Cerro Rico

Cerro Rico
Cerro Potosí / Sumaq Urqu
Potosí'den Cerro Rico'nun görünümü
Yükseklik4.782 m (15.689 ft)
Koordinatlar19°37′08″G 65°44′59″B / 19.61889°G 65.74972°B / -19.61889; -65.74972
ÜlkeBolivya
BölgePotosí
SıradağAnd Dağları
Bolivya üzerinde Cerro Rico
Cerro Rico
Cerro Rico
Cerro Rico — Bolivya içindeki konumu

Cerro Rico (İspanyolcada ‘zengin dağ’), diğer adlarıyla Cerro Potosí (‘Potosí Dağı’) veya Sumaq Urqu (Keçuvaca sumaq ‘güzel, iyi, hoş’ ve urqu ‘dağ’), Bolivya'nın Potosí şehri yakınında, And Dağları'nda bulunan bir dağdır.

Halk arasında gümüş cevherinden ‘yapılmış’ olarak düşünülen Cerro Rico, çoğu İspanya'ya gönderilen çok büyük miktarlarda gümüşü İspanyol İmparatorluğu'na sağlamasıyla ünlüdür.

Bu dönemde orta Andlar'da üretilen gümüşün yaklaşık %85'inin Cerro Rico'dan geldiği tahmin edilir.

Madencilik faaliyetleri sonucunda Potosí, Yeni Dünya'nın en büyük şehirlerinden biri olmuştur.

Rivayete göre devrimci önder Simón Bolívar, yeni bir ulusun kuruluşuyla bağlantılı simgesel bir eylem olarak dağın zirvesinde bir bayrak sallamıştır.

Bir yıl sonra Kongre, bayrağın renklerini sarı, kırmızı ve yeşile çevirmeye ve kondor, alpaka ile Cerro Rico'yu gösteren bir arma eklemeye karar vermiştir.

Günümüzde Cerro Rico'da madencilik önemli bir ekonomik faaliyettir. Yer altı madenlerinde çalışan çeşitli madencilik kooperatifleri ile Empresa Minera Manquiri'nin işlettiği daha büyük açık ocak San Bartolomé madeni tarafından yürütülür.

Az sayıda bitki türü yerleşmiş olsa da dağ büyük ölçüde çıplaktır; yamaçlarında viskaçalar yaşar.

Tarihçe

Cerro Rico de Potosí, insanlık tarihinin en zengin gümüş kaynağıydı.

Cerro Rico de Potosí'de cevher çıkarılmasına 1545'te İspanyol İmparatorluğu tarafından başlanmıştır.

16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar dünya gümüş arzının %80'i bu madenden sağlanmıştır.

Tepedeki İspanyol madenciliğinin ilk yüzyılında zirvenin kaldırılması dahil önemli değişikliklerden sonra Cerro Rico, bugünkü biçimini 17. yüzyılda almıştır.

Yerel ekolojiye ağır zarar veren yüzyıllık çıkarma yöntemlerinden sonra da dağda gümüş madenciliği sürmektedir.

Sürekli toz solunmasına karşı koruyucu donanım bulunmaması gibi kötü çalışma koşulları nedeniyle birçok madenci silikozise yakalanır.

Yaşam beklentileri yaklaşık 40 yıldır.

Dağ yaklaşık 15.000 madenciyi istihdam ederek şehir ekonomisine önemli katkı sağlamayı sürdürür. Yüzyıllardır süren madencilik sonucunda 2011'de zirvede bir obruk oluşmuş ve çok hafif çimentoyla doldurulması gerekmiştir.

Zirve her yıl birkaç santimetre çökmeyi de sürdürmektedir.

UNESCO, alanı bozma riski taşıyan denetimsiz madencilik faaliyetleri nedeniyle 2014'te Cerro Rico ve Potosí'yi Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi'ne eklemiştir.

Cerro Rico'da emek ve çıkarma yöntemleri

İspanyol İmparatorluğu, Cerro Rico'dan gümüş çıkarmak için ‘Repartimiento de Indios’ veya ‘Repartimiento’ adlı zorunlu çalışma sistemini kullanmıştır. 1574'te İspanyol genel valisi Francisco de Toledo, İnka İmparatorluğu'nun kullandığı yıllık zorunlu çalışma sistemi mitayı yeniden uygulamaya koymuştur.

Çıkarmanın ilk on yıllarında Potosí madenlerinde geniş saf gümüş ve gümüş klorür yatakları vardı; bu da gümüş çıkarmayı görece kolaylaştırıyordu.

Afrikalı köle emeğinin yüksek ölüm ve düşük üretkenlik oranları nedeniyle İspanyol Kraliyeti And bölgelerindeki yerli emeğini tercih etmiştir.

1565'e gelindiğinde Cerro Rico'daki yüksek tenörlü gümüş cevherleri tükenmişti.

Cıva kullanarak gümüş amalgamları oluşturan ve düşük tenörlü cevherlerden gümüş çıkaran patio yönteminin uygulanmaya başlanmasıyla üretim yeniden başlamıştır.

Düşük tenörlü bu cevherlere, aşı boyası renklerinden dolayı paco adı verilmiştir.

Bunlar su tablasının üzerindeki oksitlenmiş hipojen sülfürlere karşılık geliyordu.

Repartimiento aynı zamanda dönüşümlü bir çalışma sistemiydi. Zorunlu sürelerini tamamlayan birçok yerli, ağır koşullara rağmen serbest ücretli işçi veya minga olarak madenlerde çalışmayı sürdürmüştür.

Cıva kullanımı ve çıkarılan gümüş miktarının yüksekliği nedeniyle yerli işçiler arasında cıva zehirlenmesi yaygındı ve çok sayıda madencinin ölümüne yol açmıştır.

İspanyol yönetimi sırasında madenlerdeki ve cevher işleme avlularındaki diğer ağır koşullar da madencilerin ölümüne neden olmuştur. Toplamda yaklaşık sekiz milyon madencinin öldüğü ileri sürülmüştür.

Ancak diğer kaynaklar ölüm sayısını yüz binler olarak tahmin eder ve sekiz milyonun yalnızca Potosí madenlerini değil, Peru Genel Valiliği'ndeki toplam ölümleri ifade ettiğini belirtir.

Madenlerde ölen işçilerin çokluğu nedeniyle ‘insan yiyen dağ’ olarak bilinir.

Peter Bakewell, Noble David Cook, Enrique Tandeter ve Raquel Gil Montero gibi tarihçilerin çalışmaları, serbest ve zorunlu işçilik konusunu bütünüyle farklı tahminlerle daha doğru biçimde ele alır.

Bolivya madencilik kooperatifleri

Merkezi Potosí'de olan Bolivya'nın kooperatif madencilik sektörüne, sosyalist başkan Evo Morales'in 2006'da seçilmesinden beri madenciler için elverişli vergi uygulamaları ve kooperatifler için çalışma ve çevre düzenlemelerinden muafiyet dahil çeşitli ayrıcalıklar verilmiştir.

Yüzyıllar süren ağır İspanyol madenciliği ve zorunlu çalışmanın, 20. yüzyıl sonlarındaki yabancı denetimi ve özel yatırım dönemlerinin ardından, 1990'larda düşen maden fiyatlarıyla birlikte devlet madencilik şirketi COMIBOL'un başarısızlığı 25.000 madencinin işini kaybetmesine yol açmıştır. Bunun sonucunda gayriresmî, kendi kendini yöneten birlikler işlenmemiş ürünü özel işletmecilere satmaya başlamıştır.

Bolivya Ulusal Madencilik Kooperatifleri Federasyonu FENCOMIN, Evo Morales'in seçim başarısında önemli rol oynamış ve devlet, özel sektör ve kooperatiflerden oluşan çoğul bir madencilik ekonomisi kuran yeni anayasanın hazırlanmasında öncü aktörlerden biri olmuştur.

Bununla birlikte kooperatif madencileriyle devlet madencileri arasında çok sayıda çatışma yaşanmıştır.

2006'da Huanuni'de devlet madencileriyle kooperatifler arasındaki çatışmada 16 kişi ölmüş; bunun ardından Morales'in FENCOMIN üyesi olan ilk madencilik bakanı görevden alınmıştır.

2016'da Bolivya İçişleri Bakan Yardımcısı Rodolfo Illanes, iddiaya göre kooperatif madencileri tarafından işkence edilerek öldürülmüştür.

Bu şiddet olayı, kooperatif madencileriyle polis arasında beş madencinin öldüğü çatışmalara yol açmış ve kooperatif madenciliğiyle Morales hükümeti arasındaki on yıllık güçlü bağları koparmıştır.

2019 tarihli haberler, o tarihte madenlerin üretiminin ağırlıkla kalay ve çinkodan, yalnızca az miktarda gümüşten oluştuğunu göstermektedir.

Bir haber, çocuklar dahil Bolivya'daki madencilerin %88'inin —tahmini yapan kaynağa göre yaklaşık 8000–10.000 kişinin— kooperatifler için çalıştığını belirtmektedir.

Eski bir madenci bir muhabire Cerro Rico'da çalışmanın büyük tehlikelerini anlatmış, ancak orada çalışanların geçimlerini sağlamak için çok az başka seçeneği olduğunu söylemiştir.

Madenci, koşullar nedeniyle madenlerde çalışmak için insanın deli olması gerektiğini, ancak başka seçenek bulunmadığını belirtmiştir.

Maden

Cerro Rico'da bir maden girişi

Cerro Rico de Potosí, 1545'te İspanyollar için çalışan Keçuva gümüş madencisi Diego de Huallpa tarafından, dağda bir İnka kutsal mekânı veya geleneksel mezar sunusu ararken tesadüfen keşfedilmiştir.

Bugün Cerro Rico olarak bilinen kırmızı dağ, daha önce keşfedilmiş, daha alçakta oldukları için işletilmesi daha kolay olan Porco ve Sucre madenleri arasında yer alır.

Potosí'nin Avrupa'daki ilk görüntüsü, Pedro Cieza de León, 1553

Cerro Rico'nun ağırlıkla gümüş cevheri içerdiği anlaşıldığında, madenciliğin odağı Porco ve Sucre'deki kalay, çinko ve kurşun gibi cevherlerden daha kazançlı gümüşe kaymıştır.

Bolivya'nın ve dünyanın en büyük gümüş madenlerinden biri olan Cerro Rico de Potosí'nin bugüne kadar tahminen 60.000 ton gümüş ürettiği düşünülmektedir. Yataklarda hâlâ yaklaşık 1,76 milyar ons (50.000 ton) gümüş ile %0,17 kalay içeren 540 milyon ton cevher rezervi olduğu tahmin edilmektedir.

Maden ülkenin güneyindeki Potosí departmanında bulunur.

Ayrıca bakınız