Dionysios Filozof | |
|---|---|
| Doğum | Aydonat, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | Eylül 1611 Yanya, Osmanlı İmparatorluğu |
| Uğraş | Papaz |
| Din | Doğu Ortodoksluğu |
Dionysios Filozof (Yunanca: Διονύσιος ο Φιλόσοφος, Filozof Dionysios) ya da düşmanlarının ona taktığı soyadıyla Skilozof (Yunanca: Διονύσιος ο Σκυλόσοφος; köpek anlamına gelen σκύλος/skylos ile birleştirilerek), 1541-1611 arasında yaşamış ve İspanya'nın desteğiyle Teselya ve Yanya'da Osmanlı İmparatorluğu'na karşı iki çiftçi isyanı başlatmış bir Rum papazdır. Osmanlı'nın Yunanistan'ı yönettiği dönem boyunca Osmanlı aleyhine devrimci komplolar düzenleyen Rum Ortodoks Kilisesi'nin en önemli papazlarından birisi sayılır.
Dionysios, 1541'de Rumeli Eyaleti'ndeki Aydonat'ta doğdu. Kökeni Epir bölgesine dayanan bir Yunandı. Genç yaşta Yanya bölgesindeki Dihuni'de keşiş oldu.
15 yaşında Padua'ya tıp, felsefe, filoloji, mantık, astronomi ve şiir dersleri almak için geldi. Filozof adını bu yüzden almıştır.
1582'de İstanbul'da yaşadı ve 1592'de Larisa ve Tırhala'nın metropolit papazı şeçildi.
Astroloji, falcılık ve cinlerle iletişim kurma türünden eylemlere giriştiği sebebiyle İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi tarafından azledildi.
Dionysios, 1600'de Agrafa bölgesinde bir çiftçi isyanına önderlik etti. İsyana teşvik eden nutukları ve ilgili bağış toplama faaliyetleri sebebiyle Larisa metropolit papazlığından alınıp daha alt bir kademeye getirildi. Ardından bir köylü ordusunu ödemeye yetecek kadar fon biriktirdiği ve Papa'yla irtibata geçmeye çalıştığı Venedik Cumhuriyeti'ne gitti.
Yunanistan'a döndükten sonra Sesprotya bölgesindeki Dihuni'de bulunan Aya Dimitri Manastırı'nı karargahı yaptı. Civar köyleri bir keşiş olarak dolaşarak 700 kişilik bir ordu topladı. Basit silahlar kuşanmış ordusu, bölgedeki küçük Osmanlı garnizonlarına sürpriz saldırılar gerçekleştirerek başarılı oldu. Bu başarılarından cesaret edinip ordusunu 11 Eylül 1611'de Yanya'ya yönlendirdi. Şehir sakinleri silahlı adamlar ve yangınlar görünce o kadar şaşırdılar ki dövüşün amacını bilmeyerek o hengamede birbirlerine düştüler. Dionysios'un Yanya'daki bu ikinci isyanı, Aslan Paşa önderliğindeki Osmanlı garnizonu tarafından bastırılarak başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Yanya'daki Aslan Paşa camii bu olayın anısına, onun adına yaptırılmıştır.
Dionysios, kaçarak bir gölün yanındaki bir mağaraya saklanmasına rağmen yakalandı. Osman Paşa'nın önüne çıkartıldığında şu meşhur sözlerini sarf etmiştir: "Halkı sizin işkencelerinizden ve zulmünüzden kurtarmak için savaştım". 1611 Eylülünde Osmanlılar, gözaltına aldıkları Dionysios Filozof'a işkence edip, diri diri derisini yüzdüler. Derisi samanla doldurularak ibreti alem olsun diye şehirde sergilendi ve adı "Filozof" yerine "Skilozof" (skylos "köpek" demek) yapıldı. Bu ad, muhtemelen baş düşmanlarından, Patrikliğe ve Osmanlı'ya sadık bir başka keşiş olan Moralı Maksimus tarafından bulundu.
Yunan nüfus, Yanya Kalesi içerisindeki evlerinden çıkartıldı ve ayrıcalıklarını yitirdi. Adını şehrin koruyucu azizinden alan, Jüstinyen döneminden kalma eski Aya Yanni Kilisesi yıkıldı ve keşişleri öldürüldü. 1681'de eski kilisenin yerine, isyanı bastıran garnizon komutanının başarısı anısına Aslan Paşa Camisi adındaki cami yaptırıldı.
