Beyler Camii

Beyler Camii
2016'daki görüntüsü
Genel bilgiler
DurumMüzeye dönüştürüldü
MezhepŞii İslam
Mimari tarzİslam mimarisi
Konumİçerişehir, Bakü, Azerbaycan
Koordinatlar40°21′58″K 49°50′04″D / 40.36611°K 49.83444°D / 40.36611; 49.83444
Tamamlanma1895
Yenileme2014-2015
Mimar(lar)Seyid Hüseyin
Teknik ayrıntılar
MalzemeKesme taş
Kubbe sayısı1
Minare sayısı1
Minare yüksekliği25 metre (82 ft)
TürKültürel
Kritervi
Belirleme2000
ParçasıŞirvanşahlar Sarayı, Kız Kulesi ve İçerişehir
Referans no.958
Ülke Azerbaycan
BölgeAvrupa ve Kuzey Amerika

Beyler Camii (Azerice: Bəylər məscidi), Azerbaycan'ın başkenti Bakü'deki İçerişehir'de bulunan tarihî bir Şii İslam camisidir. Cami, Şirvanşahlar Sarayı'nın Murad Kapısı'nın karşısında yer almaktadır. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun tarihî ve kültürel anıtlara ilişkin kararı uyarınca, ulusal öneme sahip tarihî ve kültürel anıtlar listesine dâhil edildi. Restore edilerek yeniden işlevlendirilen yapı, 2016 yılından bu yana Kutsal Eserler Müzesi olarak hizmet vermektedir.

Tarihi

Beyler Camii, 1895 yılında Bakü'nün İçerişehir semtinin kuzeybatı bölümünde, Şirvanşahlar Saray Kompleksi'nin Murad Kapısı yakınında inşa edildi. Yapı, adını dönemin Bakü'de tanınmış beylerinden almaktadır. Caminin inşası, Muhammed Haşim el-Bakui'nin oğulları Hacı Baba ile Hacı Cevad'ın yanı sıra ünlü hayırsever ve sanayici Murtuza Muhtarov'un maddi katkılarıyla gerçekleştirildi. Caminin mimarı Seyid Hüseyin olup, yapıda yer alan hat yazıları İbrahim Şirvanî, Mir Ali en-Nağı ve Mir Tağı tarafından hazırlandı. Beyler Camii, İçerişehir'de inşa edilen son cami olma özelliğini taşımaktadır.

Azerbaycan'ın Sovyetler Birliği tarafından işgal edilmesinin ardından, 1928 yılında dine karşı resmî bir kampanya başlatıldı. Aynı yılın Aralık ayında Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi, çok sayıda cami, kilise ve sinagogu eğitim amaçlı kulüplerin kullanımına devretti. 1917 yılında Azerbaycan'da yaklaşık 3.000 cami bulunuyordu. Bu sayı 1927'de 1.700'e, 1928'de 1.369'ya düştü. 1933 yılına gelindiğinde ise faal cami sayısı yalnızca 17 idi. Bu dönemde Beyler Camii ibadete kapatıldı ve spor salonu olarak yeniden düzenlendi.

Azerbaycan'ın bağımsızlığını yeniden kazanmasının ardından cami, resmî koruma altına alındı. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun 2 Ağustos 2001 tarihli ve 132 sayılı kararıyla ulusal öneme sahip tarihî ve kültürel anıtlar listesine dâhil edildi. 2014-2015 yıllarında, İçerişehir Devlet Tarihi ve Mimari Koruma Alanı'nın davetiyle, ünlü Avusturyalı restorasyon uzmanı Erix Pummer'in katılımıyla caminin restorasyonu gerçekleştirildi. Restorasyon çalışmaları sırasında İçerişehir Geleneksel Sanatlar Merkezi de projeye katıldı ve caminin kapı ve pencereleri mimari unsurlarla süslendi.

Mimari yapısı

Caminin salonu, ölçeği ve mimari kurgusuyla diğer dinî yapılardan ayrılır. Yapıda Avrupa, Doğu ve yerel mimari ilkeler birlikte kullanılmıştır. Zarif biçimde tasarlanan minarenin üst bölümü, Batı Avrupa mimarisine özgü süsleme unsurları taşır. Minare 25 m (82 ft) yüksekliğindedir. İç mekân düzeni, sütunlarla üç bölüme ayrılan ve kilise mimarisinde yaygın olan üç nefli bazilika planını izler. Portal ve mihrap, nitelikli taş işçiliği ve sanatsal taş oymacılığı örnekleri sunar. Mimari anıt, daha eski bir caminin yerine inşa edildi. Yapı, bulunduğu kavisli sokağın planlama özellikleriyle uyumlu biçimde tasarlandı. Tek minareli Beyler Camii, giriş holü ile üç nefli bir ibadet salonundan oluşmaktadır. Bu plan düzeni, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren inşa edilen Azerbaycan camilerinin karakteristik bir özelliğidir. Bu özellik yalnızca Bakü ve Abşeron camilerinde değil, aynı zamanda Şirvan, Karabağ, Kuba, Şeki ve Zakatala bölgelerindeki camilerde de görülür. Benzer mimari düzenlemelere, feodalizm döneminde Türk halklarının inşa ettiği dini yapılarda da rastlanmaktadır. Caminin çevresinde, özgün bir tasarıma sahip düzenlenmiş bir park alanı yer almaktadır.

Galeri

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ Atlay, Kaan (20 Mart 2023). "Beyler Camii". Kültür Envanteri. 6 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 Ismayilov, Murad (2018). The Dialectics of Post-Soviet Modernity and the Changing Contours of Islamic Discourse in Azerbaijan: Toward a Resacralization of Public Space. Rowman & Littlefield. ISBN 9781498568371.
  3. 1 2 3 "The Minaret Of Baylar Mosque With Maiden's Tower In The Background, Old Town, Baku, Azerbaijan". Getty Images. 26 Ekim 2019 tarihinde kaynağından (photo) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2026.
  4. ↑ Ferhadoğlu, Kamil (2006). İçərişəhər (Azerice). Bakı: Ş-Q və Çinar-çap. s. 138. 2 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2024.
  5. 1 2 3 Yunusov, Arif (2004). Azərbaycanda İslam (PDF). Bakü: Zaman. s. 140. ISBN 9952-8052-2-5. 5 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2022.
  6. ↑ "İlham Əliyev İçərişəhərdəki "Bəylər" məscidində bərpa işlərindən sonra yaradılan şəraitlə tanış olub". President of Azerbaijan (Basın açıklaması). 25 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2018.
  7. ↑ Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (PDF) (Azerice). Bakü: Beynəlxalq Əlhuda. 2001. s. 47. ISBN 964-8121-59-1. 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.

Dış bağlantılar