Gerard Leachman

Bedevi kılığına bürünmüş halde Leachman, yaklaşık 1908

Gerard Eveleyn Leachman (27 Temmuz 1880, Petersfield, Hampshire  – 12 Ağustos 1920, Ebu Gureyb, Felluce, Bağdat yakınları) İngiliz asker, yarbay ve ajandı. Irak Cephesi ile Arap Ayaklanmasında önemli rol oynamıştır. 1920'de, Büyük Irak isyanı sırasında eski Osmanlı yanlısı bir Arap tarafından öldürülmüştür.

Yaşamı

Leachman 27 Temmuz 1880'de Petersfield'da Albert Warren Leachman'ın oğlu olarak dünyaya geldi. 27 Ağustos'ta vaftiz edildi ve 1893-1897 yılları arasında Charterhouse okulu [en]'nda eğitim aldı. Gençliğini genelde Petersfield'da geçirdi.

20 Ocak 1902'de Kraliyet Sussex Alayı'nda [en] ikinci teğmen olarak görevlendirilip daha sonra İkinci Boer Savaşında hizmet etmek için taburundan ayrıldı. Savaş bitene kadar orada kaldı ve Ağustos 1902'de SS Bavarian gemisi ile Cape Town'dan ayrılıp Southampton'a vardı. 17 Aralık 1902'de teğmenliğe yükseltildi. Daha sonraları Britanya Hindistanı'nda çalışsa da en önemli ve dikkat çekici kariyerini Mezopotamya/Irak bölgesindeki İstihbarat faaliyetleriyle yapacaktı.

İngiliz hükûmeti adına Osmanlı Arabistanı'nda birçok keşif gezisine katıldı. Bu keşif gezilerinde casusluk faaliyetlerinde de bulundu. 1909'daki Necid'de Şammar aşireti ile Anize aşireti arasında yaşanan çatışmalara katıldı. Leachman, 1912'de İbn Suud tarafından kendi memleketinde kabul edilen ilk İngiliz oldu.

Leachman ayrıca Arap Yarımadasının güneyine doğru çeşitli keşif harekatlarında bulunmuştu, bunlardan biri 1909'dayken diğeri de 1912'deydi. yaptığı Bu harekatından dolayı 1910'da madalyalarla ödüllendirilmişti. Bu keşif gezilerini Kraliyet Coğrafya Derneği’nin doğa bilimcisi adı altında yapmaktaydı.

Bedevi lehçesini iyi konuşması, Bedevi kılığına iyi bürünebilmesi, iyi deve sürebilmesi, siyahi ve semitik teni sebebiyle istihbarat toplamada kilit isim olup üzerine şüphe çekmemekteydi.

Leachman 1913'te İbn-i Suud ile yine görüştü, görüşme sonrasında İngilizlerin tepkisini almayacağını fark eden Suud Nisan 1913'de Ahsa'ya saldırdı.

Leachman aynı zamanda Irak Cephesi'nde de etkindi. Kût'ül-Amâre Kuşatması sırasında General Charles Townshend'in emriyle kendi komutası altındaki süvari birliğini kuşatmayı yarıp güneye doğru geri çekilerek kurtardı. Bu süvari birliği, Kut-ül Amare zaferiyle şehrin düşmesinden saatler önce kaçmayı başaran tek İngiliz ordusu oldu. Kaçarken hafif yaralandı.

Leachman, 1918-19 yılları arasında

Mayıs 1917'de Kahire'ye gitti, burada kendisine yapılan bir suikast girişiminden kurtulup 22 Temmuz 1917'de Bağdat'a döndü ve 6 Ocak 1918'de Kerbela'ya gitti. Savaşın sonuçlanmasından önce, 17. Hint Tümeninde görev aldı; amacı, Osmanlı'nın kaçınılmaz teslimiyetinden önce olabildiğince işgal edilmiş toprakları korumaktı. 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'nin imzalanışından sonra ise başka görevleri olacaktı.

Ölümü

Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Leachman, Ekim 1919'a dek Irak'daki Musul tümeninin siyasi görevli olarak kaldı. Arap-Kürt dengelerini iyi korumaya çalıştı. Kuzey Irak'ta çıkan Mahmud Berzenci Ayaklanması ve diğer Kürt ayaklanmalarını şiddetle bastırmaya çalıştı. Daha sonra Hindistan'a gitse de Haziran 1920'de Bağdat'a geri döndü.

1920 Yazında, Irak'da genel olarak isyanlar baş göstermekteydi. 12 Ağustos 1920'de, eski Osmanlı yanlısı Şammar konfederasyonundaki Zavba Aşireti reisi Şeyh Dari el-Mahmud ile tartışırken tartışma hiddetlenmiştir ve bu sırada sırtından vurularak öldürülmüştür.

Leachman'ın ölümü, İngilizler için tüm Büyük Irak ayaklanması boyunca en önemli zaiyat olmuştur. Onun ölümünden sonra Irak genelindeki isyan daha da şiddetlenmiştir.

Daha sonraları Leachman'ın cesedi, Bağdat askeri mezarlığına gömülmüştür.

Mirası

Musul Askerî idarisinin önünde Ali İhsan Paşa, Sir Alexander Stanhope Cope, Robert Cassels, Leachman ile diğer askerî temsilcileri gösteren 2 Kasım 1918 tarihli fotoğraf.

Irak'ta Leachman'ın anısını ölümsüzleştirmek için bronz bir heykel yapılması amacıyla bağışlar toplanmıştır. Gertrude Bell, heykelin Bağdat'taki Kuşla Saat Kulesi'ne [en] yerleştirilmesini önermiştir. Leachman'ı Arap kıyafetleri giymiş, deveye binmiş ve elinde bir sopa tutarken tasvir eden heykel, 6 Mayıs 1923'teki restorasyon sırasında yerleştirildikten sonra Temmuz 1958'e kadar orada kaldı, ardından indirilip devrildi.

1983 tarihli Irak yapımlı Clash of Loyalties (ayrıca Saddam Hüseyin bu filmi finanse etmiştir) adlı bir filmde Oliver Reed tarafından canlandırılmıştır.

Herhangi bir anı yazmadığı ve kendisi için bir dizi çekilmediği için pek bilinmese de İngilizlerin Arabistan'daki faaliyetlerinde en az Gertrude Bell ve T.E. Lawrence kadar önemli bir payı vardır.

Sık kullanılan kaynaklar

Kaynakça

  1. ↑ "Search Results for England & Wales Births 1837-2006" 26 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  2. ↑ Leachman, Gerard Evelyn, Charterhouse War Memorial.
  3. ↑ In memoriam: Gerard Eveleyn Leachman 28 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., findagrave.com.
  4. ↑ "The War - Embarcation of Troops". The Times. No. 36063. London. 12 Şubat 1900. s. 10.
  5. ↑ "The Army in South Africa - Troops returning home". The Times. No. 36856. London. 26 Ağustos 1902. s. 4.
  6. ↑ No. 27528 18 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., The London Gazette, 24 Şubat 1903, s. 1218
  7. ↑ "COLONEL GERARD LEACHMAN: IRAQ 1920". 25 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2026.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 Ufuk Doruk, Arabistanlı Leachman: Arap Çöllerindeki İngiliz Casusu 25 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 12 Kasım 2025, Erişim tarihi: 25 Ağustos 2026
  9. ↑ Tarin and Najumddin, 25. cilt, 4. sayı, ss. 176–179
  10. 1 2 3 Önder Kocatürk, Türk-İngiliz İlişkilerinin Kopuş Sürecinde Son Aşama (1911-1914) 25 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., İstanbul, 2010, İstanbul Üniversitesi, s. 261.
  11. ↑ Omer Tarin and SD Najumddin, 'G.E Leachman and the MacGregor Memorial Medal:Revaluation of the Life and Work of an Arabian Paladin', in Durbar: Journal of the Indian Military Historical Society, UK, 2 parts: Vol 25 No 3, Autumn 2008, pp. 116–125; and Vol 25, No 4, pp. 174–184
  12. ↑ Didem Hızlı Turan, Birinci Dünya Savaşı sonrasında İngilizler ve Irak Şiileri 25 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Marmara Üniversitesi, 2023, İstanbul, s. 61: "Önemli rol üstlenen Şeyh İbrahim’den ayrı olarak İngiliz subayı Yüzbaşı G.E. Leachman, bedevi lehçesini çok iyi konuştuğu için istihbarat toplamada ikinci kilit isim olmuştu."
  13. ↑ Önder Kocatürk, 1913-1914 Yıllarında İngilizlerin Arabistan’ın Çeşitli Bölgelerindeki Faaliyetleri 26 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., İstanbul Üniversitesi, s. 25.
  14. 1 2 Kappelman 2013, s. 71.
  15. ↑ Wilson, Sir Arnold. Mesopotamia 1917–1920: A Clash of Loyalties. Londra: Oxford University Press, 1931. s. 11
  16. ↑ Hay, W. R., Two Years in Kurdistan: Experiences of a Political Officer 1918–1920. Londra: Sidgwick & Jackson, LTD, 1921. sayfa 179.
  17. ↑ Kappelman 2013, s. 52.
  18. ↑ Kappelman 2013, ss. 50-51.
  19. ↑ "Irak Kralı I. Faysal (1 ed.) 9786053326915". 26 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2026.
  20. ↑ Kappelman 2013, ss. 57-58.
  21. ↑ Wilson, a.g.e., s. 293
  22. ↑ Al-Bahrani, Ra'ouf (2009). Diary of Ra'ouf al-Bahrani. Beirut: Arab Center for Studies and Publishing. s. 176. ISBN 9789953363226. OCLC 1158755891.
  23. ↑ "IMDB - awards" 14 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. IMDb. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2026.