministerstwo Środowiska. [dostęp 2010-02-06].
↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 535. ISBN 978-83-01-14342-8.
↑ Plants For A Future. [dostęp 2015-12-12]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-22] (ang.).

[A-3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2011-02-06].

[kew-4] 1 2 3 4 5 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-22]. (ang.).

[checklist-5] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 204, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[6] Maureen L. Sullivan: The taxonomy of "seagrasses" surveyed from the higher taxa down through to the family level. Florida International University, 1994. [dostęp 2011-02-05].

[foc-7] 1 2 3 4 5 6 7 Flora of China. Vol. 23: Zosteraceae. [dostęp 2011-02-06].

[fona-8] 1 2 3 4 5 6 7 Flora of North America. Vol. 22: Zosteraceae. [dostęp 2011-02-06].

[autonazwa2-9] 1 2 F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera polychlamys, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[10] F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera asiatica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[11] F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera caespitosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[12] F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera capensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[13] F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera caulescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[14] F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera japonica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[15] F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera marina, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[16] F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera muelleri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[17] F.T.F.T. Short F.T.F.T., M.M. Waycott M.M., Zostera nigricaulis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[18] F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera noltii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[19] F.T.F.T. Short F.T.F.T., J.J. Gaeckle J.J., Zostera pacifica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[20] F.T.F.T. Short F.T.F.T. i inni, Zostera tasmanica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-03-22] (ang.).

[rozp2014-21] Dz. U. z 2014 r. poz. 1409 (ISAP) – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin

[22] Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

[23] Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Ministerstwo Środowiska. [dostęp 2010-02-06].

[24] Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 535. ISBN 978-83-01-14342-8.

[pfaf-25] Plants For A Future. [dostęp 2015-12-12]. (ang.).