Breitspurbahn (Almanca telaffuz: [ˈbʁaɪtʃpuːɐ̯baːn], anlamı: geniş hatlı demiryolu), Nazi Almanyası tarafından planlanmış ve kısmen etüt edilmiş bir demiryolu sistemiydi. Bu sistemin hat açıklığı – yani iki ray arasındaki mesafe – 3000mm (9 fit 10+1⁄8 inç) olacaktı, bu da Batı Avrupa'da kullanılan 1435mm (4 fit 8+1⁄2 inç) standart hat açıklığının iki katından fazlaydı. Bu demiryolu başlangıçta, Büyük CermenReich(rejimin genişletilmiş Almanyası) içindeki büyük şehirler ile komşu devletler arasında çalışmak üzere tasarlanmıştı.
Tarihçe
I. Dünya Savaşı sonrasında ödenmesi gereken tazminatlar nedeniyle, Alman demiryolu şirketi Deutsche Reichsbahn, demiryolu ağı ve taşıma araçlarının (vagon ve lokomotiflerin) uygun şekilde genişletilmesi ve yeterli bakımının yapılması için gerekli maddi kaynaktan yoksundu.
NSDAP'nin yükselişi ve Hitler'in iktidarı ele geçirmesinden sonra ekonomik canlanmaya bağlı olarak ticari ve sivil ulaşım trafiği arttı. Deutsche Reichsbahn bu kez ciddi bir kapasite sorunuyla karşı karşıya kaldı. Bu nedenle, kısmen askeri hedeflerden de etkilenerek, hükûmet demiryolu ağını modernize etmeye ve taşıma kapasitesini artırmaya yönelik planlar hazırlamaya başladı. Hitler, standart Stephenson hat açıklığının artık çağdışı olduğunu ve demiryollarının tam potansiyelini geliştirmek için fazla dar olduğunu düşünüyordu. Ayrıca, Hitler gelecekteki Alman imparatorluğunu esasen kara temelli bir imparatorluk olarak hayal ettiği için, yeni Alman demiryolları, denizlere dayalı Britanya İmparatorluğu’nu birbirine bağlayan okyanus gemileri ve yük gemilerinin karasal karşılığı olarak düşünülmüştü.
Hitler, Fritz Todt’un sunduğu, hat açıklığı önemli ölçüde artırılmış yeni bir yüksek kapasiteli Reichsspurbahn (imparatorluk hatlı demiryolu) inşa etme önerisini benimsedi. Yeni ve mevcut hatlarla uyumsuz olacak bu sistemin zorluklarını öngören demiryolu uzmanlarının – bunun yerine dört hatlı standart hat sistemleri öneren ve bu kadar büyük bir taşıma kapasitesine ne gerek olduğunu sorgulayan – itirazları dikkate alınmadı. Hitler, Breitspurbahn’ın Hamburg, Berlin, Nürnberg, Münih ve Linz arasında ilk hatlarla inşa edilmesini emretti.
Projeye ticari ortaklar olarak Krauss-Maffei, Henschel, Borsig, Brown,Boveri & Cie ve Krupp dahil edildi; ancak proje hat planlaması ve ilk etütlerin ötesine geçemedi. II. Dünya Savaşı boyunca, 100 görevli ve 80 mühendis projede çalışmaya devam etti.
Önerilen rotalar
1943’te önerilen güzergâh haritası (1937 sınırlarını gösteren savaş sonrası çizim)
Demiryolu hatları için erken dönem planlarında Hindistan, İran, Suriye, Vladivostok ve Kanada(Bering Boğazı üzerinden) nihai hedefler olarak düşünülmüştü; ancak 1943 yılına gelindiğinde planlama yalnızca Avrupa şehirlerine odaklanmıştı. Ukrayna ve Volga Havzası özellikle önemli hedefler olarak görülüyordu, çünkü bu bölgeler Büyük Almanya’nın gelecekteki tahıl ambarları olarak değerlendirilmekteydi. Bu, fethedilen topraklar üzerinde kurulması planlanan Wehrbauer yerleşimleri (askeri-köylü kolonileri) ile ilişkili olarak önerilen "yerleşim zincirleri" (Siedlungsperlen) aracılığıyla gerçekleştirilmek isteniyordu. Bu yerleşimler aynı zamanda Reichsautobahn otoyol ağının doğuya en uzak uzantılarıyla da birbirine bağlanacaktı. Dağlık araziler nedeniyle, ilk aşamada planlanan Aachen-Paris ve Budapeşte-Bükreş hatları sırasıyla Liège yerine Anvers üzerinden ve Macaristan/Romanya sınırı yerine Belgrad üzerinden çizildi.
Başlangıçta 4.000mm (13ft 1½ inç) genişliğinde bir ray aralığı (hat açıklığı) üzerinde çalışılması önerilen Breitspurbahn, nihayetinde 3.000mm (9ft 10⅛ inç) genişliğinde bir hat açıklığıyla geliştirildi. Bu, yaygın olarak kullanılan standart ray açıklığının (1.435mm) iki katından fazla, metre ray açıklığı (1.000mm) gibi yarı dar raylı sistemlerin ise üç katı genişliğe denk geliyordu.
Planlamada, 30 yıl sonra San Francisco BART ve 40 yıl sonra Almanya'daki yüksek hızlı tren hatlarında geliştirilenlere benzer şekilde, balastsız bir hat tipi öngörülmüştü. Bu sistem, zemine gömülü iki paralel öngerilmeli beton "duvar" ve bu duvarları üst kısımdan birleştiren düz bir enine plakadan oluşuyordu. Raylar bu beton duvarların üstüne sabitlenecek, ray ile beton arasına ise elastik bir malzeme yerleştirilecekti. Geleneksel traversler (demiryolu döşemeleri) kullanılmadığı için, bu hat aynı zamanda bakım ve askeri amaçlar için ideal bir yol yüzeyi de oluşturacaktı.
Raylar ya yard başına 155 pound (77kg/m), Pensilvanya Demiryolu'nda kullanılan 8 inç (200mm) yüksekliğindeki raylar olacaktı ya da 190lb/yd (94kg/m) ağırlığında (yükseklik-genişlik oranı 1:1 olan) raylar öneriliyordu. Makaslı geçiş (yan hat) uzunluğu ise bir milden (yaklaşık 1,5km) fazla olacaktı.
Araçlar
Lokomotifler
Endüstri ortakları tarafından toplam 41 farklı lokomotif tasarımı önerildi. Bu tasarımlar klasik buharlı lokomotiflerden buhar türbini, gaz türbini-elektrik, dizel-hidrolik ve elektrikli lokomotiflere kadar çeşitleniyordu. Tasarımlar 12 dingilden (UIC: 3′Fo3′, Whyte: 6-12-6) 52 dingile kadar (UIC: 2′Fo′Fo′2′ + 5T5 + 5T5 + 2′Fo′Fo′2′, Whyte: 4-12-12-4 + 10-10 + 10-10 + 4-12-12-4) değişiyordu. Güç aralığı ise 11.400 ila 18.400kW (15.300 - 24.700 beygir gücü) arasındaydı.
Tüm lokomotiflerde otomatik kanca sistemleri kullanılacaktı; bu sistemler Janney kancaları ve SA3 kancaları gibi farklı türleri kapsıyordu. Öne çıkan tasarımlar arasında, yolcu lokomotiflerinin çoğunlukla elektrikli ve dizel-hidrolik, yük lokomotiflerinin ise genellikle klasik buharlı olması ve kanca tercihlerine göre SA3 (yolcu) ve Janney (yük) sistemlerinin kullanılması planlandı.
Çoklu Birimler
Beş ila sekiz vagonluk dizel ve elektrikli çoklu birim trenler, daha kısa mesafeli seferler için önerildi. Bu trenlerin konfor seviyesi biraz daha düşük olsa da, tasarımlarında gezinti alanları, barlar, dinlenme salonları ve büyük yemek salonları yer alıyordu.
Vagonlar
DB Müzesi'nde, yan yana önerilen Breitspurbahn yolcu vagonu (sol) maketi ile 19. yüzyıla ait standart hat açıklıklı bir vagon (sağ)
Yüksek performanslı lokomotiflerin çekmesi planlanan vagonlar:
8 dingilli, çift katlı olacaktı
Uzunluk: 42 metre
Genişlik: 6 metre
Yükseklik: 7 metre
Vagonlarda geri çekilebilir merdivenli Hollanda tipi kapılar yer alacaktı. Trenlerde ayrıca restoran, tiyatro, yüzme havuzu, berber ve sauna gibi sosyal alanlar bulunacaktı. Tam tren uzunluğu yaklaşık 500 metre olacaktı ve bu trenler, 2.000 ila 4.000 yolcu kapasitesine sahip olacaktı. Seyir hızı saatte 200km olarak planlandı.
Önerilen Vagon Türleri
1. / 2. sınıf gündüz vagonu: 12 kompartımanda 48 birinci sınıf, 24 kompartımanda 144 ikinci sınıf koltuk, bar, dinlenme salonu, okuma odası, bagaj bölmeleri, 12 tuvalet
Gözetleme vagonu (Observation car): 4 kompartımanda 16 birinci sınıf, 8 kompartımanda 32 ikinci sınıf, 20 kompartımanda 160 üçüncü sınıf koltuk, mutfak, soğuk büfe, bar, manzara güvertesi
Posta vagonu: posta depolama ve ayrıştırma alanı, paket alanı, mürettebat odası, 6 otomobil için yer, köpek kulübeleri
Bagaj vagonu: bagaj odaları, 2 otomobil için yer, köpek kulübeleri, kantin, mürettebat odası, çoklu 20mm uçaksavar topları, mühimmat deposu ve topçu personeli
Kaynakça
12345Puffert, Douglas J. (2009). Tracks across continents, paths through history: the economic dynamics of standardization in railway gauge. Chicago: University of Chicago Press. syf. 182
↑Housden, K. (2000). Hitler: Biography of a Revolutionary. Routledge. syf. 156
↑Norman Rich, Hitler's War Aims Volume 2 The Establishment of the New Order, New York: Norton, 1974, ISBN 9780393055092, syf. 356.
.jpg)