ישראלים (Yiśraʾelim) | |
|---|---|
İlk: İkinci: Üçüncü: Son: | |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler | |
| 8,3 milyon | |
| 106.839–500.000 | |
| 100.000 (80.000 Moskova'da) | |
| 40–50.000 | |
| 21.320 | |
| 11.892–50.000 | |
| 15.000 | |
| 10.371 | |
| 10.000 | |
| 10.000 | |
| Diller | |
| Din | |
İsrailliler (İbranice: ישראלים; Arapça: الإسرائيليين, al-ʾIsrāʾīliyyin), farklı etnik kökenlerden insanların yaşadığı, çok-ırklı bir ülke olan İsrail Devleti'nin vatandaşları veya daimi sakinleri. İsrail'deki en büyük etnik gruplar sırasıyla: Yahudiler (75%), Araplar (20%) ve diğer azınlıklar (5%). İsrail Yahudi popülasyonu Aşkenazi Yahudileri, Mizrahi Yahudileri, Sefaradi Yahudileri, Etiyopya Yahudileri ve diğer Yahudi etnik bölümlerinden gelmektedir; ancak 50%'lik oran ile oluşumun büyük çoğunluğunu Mizrahi Yahudileri oluşturmaktadır.
İsrail'de yaşayan veya yurttaşlık bağı ile bağlı olan halkın bütünü. İsrail, çok etnili bir ülkedir. Ülke başka ülkelerden gelen değişik etnik kökenlere sahip insanlara ev sahipliği yapmaktadır. İsraillilerin büyük çoğunluğu bölgeye son iki yüzyılda göç eden insanlara dayanmaktadır. Gelenek ve göreneklerin çok çeşitli olduğu İsrail'de halkın ortak kültürü büyük ölçüde Batı Avrupa'dan gelen göçmenlerin getirdiği Batı Kültürüdür. 19. ve 20. yüzyılda Avrupa, Güney Afrika, Amerika, Sovyetler Birliği ve Etiyopya'dan gelen büyük nüfuslu göçmen gruplar beraberlerinde birçok yeni kültürü de getirip kültürel çeşitliliği arttırmışlardır. Bu yeni gelen kültürlerin kaynaşmasıyla da ortak yeni bir kültür meydana gelmiştir. Genel olarak İsrailli Yahudi nüfusun 750.000 kadarı (yaklaşık %12.5'i) başta Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada olmak üzere yurt dışında yaşamaktadır.
“İsrailoğlu” (Israelite) terimi, Tevrat ile İncil dışındaki tarihsel ve arkeolojik kaynaklarda bilinen Demir Çağı Yahudi kabilelerinin ve siyasi oluşumlarının mensuplarını ifade eder. Buna karşılık “İsrailli” (Israeli) terimi, Yahudi, Arap veya başka herhangi bir etnik kökene mensup olup olmadıklarına bakılmaksızın, modern İsrail Devleti’nin vatandaşlarını ifade eder.
Modern İsrail Devleti, adı Tevrat'ta ve tarihsel kaynaklarda geçen, Demir Çağı’nda hüküm sürmüş İsrail Krallığı’nın adını yeniden kullanmıştır. Kutsal Kitap, “İsrail oğulları” arasındaki kabile yönetimi dönemini, on iki İsrail kabilesinin tamamının ortak bir yönetim altında birleştiği Birleşik Krallık döneminden ayrı olarak ele alır. Bu dönemin ardından kuzeydeki kabileler ayrılarak bağımsız İsrail Krallığı’nı oluşturmuş, güneydeki kabileler ise Yehuda Krallığı’nın bünyesinde kalmıştır.
Kutsal Kitap anlatısına göre on iki kabilenin tümü tarafından oluşturulmuş olan İsrail Birleşik Krallığı, daha önce merkezi olmayan İsrailoğlu kabileler konfederasyonunu yönetecek bir monarşinin kurulmasını destekleyen geniş çaplı bir halk iradesinin ortaya çıkmasıyla oluşturulmuştur. Filistîler ve diğer komşu kabilelerin artan baskısının, Kutsal Kitap’a göre, İsrailoğullarını daha merkezi ve tek bir devlet olarak birleşmeye zorladığı ileri sürülmektedir.
Kuzeydeki İsrail Krallığı, yaklaşık MÖ 720’de Yeni Asur İmparatorluğu tarafından yıkılmış ve nüfusu imparatorluk politikası aracılığıyla zorunlu olarak yeniden yapılandırılmıştır. Güneydeki Yehuda Krallığı, Yeni Babil İmparatorluğu tarafından fethedilmiş (MÖ 586), ardından Ahameniş İmparatorluğu’na intikal etmiştir. İsrailoğulları daha sonra Büyük İskender'in egemenliği altına girmiştir (MÖ 332). Büyük İskender'in ölümünün ardından ortaya çıkan Helenistik imparatorluklar bu egemenliği sürdürmüştür. Antik İsrail Krallığı üzerindeki Helenistik hakimiyet nihayetinde Haşmonaylar döneminde sona ermiştir. İsrailoğulları bağımsızlıklarını yeniden kazanmıştır. Bu durum MÖ 63’te Roma Cumhuriyeti'nin İsrailoğullarının egemenliğine son vermesiyle sona ermiştir. Roma döneminde Herod hanedanının bağlı kralları tarafından yönetilmiş ve nihayet MS 1. yüzyıl boyunca bir Roma eyaletine dönüştürülmüştür. Roma egemenliği sırasında İki Yahudi isyanı yaşanmıştır. Bunlardan ikincisinin MS 135’te sert bir biçimde bastırılmasının ardından, Yahudiye’deki Yahudi nüfusu geniş çaplı biçimde yok edilmiştir. Nüfusun yok edilmesinin yanı sıra Romalılar Yahudiler ile Yahudiye arasındaki bağı da kopartmak için bölgenin adını Filistin olarak değiştirmişlerdir. Bu önemli tarihi dönemecin ardından Yahudiler, 1948 yılında modern İsrail Devleti'nin kurulumuna dek güney Levant bölgesindeki egemenliklerini kaybetmişlerdir.
Yahudiye, 1516’dan 1918’de İngiliz kuvvetleri tarafından ele geçirilmesine kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun bir parçası haline geldi. Birinci Dünya Savaşı sonrasında tesis edilen İngiliz mandası yönetimi çerçevesinde oluşturduğu siyasi sınırlar, Yahudilerin Histadrut gibi özerk kurumlar geliştirmesine olanak sağladı.[58] Bunun sonucunda Yahudi göçmenlerin bölgeye akını ve çok sayıda yeni yerleşimin kurulması, 14 Mayıs 1948’de İsrail Devleti’ne dönüşecek olan yapıdaki bu yeni kurumların işleyişi açısından büyük önem taşıdı. 1960 yılına gelindiğinde İsraillilerin %25’i Holokost’tan sağ kurtulanlardan oluşuyordu.