Arap harfleri

Arap alfabesi

Arap harfleri, 7. yüzyılın üçüncü çeyreğinden itibaren Emevi ve Abbasi imparatorlukları aracılığıyla Orta Doğu merkezli geniş bir alana yayılma olanağı bulmuş İslam dininin benimsendiği coğrafyalarda kabul gören, kökeni Arap alfabesine dayalı, ünsüz alfabesi türünde bir yazı sistemidir. Dünyada Latin alfabesinden sonra en çok kullanılan yazı sistemidir.

İlk metinlerinde harflerin noktasının olmadığı ve toplamda 15 karakterden oluşan bir alfabenin olduğu, Dünya üzerinde Müzelerde Sergilenen El yazmalı Kuran'ların içeriğinden ve kaya yazıtlarından anlaşılmaktadır. İbnu Kesir tefsiri zeylinde Mushaf'ın ilk noktalama işinin Haccâc(v. 96/714)’ın emriyle Yahya b. Ya’­mer ve Hasanü'l-Basrî (v. 110/728) tarafından yapıldıkları kaydedilmek­tedir. Mushaftaki bu noktalama zamanla yeni oluşturulan alfabeye de yansıtılmıştır. Sağdan sola yazılan Arap alfabesinde bulunan 28 ünsüzün 22 tanesi Nebati alfabesinden geçerken şekil değişikliğine uğrayan sesler olup geri kalan altı ses Arapçaya özgüdür.

Eski Dünya'nın üç büyük kıtasında, farklı ailelere bağlı birçok dile uygulanmış olan Arap alfabesine, harf eklemeleri yapılmış ve böylece alfabenin ıslahı yoluna girilmiştir. Farslar, bu ıslahı /ç/, /g/ ve /j/ sesleri için ayırıcı işaretler icat ederek gerçekleştirmiştir. Türkler, bu işaretleri Farslardan aynen devralmışlardır. Türkçedeki /g/ sesi için kullanılan kef, aynı zamanda damaksıl n sesi için kullanılmış; bu suretle Türkçede Arap alfabesinin ilk reformu yapılmıştır. Arap alfabesi, 11. yüzyılda temel harf sistemiyle Türkler tarafından kullanılmaya başlanmış ve bu aşamada henüz Fars-Arap alfabesindeki harflerin Türk-Arap alfabesinde yer almadığı anlaşılmıştır.

Arap alfabesi kullanan ülkeler:
  Resmi alfabe olarak kullananlar
  Yarı resmi alfabe olarak kullananlar

Arap harfleri

يوهـنملكقفغعظطض‎صشسزرذدخحجثتبﺍ

Unicode
Yazılış İsim Çeviri Fonetik karşılık (IPA)
Yalın Sonda Ortada Başta
ا‎ ﺍ‎ ﺎ‎ - elif ʾ / ā /aː/
ب‎ ﺏ‎ ﺐ‎ ﺒ‎ ﺑ‎ be b /b/
ت‎ ﺕ‎ ﺖ‎ ﺘ‎ ﺗ‎ te t /t/
ث‎ ﺙ‎ ﺚ‎ ﺜ‎ ﺛ‎ [[[se|s̠e]]] Error: {{Harf çevirisi}}: transliteration text not Latin script (pos 7: ̠) (help) ṯ (th, θ) /θ/
ج‎ ﺝ‎ ﺞ‎ ﺠ‎ ﺟ‎ cīm ǧ (j, g) [ʤ] / [ʒ] / [ɡ]
ح‎ ﺡ‎ ﺢ‎ ﺤ‎ ﺣ‎ ḥā ḥ /ħ/
خ‎ ﺥ‎ ﺦ‎ ﺨ‎ ﺧ‎ ḫa ḫ (kh, x) /x/

د‎

ﺩ‎

ﺪ‎
- dāl d /d/
ذ‎ ﺫ‎ ﺬ‎ - [[[zel|z̠el]]] Error: {{Harf çevirisi}}: transliteration text not Latin script (pos 8: ̠) (help) ḏ (dh, ð) /ð/
ر‎ ﺭ‎ ﺮ‎ - ra r /r/
ز‎ ﺯ‎ ﺰ‎ - ze z /z/
س‎ ﺱ‎ ﺲ‎ ﺴ‎ ﺳ‎ sīn s /s/
ﺵ‎ ﺶ‎ ﺶ‎ ﺸ‎ ﺷ‎ şīn š (sh) /ʃ/
ص‎ ﺹ‎ ﺺ‎ ﺼ‎ ﺻ‎ ṣād ṣ /sˁ/
ض‎ ﺽ‎ ﺾ‎ ﻀ‎ ﺿ‎ ḍād ḍ /dˁ/
ط‎ ﻁ‎ ﻂ‎ ﻄ‎ ﻃ‎ ṭā (tı) ṭ /tˁ/
ظ‎ ﻅ‎ ﻆ‎ ﻈ‎ ﻇ‎ ẓa (zı) ẓ /ðˁ/ / /zˁ/
ﻉ‎ ﻉ‎ ﻊ‎ ﻌ‎ ﻋ‎ ayn ʿ /ʕ/
ﻍ‎ ﻍ‎ ﻎ‎ ﻐ‎ ﻏ‎ gayn ġ (gh) /ɣ/
ف‎ ﻑ‎ ﻒ‎ ﻔ‎ ﻓ‎ fe f /f/
ق‎ ﻕ‎ ﻖ‎ ﻘ‎ ﻗ‎ kāf q /q/
ك‎ ﻙ‎ ﻚ‎ ﻜ‎ ﻛ‎ kef k /k/
ل‎ ﻝ‎ ﻞ‎ ﻠ‎ ﻟ‎ lām l /l/, (/lˁ/ yalnızca Allah lafzında)
م‎ ﻡ‎ ﻢ‎ ﻤ‎ ﻣ‎ mīm m /m/
ن‎ ﻥ‎ ﻦ‎ ﻨ‎ ﻧ‎ nūn n /n/
ه‎ ﻩ‎ ﻪ‎ ﻬ‎ ﻫ‎ he h /h/
و‎ ﻭ‎ ﻮ‎ - vāv w / ū /w/ / /uː/
ي‎ ﻱ‎ ﻲ‎ ﻴ‎ ﻳ‎ ye y / ī /j/ / /iː/

Latinizasyon (Romanizasyon)

Bu tabir genel olarak Latin alfabesi dışındaki ses sistemlerinin Latin alfabesine çevrilmesini ifade eder. Arapçanın Latin alfabesine çevirisi yapılırken bu uygulamaların hiçbirisinde (fonetik alfabeler hariç) ortak bir uygulama geliştirilememiştir. Çünkü her ülke kendi harflerini esas alan bir çeviri sistemi benimsemiştir. Fakat yine de ana hatlarıyla genel kabul görmüş bazı sesler ve simgeler tercih edilmeye başlanmıştır. Uniform Türk alfabesi esas alınarak yapılan bir işaret sistemi büyük oranda geliştirilmiş durumdadır. Fakat yine de çeşitli ülkelerin sesleri simgelerken kullandıkları harflerin değişik olması nedeniyle farklılıklar ortaya çıkmaktadır.

Arapça Latinizasyon
Arapça: يArapça: وArapça: هArapça: نArapça: مArapça: لArapça: ݢArapça: ݣArapça: كArapça: قArapça: فArapça: غArapça: عArapça: ظArapça: طArapça: ضArapça: صArapça: شArapça: سArapça: ژArapça: زArapça: رArapça: ذArapça: دArapça: خArapça: حArapça: چ‎Arapça: جArapça: ثArapça: تArapça: پArapça: بArapça: اArapça: ء
YWHNMLGŇKQFĢĂŻṪḊṠŞSJZRŽDXḨÇCŠTPBA, EÄ,U, İ

Başka bir versiyon ise şu şekildedir:

Arapça Latinizasyon
Arapça: يArapça: وArapça: هArapça: نArapça: مArapça: لArapça: گArapça: ڭArapça: كArapça: قArapça: فArapça: غArapça: عArapça: ظArapça: طArapça: ضArapça: صArapça: شArapça: سArapça: ژArapça: زArapça: رArapça: ذArapça: دArapça: خArapça: حArapça: چ‎Arapça: جArapça: ثArapça: تArapça: پArapça: بArapça: اArapça: ء
YWHNMLGÑKĶFĢĂŻṪḊṠŞSJZRĎDXḨÇCŤTPBA, EÄ,U, İ
Kısa ünlü Ses' Örnek Türkçe   Uzun ünlü Örnek-1 Örnek-2
Ä A, E Yämin Yemin  Kazâ Hâlâ
U U Mulk Mülk Û Mûnis Sükûn
İ I Sihhat Sıhhat Î Îlan Dînî

Uzatılan harflerin çevrilmesi

  • Düzeltme İmi (ˆ) Türkçede yalnızca sesli harflerin üzerine gelir. Harfin uzun okunmasını sağlar. Örneğin: Hala (babanın kızkardeşi) ve Hâlâ (henüz, sürekli).

Duraklanan harflerin çevrilmesi

  • Vurgu İmi (´): Sert ve vurgulu bir söyleyiş kazandırır. Vurgu imini tüm sessiz harflere uygulamak mümkündür. Mesela; Ý, Ć, Ś, Ź, Ŕ, Ĺ, Ń, Ḱ, Ẃ, Ḿ, Ṕ harfleri gibi... Türkçede vurgulu okuyuş ancak sessiz harflerde duraklayarak mümkündür. Böylece aslında vurgu iminin birinci işlevi olan vurgulama sağlanmış olur. Örneğin: Hać (Hacc), Haḱ (Hakk)... Böylece sessiz harflerde bir duraksama yaptırır. Örneğin: Aý Han ve Ayhan sözcüklerinin okunuşlarındaki farklılıkta olduğu gibi. Ayrıca Eḱmek ve Ekmek sözcüklerinin okunuşlarındaki farklılıklar yine örnek olarak verilebilir. Anadolu Türkçesinde kesme işareti biçiminde yabancı dillerden -özellikle Arapçadan- gelen bazı kelimelerin aksanlı (duraklayarak) okunmasını sağlar. Burada asıl yapılan şey üzerine geldiği sessiz harfte bir duraklama sağlayıp, diğer heceye sesli harf ile başlamaktır. Örneğin: Kıt́a, Kuŕa, Meĺun... Türk alfabesinde bu kelimeleri bu biçimde yazabilmek için aksan işareti yerine, -belki de birbirlerine çok benzedikleri için- kesme işareti (‘) kullanılmıştır. Fakat Türkçede heceyi sessiz harfle bitirip sesli harfle başlamak Anadolu Türkçesinin yapısına uygun olmadığı için zaten söyleyişte de bu biçimler genelde tercih edilmez ve heceler kesintisiz düz okunur.

İnceltilen harflerin gösterilmesi

  • Aksan İmi (ˋ): Sola yatık olarak kullanılır. Sözcüğün aksanlı olarak seslendirilmesine imkân tanır. Türkçede aksanlı okuyuş ancak bazı harflerin inceltilmesiyle mümkündür. Türkçede fonetik gösterge olarak sessiz harflerde kullanılabilir. K, G, L gibi harflerin inceltilmesini sağlar. Örneğin: Rüzg̀ar, Derg̀ah, Tezg̀ah, Yadig̀ar, G̀ah, Lal̀, Hal̀, Rol̀, Gol̀. Ancak bazı dillerde harfin ses değerini de değiştiren bir göstergedir. Türkçede ise yalnızca kelimelerdeki ses değerini göstermeye yarayan ve aslında etkisiz olan bir işarettir.

Yarı-ünlü harfler

Araçada ayın harfi yarı-ünlü (harekesiz biçimi ise kesinlikle sessiz) bir harftir. Bu harfin Türkçeye çevirisi daima bir problem olmuştur. Çünkü Arapçayı veya Arapça seslerin çıkış yerlerini yeterince bilmeyen bir kişinin bu sesi normal A harfi zannetmesi veya karıştırması kaçınılmazdır. Bu harfin çekimli biçimleri Türkçede Kısaltma İmi ile gösterilir.

Türkçede kısaltma imi özellikle el yazısında inceltme imi ile karışma ihtimali nedeniyle sesli harflerde tercih edilmemiştir.

Alfabelerin karşılaştırılması

Asal Sesler Tablosu
Latinize AĂÄËEBCÇJDḐFGĞĢHḨXIİ KĶQLḼMNŅŇOÖPRSŠŞȚTUÜ VWYZŽ
Türkçe A---EBCÇJD-FGĞ-H--Iİ K--L-MN--OÖPRS-Ş-TUÜ V-YZ-
Arapça

أ

ع

ء

ء

أ

ب

ج

-

-

د

ڏ

ف

-

ݝ

غ

ه

ح

خ

إ

إ

ك

ٯ

ق

ل

ڵ

م

ن

ڠ

ڭ

ۆ‎

-

-

ر

س

ث

ش

ڞ

ت

ٱ

ٱ

-

و

ي

ز

ذ

Kiril АӐӘЄЕБҖЧЖДӠФГҒӶҺҲХЫИ КҚҠЛЉМНҢЊОӨПРСҪШЦТУҮ ВЎЙЗҘ
1. Ää=Əə=Эə2. Č=J3. Š=Ť ve Ž=Ď 4. Ț=T+S ve Ḑ=D+Z5. Ṡ= ص ve Ḋ= ض 6. Ṫ= ط ve Ż= ظ
1. Uzun: Â, Ê, Î, Ô, Û.2. Yumuşak: Ă, Ĕ, Ĭ, Ŏ, Ŭ.3. İnce: Aksan İmi (ˋ) - Sessiz harflerde

Günümüzde Arap harflerinin kullanıldığı diller

Orta Asya (Türkistan) ve Orta Doğu

Doğu Asya

Güney Asya

Güneydoğu Asya

Afrika

Geçmişte Arap harflerinin kullanıldığı diller

Afrika

Orta Asya ve Rusya

Güneydoğu Asya

Avrupa

Türkçe

Arap alfabesinin Türkler tarafınca kullanımı, İslam'ın kabul edilmesiyle başlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti devleti 1928 yılında yazı sistemini değiştirerek Latin alfabesi tabanlı Türk alfabesine geçmiştir. Diğer Türk topluluklarının çoğu ve özerk Türk devletleri de 20. yüzyılın başlarından itibaren Latin alfabesini veya Kiril alfabesini kullanmaya başlamışlardır.