Abelsonit

Abelsonit
	Green River Oluşumu, Uintah County, Utah, ABD'den Abelsonit
Genel
Kategori	Organik mineraller
Formül; (tekrarlayan birim)	C31H32N4Ni
IMA sembolü	Abl
Strunz sınıflandırması	10.CA.20
Dana sınıflandırması	50.4.9.1
Kristal sistemi	Triklinik
Kristal ikizlenme	P1 (No. 2)
Kristal yapı	a = 8,508, b = 11,185 Å; c = 7,299 [Å], α = 90,85°; β = 114,1°, γ = 79,99° ; Z = 1
Kimyasal Özellikler
Renk	Pembe-mor, koyu grimsi mor, soluk morumsu kırmızı, kırmızımsı kahverengi
Dilinim	{111}'de muhtemel
Kırık	Kırılgan
Mohs sertliği	2–3
Luster	Adamantin, yarı metalik
Çizgi rengi	Pembe
Saydamlık	Yarı saydam
Bağıl yoğunluk	1,45
Optik özellikler	İki eksenli
Ultraviyole Floresans	Floresans değil
Absorpsiyon spektroskopisi	Koyu kırmızımsı kahverengi ila kırmızımsı siyah
Kaynakça

Abelsonit, kimyasal formülü C
31H
32N
4Ni olan bir nikel porfirin mineralidir. 1969 yılında ABD'nin Utah eyaletinde keşfedilmiş ve 1975 yılında tanımlanmıştır. Bu mineral, jeokimyacı Philip H. Abelson'un adını almıştır. Bilinen tek kristal jeoporfirin türüdür.

Tanımlama

Abelsonit yarı saydam ve pembe-mor, koyu grimsi mor, soluk morumsu kırmızı veya kırmızımsı kahverengi renktedir. Mineral, ince çıta veya plakalar veya 1 cm (0,39 in)'ye kadar küçük agregalar halinde bulunur. Mineral benzen ve aseton içinde çözünür, su, seyreltik hidroklorik asit ve seyreltik nitrik asit içinde çözünmez.

Oluşumu ve şekillenmesi

Bu mineral, sadece Green River Oluşumunun Parachute Creek Üyesinden bilinmektedir. Keşfedilmesinden bu yana Utah'daki Uinta Havzasında ve 1985'ten beri Colorado'daki Piceance Havzasında bilinmektedir. Abelsonit, albit, analkim, dolomit, mika, ortoklaz, pirit ve kuvars ile birlikte bulunur.

Abelsonit, petrol şistinin çatlaklarında, boşluklarında ve tabakalanma düzlemlerinde oluşan ikincil bir mineraldir. Mineral muhtemelen, uygun bir jeolojik ortama sulu çözelti olarak taşınan klorofil, büyük olasılıkla klorofil a'nın diyajenezinden oluşmuştur. Alternatif kaynaklar, metan üretimi için kritik öneme sahip Kofaktör F430'da yakın bileşiklerin kullanıldığı Metanojen Arkea'dır.

2003 yılında, abelsonit ilk kez tamamen sentezlendi.

Yapı

1989 yılında, abelsonit kristal yapıya sahip bilinen tek jeoporfirin idi. Çoğu jeoporfirin, geniş bir karbon sayısı aralığını kapsayan bir dizi homolog olarak bulunur. Abelsoniti oluşturan porfirin yaygındır, ancak genellikle diğer porfirinlerden izole olarak bulunmaz.

Bu mineral, porfirin halkasının merkezinde nikel bulunan bir deoksifolloeritroetoporfirindir (DPEP). Mineralin çoğu, az miktarda C₃₀ norizomer içeren bir C₃₁ porfirininden oluşur. Mineral, triklinik kristal sisteminde kristalleşir.

Tarihçe

Bu mineral ilk olarak 1969 yılında Utah'ın Uintah County bölgesinde Western Oil Shale Corporation tarafından alınan bir karot numunesinde tespit edilmiştir. 1975 yılında Geological Society of America Abstracts with Programs dergisinde tanımlanmıştır. Mineral, Science dergisinin uzun süreli editörü Philip H. Abelson'un (1913–2004) organik jeokimya alanındaki çalışmaları nedeniyle onun adını almıştır.

Tip örnekleri, Londra Doğa Tarihi Müzesi ve Washington, DC'deki Ulusal Doğa Tarihi Müzesi'nde bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız

Mineraller listesi

Notlar

↑ So far as the authors were aware

Kaynakça

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W.; Nichols, Monte C. ((Ed.)). "Abelsonite" (PDF). Handbook of Mineralogy. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Eylül 2025.
↑ Warr, L.N. (2021). "IMA–CNMNC approved mineral symbols". Mineralogical Magazine. 85 (3). ss. 291-320. Bibcode:2021MinM...85..291W. doi:10.1180/mgm.2021.43 .
↑ Hummer et al. 2017, ss. 1129-1132.
1 2 "Abelsonite". Webmineral. 3 Eylül 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2013.
1 2 "Abelsonite". Mindat.org.
↑ Milton et al. 1978, s. 932.
1 2 3 4 5 6 7 8 Mason, Trudell & Branthaver 1989, s. 585.
↑ Mason, Trudell & Branthaver 1989, s. 594.
↑ Zhang & Lash 2003, s. 7253.
↑ Mason, Trudell & Branthaver 1989, s. 593.
↑ Storm et al. 1984, s. 1075.
↑ Milton et al. 1978, ss. 930–931.
↑ Fleischer, Michael (May–June 1976). "New Mineral Names" (PDF). American Mineralogist. 61 (5–6). s. 502. 7 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)22 Eylül 2025.
↑ Milton et al. 1978, s. 931.

Bibliyografya

Hummer, D.R.; Noll, B.C.; Hazen, R.M.; Downs, R.T. (2017). "Crystal structure of abelsonite, the only known crystalline geoporphyrin". American Mineralogist. Cilt 102. ss. 1129-1132.
Mason, G. M.; Trudell, L. G.; Branthaver, J. F. (1989). "Review of the stratigraphic distribution and diagenetic history of abelsonite". Organic Geochemistry. 14 (6). ss. 585–594. doi:10.1016/0146-6380(89)90038-7. (abonelik gereklidir)
Milton, C.; Dwornik, E. J.; Estep-Barnes, P. A.; Finkelman, R. B.; Pabst, A.; Palmer, S. (September–October 1978). "Abelsonite, nickel porphyrin: A new mineral from the Green River Formation, Utah" (PDF). American Mineralogist. 63 (9–10). ss. 930–937.
Storm, C. B.; Krane, J.; Skjetne, T.; Telnaes, N.; Branthaver, J. F.; Baker, E. W. (1984). "The structure of abelsonite". Science. 223 (4640). ss. 1075–1076. Bibcode:1984Sci...223.1075S. doi:10.1126/science.223.4640.1075. JSTOR 1693019. PMID 17830155. (abonelik gereklidir)
Zhang, B.; Lash, T. D. (September 2003). "Total synthesis of the porphyrin mineral abelsonite and related petroporphyrins with five-membered exocyclic rings". Tetrahedron Letters. 44 (39). ss. 7253-7256. doi:10.1016/j.tetlet.2003.08.007. (abonelik gereklidir)

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Abelsonit ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Vikisözlük'te en:abelsonite ile ilgili tanım bulabilirsiniz.

Images of abelsonite from mindat.org

[10] So far as the authors were aware

[handbook-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W.; Nichols, Monte C. ((Ed.)). "Abelsonite" (PDF). Handbook of Mineralogy. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Eylül 2025.

[2] Warr, L.N. (2021). "IMA–CNMNC approved mineral symbols". Mineralogical Magazine. 85 (3). ss. 291-320. Bibcode:2021MinM...85..291W. doi:10.1180/mgm.2021.43 .

[FOOTNOTEHummerNollHazenDowns20171129-1132-3] Hummer et al. 2017, ss. 1129-1132.

[webmin-4] 1 2 "Abelsonite". Webmineral. 3 Eylül 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2013.

[mindat-5] 1 2 "Abelsonite". Mindat.org.

[FOOTNOTEMiltonDwornikEstep-BarnesFinkelman1978932-6] Milton et al. 1978, s. 932.

[FOOTNOTEMasonTrudellBranthaver1989585-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 Mason, Trudell & Branthaver 1989, s. 585.

[FOOTNOTEMasonTrudellBranthaver1989594-8] Mason, Trudell & Branthaver 1989, s. 594.

[FOOTNOTEZhangLash20037253-9] Zhang & Lash 2003, s. 7253.

[FOOTNOTEMasonTrudellBranthaver1989593-11] Mason, Trudell & Branthaver 1989, s. 593.

[FOOTNOTEStormKraneSkjetneTelnaes19841075-12] Storm et al. 1984, s. 1075.

[FOOTNOTEMiltonDwornikEstep-BarnesFinkelman1978930–931-13] Milton et al. 1978, ss. 930–931.

[14] Fleischer, Michael (May–June 1976). "New Mineral Names" (PDF). American Mineralogist. 61 (5–6). s. 502. 7 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)22 Eylül 2025.

[FOOTNOTEMiltonDwornikEstep-BarnesFinkelman1978931-15] Milton et al. 1978, s. 931.