Balkan Savaşları, 1912 ve 1913 yıllarında Balkan devletleri arasında gerçekleşen iki savaştır. Birinci Balkan Savaşı'nda Balkan devletlerinden Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve Bulgaristan, Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan ederek Osmanlıları yenilgiye uğrattı ve bunun sonucunda Osmanlı İmparatorluğu Avrupa'daki topraklarının büyük bölümünü kaybetti; Osmanlı hâkimiyetinde yalnızca Doğu Trakya kaldı. İkinci Balkan Savaşı'nda ise Bulgaristan, Birinci Balkan Savaşı'ndaki diğer dört savaşan devlete karşı savaştı ve kuzeyden Romanya'nın saldırısıyla da karşı karşıya kaldı. Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa'daki topraklarının büyük bölümünü kaybederken, savaşa katılmayan Avusturya-Macaristan da, topraklarını büyük ölçüde genişleten Sırbistan'ın Güney Slav halklarının birleşmesi yönündeki çabaları nedeniyle görece zayıfladı. Savaşlar, 1914 Temmuz Krizi'nin zeminini hazırladı ve I. Dünya Savaşı'nın habercisi oldu.
20. yüzyılın başlarında Bulgaristan, Yunanistan, Karadağ ve Sırbistan Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlıklarını kazanmıştı; ancak bu ülkelerin etnik nüfuslarının önemli bir bölümü hâlâ Osmanlı yönetimi altında bulunuyordu. Makedonya Mücadelesi sırasında bu devletler, Osmanlı Makedonyası'nda hem kendi aralarında hem de Osmanlı hükûmetiyle nüfuz mücadelesine girişti ve bu süreçte hükûmetleri milliyetçilerin etkisi altına girdi. 1912'de bu ülkeler birleşerek Balkan Birliği'ni kurdu. Birinci Balkan Savaşı, 8 Ekim 1912'de İttifak üyesi devletlerin Osmanlı İmparatorluğu'na saldırmasıyla başladı ve Büyük Güçlerle birlikte yürütülen müzakereler sonucunda 30 Mayıs 1913'te Londra Antlaşması'nın imzalanmasıyla, sekiz ay sonra sona erdi. Büyük Güçler, özellikle İtalya ve Avusturya-Macaristan, antlaşmaya Arnavutluk'un bağımsızlığını da dâhil etti.
İkinci Balkan Savaşı, Makedonya'dan aldığı toprakların paylaşımından memnun olmayan Bulgaristan'ın eski Balkan Birliği müttefiklerine saldırmasıyla 16 Haziran 1913'te başladı. Sırp ve Yunan ordularının birleşik kuvvetleri, sayısal üstünlüklerinden yararlanarak Bulgar saldırısını püskürttü ve batıdan ve güneyden Bulgaristan'a girerek karşı saldırıya geçti. İlk savaşa katılmamış olan Romanya ise ordusunu büyük ölçüde korumuş olduğundan kuzeyden Bulgaristan'ı işgal etti ve iki ülke arasındaki barış antlaşmasını ihlal etti. Osmanlı İmparatorluğu da Bulgaristan'a saldırarak Trakya'da ilerledi ve Edirne'yi geri aldı. Bunun sonucunda imzalanan Bükreş Antlaşması ile Bulgaristan, Birinci Balkan Savaşı'nda kazandığı toprakların çoğunu korumayı başardı. Ancak eski Osmanlı toprağı olan Dobruca bölgesinin güney kesimini Romanya'ya bırakmak zorunda kaldı.
Rus İmparatorluğu'nun Balkan devletleriyle antlaşması: Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlardaki varlığına son vermek isteyen Yunanistan Krallığı, Bulgaristan Krallığı, Sırbistan Krallığı ve Karadağ Krallığı; Rus İmparatorluğu aracılığıyla aralarında anlaşarak Türkleri, Balkanlardan atmak istediler. Trablusgarp Savaşı da onları cesaretlendirdi.
8 Ekim 1912 - 30 Mayıs 1913 tarihleri arasında Bulgaristan Krallığı, Sırbistan Krallığı, Yunanistan Krallığı ve Karadağ Krallığı'ndan oluşan Balkan Birliği, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlardaki topraklarının çoğunu ele geçirdi. Arnavutluk da bağımsızlığını kazandı.
Balkanlarda bir karışıklığın meydana gelmeyeceği fikriyle bölgeden, 200 taburluk (75.000 askerlik) bir kuvvetin terhis ettirilmesi,
Ordunun teçhizatının düşman güçlerden çok daha üstün olmasına rağmen birliklerin sabotaj ve baskınlara açık ileri mevkilerde mevzilendirilmesi,
Sırbistan'ın, Almanya'dan satın aldığı ağır silahların Selanik Limanı üzerinden geçirilmesine şaşırtıcı bir biçimde izin verilmiş olması ve dolayısıyla Balkan Devletleri'nin silahlanması hususunda kayıtsız kalınması,
Osmanlı İmparatorluğu yüz binlerce asker ve yılların çabasıyla elde edilmiş binlerce top ile silah stoklarını kaybetti.
Savaş, çok sayıda Türk, Pomak, Arnavut ve diğer Müslümanların birçoğunun katline ve mecburen göçüne yol açtı. Balkanlar'daki nüfus dağılımı büyük ölçüde değişti.
Ordu tecrübesiz ve mesuliyet duygusundan uzak subaylarca idare edildiğinden Doğu ve Batı cephesi olarak iki tertipte savaşan Osmanlı Ordusu'nun ilk önce doğu kısmı Bulgarlar tarafından mağlup edilmiştir. Daha sonra Batı cephesiyle irtibatı kesilen Osmanlı Ordusu, Sırp ve Yunanlarla savaşan birliklerini de kaybetmiştir.
Arnavutların çoğu Osmanlı tarafında savaşırken, 1910'daki olaylar ve 1911'deki ayaklanma nedeniyle Arnavutların bir kısmı Osmanlı devletinin karşısında yer almıştır.
Trakya Türkleri ancak 45.000 civarında bir seferberlik çıkarabilmiştir.
Öte yandan savaşın kısa sürmesi Osmanlı İmparatorluğu'nun Anadolu ve Arap Yarımadası'ndaki birliklerinin bölgeye nakledilmesine dahi fırsat tanımamıştır.
Osmanlı'nın kaybettiği topraklar
Osmanlı kuvvetleri ile Bulgar kuvvetleri arasında imzalanan Çatalca Ateşkesi sonrası Türk ve Bulgar subaylar
Bulgaristan ordusu, Çatalca'ya kadar ilerleyerek, İstanbul'u tehdit etmeye başladı. Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan orduları, Makedonya'yı tamamen işgal ettiler. Diğer Balkan ülkelerini kendine karşı tehdit olarak gören Arnavutluk, mecburen bağımsızlığını ilan etti. Yunanistan, Gökçeada ve Bozcaada dışındaki Ege Adaları'nı işgal etti.
Taraflar arasında savaşı bitiren anlaşma 1913 yılı Mayıs ayında Londra'da imzalandı. Londra Antlaşması'na göre:
Bulgaristan'ın daha fazla toprak almasını kabul etmeyen Yunanistan, Karadağ, Sırbistan ve I. Balkan Savaşı'na katılmayan Romanya Krallığı birleşerek, Bulgaristan'a karşı savaş açtılar. Bulgarların üst üste yenilerek Doğu Trakya'daki birliklerini batıya kaydırmasından faydalanan Osmanlı Ordusu, Midye-Enez çizgisini aşarak, Edirne ve Kırklareli'ni geri aldı.
II. Balkan Savaşı Ağustos 1913 tarihli Bükreş Antlaşması ile bitti. Bu antlaşma ile Bulgaristan; Dobruca'yı Romanya'ya, Kavala'yı Yunanistan'a vermiş ve Makedonya'dan ufak bir toprak parçası almıştır.
Osmanlı İmparatorluğu bu savaşın sonunda Yunanistan'la Atina Antlaşması'nı yaptı. Girit ve Ege Adaları, Yunanistan'a verildi. Yunanistan'da kalan Türklerin durumu da düzenlendi. Sırbistan ve Karadağ'ın, Osmanlı İmparatorluğu'yla sınırı kalmadığı için antlaşma imzalanmamıştır.
Osmanlı İmparatorluğu, Sırbistan ile de Bulgaristan'la yaptığından farklı bir İstanbul Antlaşması imzalamıştır.
Her üç anlaşmada da Balkan devletlerinin sınırları içinde kalan Türk topluluğunun durumuna ilişkin hükümler bulunmakta, Balkanlardaki Türk halkının din ve mezhep özgürlüğü, Türkçe öğretim yapan ilk ve orta okulların açılması gibi hususlara yer verilmektedir.
Elçiler Konferansı
İtalya ile Yunanistan'ın işgaline uğramış ve hukuken Osmanlı toprağı olan Ege Adaları konusunda bu anlaşmalarda herhangi bir hüküm yoktur. Bu konu ile Londra'da toplanmış bulunan "Elçiler Konferansı" uğraşıyordu. Konferans 1914 Şubat ayında Meis adası dışında İtalya'nın işgal ettiği adalar İtalya'ya, Gökçeada ve Bozcaada dışında Yunanistan'ın işgal ettiği adalar ise Yunanistan'a bırakılması kararını aldı. Ancak, yine konferansa göre bu kararın hukuki değer kazanabilmesi için İtalya ve Yunanistan'ın Osmanlı Devleti ile ayrı ayrı birer antlaşma yapması gerekiyordu. Bu antlaşmalar imzalanamadan I. Dünya Savaşı patlak vermiştir.
Savaş sonrası Kumanova'da Sırpların ele geçirdiği Türk silahları bir kilise önünde sergileniyor
Osmanlı son dönemde kaybettiği topraklardan birazını geri kazanmış, Balkan Savaşı sonrasında Osmanlı İmparatorluğu yeni kurulan devletler karşısında büyük bir yenilgiye uğramış, Meriç Nehri'nin batısındaki tüm topraklarını kaybetmiş, Ege Adaları'nın kaderini de büyük devletlerin eline bırakmak zorunda kalmıştır.
''Yazılmamış Destanlar'', Mehmet Niyazi Özdemir (Yazan) Ötüken Yayınları, İstanbul 1990.
Dimitris Michalopoulos, “The First Balkan War: What went on behind the Scenes”, Osmanlı Devleti’nin Dağılma Sürecinde Trablusgarp ve Balkan Savaşları, 16-18 Mayıs 2011/İzmir. Bilderiler (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2013), p.183-191(ISBN 978-975-16-2654-7)
Necmettin Alkan ve Selanik Düştü. 1912-1913 Balkan Savaşı, Timaş Yayınları, İstanbul 2014. ISBN 978-605-08-1612-9
Ayrıca bakınız
Wikimedia Commons'ta Balkan Savaşları ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
