Brunei

Brunei Darüsselam
Negara Brunei Darussalam (Malayca)
Malayca: نݢارا بروني دارالسلام (Cavi)
Brunei Darüsselam Negara Brunei Darussalam (Malayca); Malayca: نݢارا بروني دارالسلام (Cavi)
	Bayrak Arma
	Slogan; الدائمون المحسنون بالهدى (Arapça); Ad-dāʾimūna al-muḥsinūna bi-l-hudā; (Malayca: Sentiasa membuat kebajikan dengan petunjuk Allah); "Her zaman Allah'ın hizmetinde ve rehberliğinde";
	Millî marş; Allah Peliharakan Sultan; Malayca: ﷲ ڤليهاراکن سلطان; "Allah Sultanı korusun";
Başkent; ve en büyük şehir	Bandar Seri Begawan; 4°53.417′K 114°56.533′D / 4.890283°K 114.942217°D
Resmî dil(ler)	Malezya Malaycası
Diğer diller; ve lehçeler	Brunei Malaycası; İngilizce; Tutongca; Kedayan; Belaitçe; Murut; Dusunca; Brunei Bisayacası; Çince (Hokkien, Hakka Çincesi, Standart Çince ve Kantonca); Hintçe;
Resmî yazı sistemi	Rumi; Cavi;
Etnik gruplar (2025)	%73,5 Malay; %9,7 Çinli; %16,8 diğer;
Dinler (2023)	%80,7 Sünni İslam (resmi); %10,7 Hristiyanlık; %7,8 Budizm; %0,8 diğer yerel inançlar);
Demonim	Bruneili
Hükûmet	Üniter İslami mutlak monarşi
• Sultan ve Başbakan
• Sultan ve Başbakan	Hassanal Bolkiah
• Veliaht Prens ve Kıdemli Bakan	El-Mühtedi Billah
Yasama organı	Yasama Konseyi
Tarihçe
• Sultanlığın kuruluşu
• Sultanlığın kuruluşu	y. 1363 veya 1368
• Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı protektorası	17 Eylül 1888
• Anayasa kabul edildi ve özerklik; topraklar Birleşik Krallık'ın doğrudan kontrolüne devredildi	29 Eylül 1959
• Brunei Ayaklanması	8 Aralık 1962
• Protektoranın sona ermesi	1 Ocak 1984
Yüzölçümü
• Toplam	5765 km2 (164.)
• Su (%)	8,6
Nüfus
• 2025 tahminî	440.715 (175.)
• Yoğunluk	72,11/km2 (134.)
GSYİH (SAGP)	2026 tahminî
• Toplam	$43,830 milyar (137.)
• Kişi başına	$97.858 (7.)
GSYİH (nominal)	2025 tahminî
• Toplam	$16,01 milyar (139.)
• Kişi başına	$34.970 (31.)
İGE (2023)	0.837; çok yüksek · 60.
Para birimi	Brunei doları (BND)
Zaman dilimi	UTC+8 (Brunei Standart Saati)
Trafik akışı	sol
Telefon kodu	+673
ISO 3166 kodu	BN
İnternet alan adı	.bn

Brunei, resmî adıyla Brunei Ülkesi, Barışın Ülkesi veya Brunei Darüsselam (Malayca: Negara Brunei Darussalam, Cavi: نڬارا بروني دارالسلام‎), Güneydoğu Asya'da, Borneo adasının kuzey kıyısında yer alan bir ülkedir. Güney Çin Denizi'ndeki kıyı şeridi dışında, tamamen Malezya'nın Sarawak eyaleti ile çevrilidir ve toprakları Sarawak'ın Limbang bölgesi tarafından ikiye bölünmüştür. Brunei, Borneo'da tamamen yer alan tek egemen devlettir; adanın geri kalanı, çok kara kütlesine sahip komşuları Malezya ve Endonezya arasında bölünmüştür. 2025 yılı itibarıyla ülkenin nüfusu 466.330'dur ve bunların yaklaşık 64.409'u başkent ve en büyük şehir olan Bandar Seri Begawan'da yaşamaktadır. Resmi dili Malaycadır ve Sünni İslam ülkenin devlet dinidir, ancak diğer dinler nominal olarak hoşgörüyle karşılanmaktadır. Brunei hükümeti, Sultan tarafından yönetilen mutlak bir monarşidir ve İngiliz ortak hukuku ile şeriat da dahil olmak üzere İslam'dan ilham alan hukuk anlayışının bir karışımını uygulamaktadır.

Brunei Sultanlığı'nın Sultan Bolkiah'ın (1485–1528) hükümdarlığı dönemindeki zirve noktasında, devletin modern Sarawak ve Sabah'ın yanı sıra Sulu takımadaları ve Borneo'nun kuzeybatı ucundaki adalar da dahil olmak üzere Borneo'nun büyük bir bölümünü kontrol ettiği iddia edilmektedir. Ayrıca, bilim adamlarının Endonezya'daki Selurong Dağı veya Doğu Sabah'taki Serudong Nehri olduğuna inandığı Seludong üzerindeki tarihi kontrolüne dair iddialar da vardır. Denizci devlet Brunei, 1521'de Magellan Seferi'nin hayatta kalan mürettebatı tarafından ziyaret edilmiş ve 1578'de Kastilya Savaşı'nda İspanya'ya karşı savaşmıştır.

19. yüzyılda Brunei İmparatorluğu gerilemeye başladı. Sultanlık, Kuching'i James Brooke'a devretti ve onu Beyaz Rajah olarak atadı; Sabah'ı ise İngiliz Kuzey Borneo İmtiyazlı Şirketi'ne devretti. 1888'de Brunei, İngiliz himayesi altına girdi ve 1906'da sömürge yöneticisi olarak bir İngiliz temsilcisi atandı. II. Dünya Savaşı sırasında Japon işgalinden sonra, 1959'da yeni bir anayasa yazıldı. 1962'de, dolaylı olarak Endonezya-Malezya çatışmasıyla ilgili olan monarşiye karşı küçük bir silahlı isyan, İngiliz yardımıyla bastırıldı ve bağımsızlık yanlısı Brunei Halk Partisi'nin yasaklanmasına yol açtı. İsyan ayrıca Sultan'ın Malezya Federasyonu kurulurken ona katılmama kararını da etkiledi. Brunei'nin tam bağımsız bir devlet haline geldiği 1 Ocak 1984'te İngiltere'nin Brunei üzerindeki himayesi sona erdi.

Brunei, 1967'den beri Sultan Hassanal Bolkiah tarafından yönetilmektedir. Ülkenin tek meclisli yasama organı olan Yasama Konseyi, sadece istişare niteliğindedir ve tüm üyeleri Sultan tarafından atanır. Ülkenin zenginliği, geniş petrol ve doğal gaz yataklarından kaynaklanmaktadır. 1990'lar ve 2000'lerdeki ekonomik büyüme, Brunei'yi sanayileşmiş bir ülke haline getirmiş ve gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) 1999 ile 2008 yılları arasında %56 artmıştır. Siyasi istikrar, Bolkiah Hanedanı tarafından vatandaşlarına konut, sağlık ve eğitim konularında ücretsiz veya önemli sübvansiyonlar sağlayarak bir refah devleti oluşturulmasıyla korunmaktadır. İnsan Gelişme Endeksi'nde (İGE) "çok yüksek" sırada yer almaktadır ve Güneydoğu Asya ülkeleri arasında Singapur'dan sonra ikinci sıradadır; Singapur ile yakın ilişkiler sürdürmekte ve bir Para Değiştirilebilirlik Anlaşması imzalamıştır. Uluslararası Para Fonu'na (IMF) göre, Brunei, satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla bakımından dünyada yedinci sırada yer almaktadır. Brunei, Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü, Doğu Asya Zirvesi, İslam İşbirliği Teşkilatı, Bağlantısızlar Hareketi, İngiliz Milletler Topluluğu ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) üyesidir.

Coğrafya

Brunei Güneydoğu Asya'da yer alan Borneo adasında konumlanmıştır. Ülkenin toplam yüzölçümü 5.765 km² olup birbirleriyle kara bağlantısı olmayan 2 adet parçadan oluşur. Nüfusun büyük kısmı batıdaki parçada yaşamaktadır. Güney Çin Denizi'ne 161 km kıyısı bulunan ülkenin tek kara komşusu 381 km'lik sınırı ile Malezya'dır. Brunei yaklaşık 500 km² karasal suya sahiptir, münhasır ekonomik bölgesinin büyüklüğü ise 200-deniz-mili (370 km; 230 mi) olmaktadır.

Brunei, Köppen iklim sınıflandırmasına göre tropikal yağmur ormanı iklimine (Af) sahiptir. Ülkenin büyük kısmı ova cinsi tropik yağmur ormanı ekolojik bölgesi içindedir, ancak iç kesimlerde dağ cinsi yağmur ormanları vardır.

Demografi

2014 verilerine göre etnik açıdan ülke nüfusunun %65,7'si Malay, %10,3'ü Çinli, %3,4'ü yerli halk, %20,6'sı ise diğer küçük etnik gruplara mensuptur. Malay terimi ülkede yer alan Brunei, Tutong, Belait, Dusun, Murut, Kedayan ve Bisaya adlı yerli grupları kapsamakta olup Bumiputera olarak adlandırılan bu gruplara devlet tarafından özel ayrıcalıklar tanınmaktadır. Ülkede yabancı göçmen sayısı fazladır.

Resmî din olan İslam, özellikle de Sünni Şafii İslam %80'i aşkın inanan oranıyla ülkedeki baskın dindir. Budizm ve Hristiyanlık her biri için yaklaşık %7 olmak üzere ülkedeki diğer büyük dinlerdir. Yerli dinler gibi diğer dinlere inananlar veya dinsiz kişiler toplumun %5'ini oluşturmaktadır.

Ülkenin resmî dili Standart Malayca olmasına rağmen halk tarafından Standart Malaycadan farklı olan Brunei Malaycası konuşulmaktadır. Çinli azınlıklar çeşitli Çin dilleri konuşmaktadır. İngilizce çoğunluk tarafından bilinmekte olup ülkede kullanılan başlıca iş dilidir.

Ayrıca bakınız

Brunei'nin idari bölümleri

Notlar

↑ Yasama Konseyinin herhangi bir yasama yetkisi yoktur. Rolü yalnızca danışma niteliğinde olduğu için, bir yasama organı olarak kabul edilmez.
↑ Ayrıca Doğu Malezya'dan 080

Kaynakça

↑ Deterding, David; Athirah, Ishamina (22 Temmuz 2016). "Brunei Malay". Journal of the International Phonetic Association. Cambridge University Press. 47: 99-108. doi:10.1017/S0025100316000189. ISSN 0025-1003. 15 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Mayıs 2022.
↑ "Brunei". Ethnologue (Free All). Ethnologue. 19 Şubat 1999. 21 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2013.
↑ McLellan, J., Noor Azam Haji-Othman, & Deterding, D. (2016). The Language Situation in Brunei Darussalam. In Noor Azam Haji-Othman., J. McLellan & D. Deterding (Eds.), The use and status of language in Brunei Darussalam: A kingdom of unexpected linguistic diversity (pp. 9–16). Singapore: Springer.
↑ "Call to add ethnic languages as optional subject in schools". Erişim tarihi: 19 Kasım 2013.
↑ "Language". Information Department, Prime Minister's Office, Brunei Darussalam. 2 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2026.
↑ "Writing contest promotes usage, history of Jawi script". The Brunei Times. 22 Ekim 2010. Archived from the original on 12 Haziran 2012. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)
↑ "Population" (İngilizce). Erişim tarihi: 9 Nisan 2026.
↑ "Brunei Darussalam" (İngilizce). 24 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2026.
↑ "Brunei Darussalam" (PDF). United Nations. s. 4. 9 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Ağustos 2022.
↑ "Brunei: Freedom in the World 2020 Country Report". Freedom House (İngilizce). 27 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2022.
↑ "Brunei". United States Department of State. 28 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2022.
↑ "Brunei-Muara District" (PDF). Information.gov.bn (2nd bas.). Information Department, Prime Minister's Office, Brunei Darussalam. 2010. s. 8. ISBN 978-99917-49-24-2. 2 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)3 Mayıs 2024.
↑ "deps mofe". 2 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2025.
1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2025" (İngilizce). 28 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2025.
↑ "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (İngilizce). United Nations Development Programme. 13 Mart 2024. 13 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Mart 2024.
↑ "Delegation Record for .BN". IANA. 9 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2015.
↑ "Brunei Darussalam". Brunei Darussalam Büyükelçiliği, Ankara. 3 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.
↑ "Ülke İsimleri ve Tanımlamaları Listesi" (PDF). mfa.gov.tr. Şubat 2019. 29 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
1 2 3 "Brunei". CIA World Factbook. 2021. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Aralık 2021.
↑ "Brunei Darussalam Country Profile". UK Foreign & Commonwealth Office. 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2011.
↑ Brunei Demographics Profile 2014. Brunei Government. 2015. 11 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2021.
↑ Brunei Statistical Yearbook (PDF). s. 13. 7 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
↑ A.C.K. Ozog (1996). The unplanned use of English: The case of Brunei Darussalam. In P.W. Martin, C. Ozog & G. Poedjosoedarmo (Eds.), Language use & language change in Brunei Darussalam (pp. 156–66). Athens, Ohio: Ohio University Center for International Studies.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Brunei ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Yönetim

Government of Brunei Darussalam website
Chief of State and Cabinet Members 26 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Genel bilgi

"Brunei". The World Factbook (2026 bas.). CIA.
Brunei from UCB Libraries GovPubs
Curlie'de Brunei (DMOZ tabanlı)
Wikimedia Atlas'da Brunei

İş

Brunei Business Directory 19 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Gezi

Vikigezgin'de Brunei ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır.

[12] Yasama Konseyinin herhangi bir yasama yetkisi yoktur. Rolü yalnızca danışma niteliğinde olduğu için, bir yasama organı olarak kabul edilmez.

[17] Ayrıca Doğu Malezya'dan 080

[1] Deterding, David; Athirah, Ishamina (22 Temmuz 2016). "Brunei Malay". Journal of the International Phonetic Association. Cambridge University Press. 47: 99-108. doi:10.1017/S0025100316000189. ISSN 0025-1003. 15 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Mayıs 2022.

[2] "Brunei". Ethnologue (Free All). Ethnologue. 19 Şubat 1999. 21 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2013.

[3] McLellan, J., Noor Azam Haji-Othman, & Deterding, D. (2016). The Language Situation in Brunei Darussalam. In Noor Azam Haji-Othman., J. McLellan & D. Deterding (Eds.), The use and status of language in Brunei Darussalam: A kingdom of unexpected linguistic diversity (pp. 9–16). Singapore: Springer.

[4] "Call to add ethnic languages as optional subject in schools". Erişim tarihi: 19 Kasım 2013.

[5] "Language". Information Department, Prime Minister's Office, Brunei Darussalam. 2 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2026.

[6] "Writing contest promotes usage, history of Jawi script". The Brunei Times. 22 Ekim 2010. Archived from the original on 12 Haziran 2012. KB1 bakım: Uygun olmayan url (link)

[DEPS_Pop-7] "Population" (İngilizce). Erişim tarihi: 9 Nisan 2026.

[ASEAN_Brunei-8] "Brunei Darussalam" (İngilizce). 24 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2026.

[9] "Brunei Darussalam" (PDF). United Nations. s. 4. 9 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Ağustos 2022.

[10] "Brunei: Freedom in the World 2020 Country Report". Freedom House (İngilizce). 27 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2022.

[11] "Brunei". United States Department of State. 28 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2022.

[Brunei-Muara-13] "Brunei-Muara District" (PDF). Information.gov.bn (2nd bas.). Information Department, Prime Minister's Office, Brunei Darussalam. 2010. s. 8. ISBN 978-99917-49-24-2. 2 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)3 Mayıs 2024.

[14] "deps mofe". 2 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2025.

[WEOApr2025-15] 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, April 2025" (İngilizce). 28 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2025.

[UNHDR-16] "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (İngilizce). United Nations Development Programme. 13 Mart 2024. 13 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Mart 2024.

[18] "Delegation Record for .BN". IANA. 9 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2015.

[19] "Brunei Darussalam". Brunei Darussalam Büyükelçiliği, Ankara. 3 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.

[20] "Ülke İsimleri ve Tanımlamaları Listesi" (PDF). mfa.gov.tr. Şubat 2019. 29 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.

[cia-21] 1 2 3 "Brunei". CIA World Factbook. 2021. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Aralık 2021.

[22] "Brunei Darussalam Country Profile". UK Foreign & Commonwealth Office. 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2011.

[23] Brunei Demographics Profile 2014. Brunei Government. 2015. 11 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2021.

[24] Brunei Statistical Yearbook (PDF). s. 13. 7 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.

[25] A.C.K. Ozog (1996). The unplanned use of English: The case of Brunei Darussalam. In P.W. Martin, C. Ozog & G. Poedjosoedarmo (Eds.), Language use & language change in Brunei Darussalam (pp. 156–66). Athens, Ohio: Ohio University Center for International Studies.

g t d İslam İşbirliği Teşkilatı
Üyeler	Afganistan Arnavutluk Azerbaycan Bahreyn Bangladeş Benin Birleşik Arap Emirlikleri Brunei Burkina Faso Cezayir Cibuti Çad Endonezya Fas Fildişi Sahili Filistin Gabon Gambiya Gana Gine-Bissau Guyana Irak İran Kamerun Katar Kazakistan Komorlar Kuveyt Kırgızistan Libya Lübnan Malezya Maldivler Mali Mısır Moritanya Mozambik Nijer Nijerya Özbekistan Pakistan Senegal Sierra Leone Somali Sudan Surinam Suriye Suudi Arabistan Tacikistan Togo Tunus Türkiye Türkmenistan Uganda Umman Ürdün Yemen
Gözlemci ülkeler	Bosna-Hersek Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ¹ Rusya Orta Afrika Cumhuriyeti Tayland
Gözlemci kuruluşlar	Afrika Birliği Arap Birliği Bağlantısızlar Hareketi Birleşmiş Milletler Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Moro Ulusal Kurtuluş Cephesi
¹ Kıbrıs Türk Devleti olarak.

g t d Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN)
Üyeler	Brunei Endonezya Filipinler Kamboçya Laos Malezya Myanmar Singapur Tayland Vietnam
Gözlemciler	Bangladeş Doğu Timor Papua Yeni Gine
Zirveler/Forumlar	ASEAN Zirveleri ASEAN Serbest Ticaret Bölgesi ASEAN +3 ASEAN Bölgesel Forumu ASEM Doğu Asya Zirvesi BKEO
İlgili maddeler	Marş Sözleşme Ortak Zaman Deklarasyon Bayrak İlahi Organizasyonlar Güneydoğu Asya Oyunları Genel sekreterler Dostluk ve Dayanışma Antlaşması Doğu Asya Kapsamlı Ekonomik Ortaklığı

g t d Trafik Akışının Sol Olduğu Ülkeler
Avrupa	Ağrotur ve Dikelya Guernsey Birleşik Krallık İrlanda ² Malta ² Man Adası Jersey
Amerika	Anguilla Antigua ve Barbuda Bahamalar Barbados Bermuda Britanya Virjin Adaları Cayman Adaları Dominika Falkland Adaları Grenada Guyana Jamaika Montserrat Saint Kitts ve Nevis Saint Lucia Saint Vincent ve Grenadinler Surinam Trinidad ve Tobago Turks ve Caicos Adaları Virjin Adaları
Asya	Bangladeş Bhutan Brunei Endonezya Hong Kong Hindistan Japonya Kıbrıs Cumhuriyeti¹ ² Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti¹ ³ Makao Malezya Maldivler Nepal Pakistan Singapur Sri Lanka Tayland
Afrika	Botsvana Esvatini Güney Afrika Cumhuriyeti Güney Georgia ve Güney Sandwich Adaları Kenya Lesotho Malavi Mauritius Namibya Saint Helena Seyşeller Tanzanya Uganda Zambiya Zimbabve
Okyanusya	Avustralya Doğu Timor Fiji Kiribati Nauru Niue Papua Yeni Gine Pitcairn Adaları Samoa Solomon Adaları Tonga Tuvalu Yeni Zelanda
Bağımlı ülkeler italik yazılmıştır. ¹Tamamı Asya'da olmasına rağmen kültürel özellikleri Avrupa'ya benzediğinden Avrupa Birliği'ne üyedir. ²Avrupa Birliği'ne üye. ³Sınırlı tanınmış olan devlet.