Angrit

Angrit
— Grup —
NWA 2999'dan bir kesit. Karasal bir bazalt ile olan benzerlik dikkat çekicidir.
Bileşimsel tipTaşsı meteorit
TipAkondrit
Alt gruplarAni soğumuş, plütonik
Ana cisimMuhtemelen 289 Nenetta, 3819 Robinson veya Merkür
Toplam bilinen numuneler30+

Angritler, çoğunlukla Al-Ti (alüminyum-titanyum) içeren diyopsit, hedenberjit, olivin, anortit ve troilit ile eser miktarda fosfat ve metallerden oluşan nadir bir akondrit grubudur. Bu grup, adını Angra dos Reis meteoritinden almaktadır. Yaklaşık 4,56 milyar yıllık kristalleşme yaşlarıyla bilinen en eski magmatik kayaçlardır. Angritler, ani soğumuş ve plütonik angritler olmak üzere iki ana alt gruba ayrılır. Ani soğumuş angritler, angrit ana cisminin yüzeyinde hızla soğurken plütonik angritler kabuğun daha derinlerinde çok daha yavaş soğumuştur. Ana cismin boyut olarak en az Dünya'nın uydusu Ay kadar büyük olduğu düşünülmektedir.

Kökeni

Angrit meteoritleri, oksijen izotopu bileşimleri bakımından diğer meteorit gruplarından ayrılır. Piroksendeki Mn-Fe (mangan-demir) oranlarına ve diğer izotopik bileşimlere dayanılarak, angritlerin Güneş Sistemi'nin iç kısımlarından kaynaklandığı belirlenmiştir. Ancak bu yapıya başka bölgelerden de bir miktar madde karışmış olma ihtimali bulunmaktadır.

Angritlerin yansıma spektrumları, 289 Nenetta ve 3819 Robinson adlı iki ana kuşak asteroitiyle ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu ilişki, söz konusu asteroitlerin angrit ana cisminden kopan parçalar olabileceğini düşündürmektedir. Kimyasal yapısı da bu meteoritlerin farklılaşmış bir gezegenimsi cisimde oluştuğunu göstermektedir.

Olası kaynaklardan biri olarak Merkür'den fırlatılan maddeler öne sürülmüştür. 2026 yılında yapılan bir araştırmada, görece sığ derinliklerde en az 1,75 GPa (17,5 kilobar) basınç altında oluşmuş mineraller keşfedilmiştir. Bu basınç seviyelerine çekirdekten ziyade mantoda ulaşılması, ana cismin Dünya'nın uydusu Ay'a eşit veya ondan daha büyük olduğuna işaret etmektedir. Bu değer, çekirdek basıncı 0,2 GPa'nın altında olan Ceres, 0,4 GPa'nın altında olan Vesta ve muhtemelen 1 GPa olan Plüton ile karşılaştırılabilir.

Önemli meteoritler

Günümüzde angrit olarak sınıflandırılan 30'un üzerinde meteorit bulunmaktadır. Grubun tip örneği olan ve 1869 yılında yeryüzüne düşüşü gözlemlenen Angra dos Reis meteoriti, 1,5 kilogram ağırlığındaydı. Meteoritin büyük bir kısmı zamanla kaybolmuştur. Geriye kalan 101 gram ağırlığındaki en büyük parça ise Rio de Janeiro'daki Doğa Tarihi Müzesinde muhafaza edilmektedir.

NWA 10463 meteoritinin, ani soğumuş angritler ile plütonik angritler arasında bir geçiş aşamasını temsil ettiği öne sürülmektedir.

NWA 8535'in ise bir dünit olduğu düşünülmektedir.

Asuka-12209, Asuka-88371 ve NWA 12320 meteoritleri, gezegensel boyutta bir madde karışımına işaret eden oksijen izotopu dengesizliği sergilemektedir.

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. ↑ Rider-Stokes, Ben (2021). "Revising the Angrite Fractionation Line: New Insights from High-Precision Oxygen Isotope Studies" (PDF). Annual Meeting of the Meteoritics Society. Cilt 6071. s. 1. 17 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)9 Temmuz 2026.
  2. 1 2 Rider-Stokes, Ben (2022). "Mixing in the early Solar System as evidenced by the quenched angrite meteorites" (PDF). 53rd Lunar and Planetary Science Conference. Cilt 1420. s. 2. 17 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)9 Temmuz 2026.
  3. ↑ Burbine, T. H.; McCoy, T. J.; Binzel, R. P. (2001). "Spectra of Angrites and Possible Parent Bodies" (PDF). Lunar and Planetary Science XXXII (1857). 16 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)9 Temmuz 2026.
  4. ↑ Irving, A. J.; Kuehner, S. M.; Rumble, D.; Bunch, T. E.; Wittke, J. H. (Aralık 2005). "Unique Angrite NWA 2999: The Case For Samples From Mercury". American Geophysical Union, Fall Meeting 2005, Abstract (2005). Cilt 2005. ss. P51A-0898. Bibcode:2005AGUFM.P51A0898I. 12 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Temmuz 2026.
  5. ↑ Bell, A.; Waters, L.; Ghiorso, M. (2026). "High-pressure clinopyroxene in Northwest Africa 12774 and new geobarometric evidence for a planetary embryo-sized angrite parent body". Earth and Planetary Science Letters. 685.
  6. ↑ Zolotov, M. Yu. (2009). "On the composition and differentiation of Ceres". Icarus. 204 (1): 183-193. doi:10.1016/j.icarus.2009.06.011.
  7. ↑ Steenstra, E. S.; Rai, N.; van Westrenen, W. (2015). Core Formation in Vesta: Constraints from Metal-Silicate Partitioning of Siderophile Elements (PDF). 46th Lunar and Planetary Science Conference. The Woodlands, Teksas: Lunar and Planetary Institute.
  8. ↑ Seligman, Courtney. "The Internal Pressures of the Planets". Online Astronomy Textbook. 13 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2026.
  9. ↑ Grady, Monica M. (2000). Catalogue of Meteorites, 5th Edition. Londra: Cambridge University Press. s. 74. Bibcode:2000came.book.....G. ISBN 978-0521663038. 11 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2026.
  10. ↑ Santos, A. R.; Agee, C. B.; Bell, A. S.; Shearer, C. K. (1 Temmuz 2017). "Northwest Africa 10463: A New Angrite Meteorite". 80Th Annual Meeting of the Meteoritical Society. Cilt 80. s. 6313. Bibcode:2017LPICo1987.6313S. 14 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Temmuz 2026.
  11. ↑ Agee, C. B.; Miley, H. M.; Ziegler, K.; Spilde, M. N. (1 Mart 2015). "Northwest Africa 8535: Unique Dunitic Angrite". 46Th Annual Lunar and Planetary Science Conference, 1832. s. 2681. Bibcode:2015LPI....46.2681A.