Kolezyum

Kolezyum
Diğer ad(lar)Flavianus Amfitiyatrosu
Genel bilgiler
TürAmfitiyatro
Mimari tarzAntik Roma
AdresRegio III Isis et Serapis (Antik Roma dönemi)
ŞehirRoma
Ülkeİtalya
Koordinatlar41°53′25″K 12°29′32″D / 41.89028°K 12.49222°D / 41.89028; 12.49222
Adını aldığıFlavius Hanedanı
BaşlamaMS 72
TamamlanmaMS 80
İşverenVespasianus, Titus
Yükseklik48 m
Ölçüler
Çevre545 m
Genişlik55 m

Kolezyum (İtalyanca: Colosseo; İtalyanca telaffuz: [kolosˈsɛːo]), İtalya'nın başkenti Roma'nın merkezinde, Roma Forumu'nun hemen doğusunda yer alan elips biçimli bir amfitiyatrodur. Antik dönemde inşa edilen en büyük amfitiyatro olmasının yanı sıra, günümüze ulaşan en büyük amfitiyatrodur. İnşasına MS 72 yılında İmparator Vespasianus (h. 69-79) döneminde başlanan yapı, MS 80 yılında halefi ve oğlu Titus (h. 79-81) döneminde tamamlandı. Daha sonra Domitianus (h. 81-96) döneminde çeşitli eklemeler ve değişiklikler yapıldı. Yapının inşasını destekleyen üç imparator da Flavius Hanedanı'na mensup olduğundan, amfitiyatro daha sonraki klasik filologlar ve arkeologlar tarafından aile adlarına atfen Flavius Amfitiyatrosu (Latince: Amphitheatrum Flavium; İtalyanca telaffuz: [aɱfiteˈaːtro ˈflaːvjo]) olarak da adlandırıldı.

Kolezyum, traverten kireç taşı, tüf ve tuğla kaplamalı Roma betonu kullanılarak inşa edildi. Tarihinin farklı dönemlerinde yaklaşık 50.000 ila 80.000 seyirci kapasitesine sahip olduğu, ortalama izleyici sayısının ise yaklaşık 65.000 olduğu tahmin edilmektedir. Yapı; gladyatör dövüşleri, vahşi hayvan avları, idamlar, ünlü savaşların canlandırmaları, Roma mitolojisine dayanan tiyatro gösterileri ve kısa bir süreliğine temsili deniz savaşları gibi halka açık gösteriler için kullanıldı. Erken Orta Çağ'da eğlence amaçlı kullanımına son verildi ve daha sonraki dönemlerde konut, atölye, bir dinî tarikatın yerleşkesi, kale, taş ocağı ve Hristiyan ibadet yeri gibi farklı amaçlarla değerlendirildi.

Depremler ve yapı taşlarının başka yapılarda kullanılmak üzere sökülmesi nedeniyle büyük ölçüde harap olmasına rağmen Kolezyum, Roma İmparatorluğu'nun en tanınmış simgelerinden biri olmayı sürdürmektedir ve Dünyanın Yeni Yedi Harikası arasında gösterilmektedir. Roma'nın en popüler turistik yapılarından biri olan Kolezyum'da, her Kutsal Cuma günü Papa'nın önderliğinde meşaleli Haç Yolu ayini düzenlenir. Ayrıca Kolezyum, İtalya'nın 5 euro cent madeni parasının arka yüzünde de tasvir edilmiştir. Tarihî ve kültürel önemi nedeniyle yapı, Roma'nın Tarihî Merkezi'nin bir parçası olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır.

İsim

Yapının Latince özgün adı yalnızca amphitheatrum (amfitiyatro) idi. Günümüzde sıkça kullanılan Flavius Amfitiyatrosu (Amphitheatrum Flavium) adının ise Klasik Çağ'da kullanıldığına dair herhangi bir kanıt bulunmamaktadır. Bu ad, yapının Flavius Hanedanı döneminde inşa edilmiş olmasına atıfta bulunur; ancak yapı tarih boyunca daha çok Kolezyum adıyla tanınmıştır. Antik Çağ'da Romalılar yapıyı gayriresmî olarak Amphitheatrum Caesareum (Sezar'a ait amfitiyatro) adıyla anmış olabilir; ancak bu adın yalnızca şiirsel bir kullanım olduğu ve Kolezyum'a özgü olmadığı düşünülmektedir. Nitekim Kolezyum'un banileri olan Vespasianus ile Titus, Puteoli'de (günümüzde Pozzuoli) Flavius Amfitiyatrosu olarak bilinen başka bir amfitiyatro da inşa ettirmiştir.

19. yüzyılın sonlarında yaşamış fotoğrafçı Francis Frith tarafından çekilmiş Kolezyum'un iç mekanı.

Kolezyum adının, Rodos Heykeli örnek alınarak yapılan devasa Nero heykelinden türediği düşünülmektedir. Güneş tanrısı biçiminde tasvir edilen bu büyük bronz Nero heykeli, İmparator Hadrianus (h. 117-138) döneminde amfitiyatronun yanındaki yerine taşınmıştır. Colosseum sözcüğü, "devasa" anlamına gelen Latince colosseus sıfatından türetilmiş nötr bir isimdir. Yaklaşık 1000 yılına gelindiğinde ise amfitiyatroyu, yakınındaki "Colossus Solis" (Güneş Kolosu) heykeline atfen tanımlamak için "Colosseum" adı kullanılmaya başlanmıştır.

Galeri

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. ↑ "BBC's History of the Colosseum p. 2". BBC. 22 Mart 2011. 6 Aralık 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2012.
  2. ↑ Roth, Leland M. (1993). Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning. First. Boulder, Colorado: Westview Press. ISBN 978-0-06-430158-9.
  3. ↑ "BBC's History of the Colosseum p. 1". BBC. 22 Mart 2011. 17 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2012.
  4. ↑ Baldwin, Eleonora (2012). Rome day by day (İngilizce). Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons Incorporated. s. 26. ISBN 978-1-118-16629-1.
  5. ↑ "The New Seven Wonders of the World". Hindustan Times. July 8, 2007. 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: July 11, 2007.
  6. ↑ "Frommer's Events – Event Guide: Good Friday Procession in Rome (Palatine Hill, Italy)". Frommer's. 7 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2008.
  7. 1 2 3 4 "Colosseum, n.", Oxford English Dictionary Online, 3. baskı, 2011, 27 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi16 Temmuz 2026.
  8. ↑ Edmondson, J. C.; Mason, Steve; Rives, J. B. (2005). Flavius Josephus and Flavian Rome (İngilizce). Oxford University Press. s. 114. ISBN 978-0-19-926212-0.
  9. ↑ "The Colosseum – History 1". 22 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2008.
  10. ↑ Mairui, Amedeo. Studi e ricerche sull'Anfiteatro Flavio Puteolano. Napoli, Italia: G. Macchiaroli, 1955. OCLC.
  11. ↑ Richardson, L. Jr. (1992). Johns Hopkins University; Johns Hopkins University (Ed.). A New Topographical Dictionary of Ancient Rome (İngilizce). JHU Press. s. 7. ISBN 9780801843006.
Wikimedia Commons'ta Kolezyum ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.