AMD

Advanced Micro Devices

Tip	Halka açık şirket
Menkul değer sembolü	NASDAQ: AMD
Kuruluş	1 Mayıs 1969
Kurucu	Jerry Sanders Edwin Turney
Genel merkezi	ABD
Önemli kişiler	Lisa Su (başkan ve genel müdür) Mark Papermaster (baş teknoloji sorumlusu) Jean Hu (baş finans sorumlusu)
Ürün	Mikroişlemci Anakart Grafik İşlemci Ünitesi RAM TV kartı
Gelir	$34,639 milyar (2025)
Net gelir	$4,335 milyar (2025)
Çalışan sayısı	~31.000 (2025)
Web sitesi	amd.com

Advanced Micro Devices, Inc. (kısaca AMD), 1969'da kurulan, Santa Clara (Kaliforniya) merkezli ABD'li bir yarı iletken şirketidir. Intel'in ardından dünyanın en büyük ikinci x86 mikroişlemci tasarımcısı ve Radeon markasıyla başlıca grafik işlemci üreticilerinden biridir. 2009'dan beri kendi fabrikası olmayan (fabrikasız) bir şirkettir; yongalarını büyük ölçüde TSMC üretir. Genel müdürü 2014'ten beri Lisa Su'dur.

Tarihçe

AMD, 1 Mayıs 1969'da Jerry Sanders önderliğinde, Fairchild Semiconductor'dan ayrılan sekiz mühendis tarafından Sunnyvale'de kuruldu. İlk yıllarda Intel gibi firmaların yongalarının ikinci kaynak üreticisiydi; 1982'de Intel'le yapılan anlaşmayla x86 işlemcilerinin ikinci üreticisi oldu.

1991'de, bağımsız olarak tasarladığı ilk Intel uyumlu işlemci Am386'yı çıkardı. 1996'da ilk özgün x86 tasarımı K5'i, ardından K6 ve 1999'da Intel'i başarımda geçen Athlon (K7) işlemcisini üretti. 2003'te Opteron ve Athlon 64 ile dünyanın ilk 64 bitlik x86 işlemcilerini (AMD64) piyasaya sürdü.

2006'da grafik yongası üreticisi ATI'yi 5,4 milyar dolara satın alarak Radeon markasını bünyesine kattı. 2009'da üretim kolunu ayırarak GlobalFoundries'i kurdu ve fabrikasız bir tasarım şirketine dönüştü. 2011'de çıkan Bulldozer mimarisinin beklentileri karşılamaması şirketi zorladı.

2014'te Lisa Su'nun genel müdür olmasının ardından AMD, 2017'de tanıttığı Zen mimarisi ve Ryzen işlemcileriyle güçlü bir çıkış yaptı; aynı yıl sunucu pazarına EPYC ile döndü. 2022'de Xilinx'i yaklaşık 49 milyar dolara satın aldı ve 2020'lerde yapay zeka hızlandırıcıları (AMD Instinct) alanında öne çıktı.

Ürünler

AMD'nin başlıca ürün aileleri şunlardır:

• İşlemciler: Ryzen (tüketici masaüstü/dizüstü), Ryzen Threadripper (üst düzey masaüstü ve iş istasyonu), EPYC (sunucu/veri merkezi) ve Athlon (giriş seviyesi). Eski aileler arasında K5, K6, Athlon, Opteron ve Phenom yer alır.
• Grafik işlemciler: ATI'den devralınan Radeon markasıyla tüketici ve profesyonel grafik işlemcileri.
• Yapay zeka hızlandırıcıları: veri merkezleri için AMD Instinct serisi.
• Programlanabilir aygıtlar: Xilinx'ten gelen alanda programlanabilir kapı dizileri (FPGA).

• AMD mikroişlemcileri (1975–2024)
• 
  Am2900 serisi (1975) — bit dilimli işlemci yapı taşları
• 
  Am29000 (1988) — 32 bitlik RISC işlemcisi
• 
  Am386 (1991) — Intel 80386 uyumlu x86 işlemcisi
• 
  K5 (1996) — AMD'nin ilk özgün x86 mikromimarisi
• 
  K6 (1997) — Socket 7 işlemcisi
• 
  Bobcat tabanlı E-350 (2011) — düşük güçlü APU
• 
  Bulldozer tabanlı FX-8350 (2012)
• 
  Zen tabanlı Ryzen 7 1800X (2017)
• 
  Zen 2 tabanlı Ryzen 9 3900X (2019)
• 
  Zen 3 tabanlı Ryzen 7 5800X (2020)
• 
  Zen 4 tabanlı Ryzen 9 7900X (2022)
• 
  Zen 5 tabanlı Ryzen 9 9950X (2024)

İşlemci mimarileri

AMD'nin x86 işlemcileri, kuruluşundan bu yana birbirini izleyen mikromimari kuşaklarıyla gelişmiştir. Şirket ilk yıllarda Intel uyumlu klonlar üretirken, 1996'daki K5 ile ilk özgün x86 tasarımını yaptı. 2003'teki K8, dünyanın ilk 64 bitlik x86 mimarisi olan AMD64'ü getirdi; bu uzantı sonradan Intel tarafından da lisanslanarak tüm x86 işlemcilerinin standardı oldu. 2011'de çıkan Bulldozer ailesi beklentileri karşılamayınca AMD, 2017'de baştan tasarladığı Zen mimarisiyle güçlü bir çıkış yaptı; Zen 2 ile gelen çoklu yonga (chiplet) tasarımı sektörde benimsendi.

Grafik işlemciler

AMD, 2006'da ATI'yi satın alarak grafik pazarına güçlü biçimde girdi ve 2010'dan beri tüm grafik ürünlerini Radeon markasıyla sunar. Grafik işlemci mimarileri zamanla Graphics Core Next (GCN) ailesinden, 2019'da tanıtılan RDNA ailesine evrilmiştir; RDNA 2 mimarisi PlayStation 5 ve Xbox Series X/S oyun konsollarında da kullanılır. Tüketici grafik kartlarında AMD, Nvidia'nın GeForce ürünleriyle rekabet eder.

• AMD grafik işlemcileri (2001–2025)
• 
  Radeon R200 serisi (2001)
• 
  Radeon R500 serisi (2005)
• 
  Radeon HD 2000 serisi (2007)
• 
  Radeon HD 3000 serisi (2007)
• 
  Radeon HD 4000 serisi (2008)
• 
  Radeon HD 5000 serisi (2009)
• 
  Radeon HD 6000 serisi (2010)
• 
  Radeon HD 7000 serisi (2012)
• 
  Radeon R9 200 serisi (2013)
• 
  Radeon RX 400 serisi (2016)
• 
  Radeon RX 500 serisi (2017)
• 
  Radeon RX Vega serisi (2017)
• 
  Radeon RX 5000 serisi (2019)
• 
  Radeon RX 6000 serisi (2020)
• 
  Radeon RX 7000 serisi (2022)
• 
  Radeon RX 9000 serisi (2025)

Yapay zeka hızlandırıcıları

AMD, veri merkezleri ve yapay zeka iş yükleri için AMD Instinct markalı grafik işlemci hızlandırıcıları üretir. Bu ürünler, grafik mimarisinden ayrılan ve yalnızca hesaplamaya odaklanan CDNA mimarisine dayanır. MI250X hızlandırıcıları, dünyanın ilk eksaölçek süper bilgisayarı olan Frontier'da kullanılmış; MI300X ve sonraki kuşaklar büyük yapay zeka modellerinin eğitiminde Nvidia ürünlerine rakip olmuştur.

Satın almalar

AMD'nin en önemli satın almaları arasında ATI (2006, grafik), Xilinx (2022, FPGA) ve Pensando (2022, ağ işlemcileri) bulunur.

Üretim

AMD, 2009'da GlobalFoundries'i ayırdığından beri kendi fabrikası olmayan (fabrikasız) bir şirkettir; işlemci ve grafik yongalarını başlıca TSMC gibi dökümhanelerde, ileri üretim süreçleriyle ürettirir.

Ayrıca bakınız

• Intel
• GlobalFoundries
• Ryzen
• EPYC
• Radeon
• Zen (mikromimari)

Kaynakça