Hi Ro

Hi-Ro sembolü

Hi Ro (☧, İngilizce telaffuzu /ˈkaɪ ˈroʊ/; ayrıca chrismon olarak da bilinir), Yunanca Grekçe: ΧΡΙΣΤΟΣ ilk iki (büyük) harfi olan hi ve ro'nun (ΧΡ) üst üste getirilmesiyle oluşturulan Hristogram'ın en eski biçimlerinden biridir (rom: Christos) ro'nun dikey çizgisi hi'nin merkezini kesecek şekilde.

Hi Ro sembolü, Roma imparatoru I. Konstantin (h. MS 306 - 337) tarafından askeri bir standardın (Vexillum) parçası olarak kullanılmıştır. Konstantin'in sancağına Labarum adı verildi. Staurogram ( ) ve IX monogramı )) Hi Ro'ya benzer erken sembollerdir.

Hristiyanlık öncesi dönemlerde, Hi Ro sembolü ayrıca bir sayfanın kenar boşluğunda özellikle değerli veya ilgili bir pasajı işaretlemek için de kullanılırdı ve chrēston (iyi) olarak kısaltılırdı. III. Ptolemaios'in (MÖ 246-222) bazı sikkeleri Hi Ro ile işaretlenmiştir.

Yunan karakterlerinden oluşmasına rağmen, bu düzenek (veya ayrı parçaları) sıklıkla Latince metinlerde kısaltma olarak kullanılır ve Latince bir isme uygun eklerin eklendiği görülür, örneğin XPo, Christo, "Mesih'e" anlamına gelir, Christus'un datif biçimi veya Grekçe: χρ̅icola Sümerce Latincede "Hıristiyan" anlamına gelen Christicola sözcüğü icumen'dir.


İmparator I. Konstantin'in oğlu II. Constantius'u, kalkanında Hi Ro tasviri bulunan bir muhafız eşliğinde tasvir eden Missorium (solda, atın arkasında).

Kökeni ve benimsenmesi

Kuzey Afrika kökenli Latin tarihçi Lactantius'a göre, İmparator I. Konstantin (h. 306-337) tarafından yoksulluktan kurtarılan ve oğlu Crispus'a öğretmenlik yapan Konstantin, askerlerinin kalkanlarına "göksel ilahi bir sembol" (Latince: coeleste signum dei) koyması emredildiği bir rüya görmüştü. Lactantius'un aktardığına göre, İmparator Konstantin'in ertesi sabah seçtiği gerçek sembolün tanımı pek açık değildir: Tau-Ro'ya veya bir staurograma çok benzemektedir ( ), benzer bir Hristiyan sembolüdür. Aynı gün Konstantin'in ordusu Maxentius'un güçleriyle savaştı ve Roma dışında Milvian Köprüsü Muharebesi'ni (312) kazandı.

chi rho on a coin of Crispus c. 326
Kalkanında Hi Ro bulunan, Konstantin'in oğlu Crispus'a ait bu sikke (y. 326) Lactantius ve Eusebius'un bahsettiği sembolün Hi Ro olduğunu göstermektedir.
İmparator I. Konstantin'in labarumu, antika bir gümüş madalyondan, çelenkli Hi Ro'yu içeren bir standart.

Eusebios (ö. 339) olayları iki farklı şekilde anlatır. Savaştan kısa bir süre sonra, henüz Konstantinos'la temas kurmamışken, Eusebius yazdığı kilise tarihinde herhangi bir rüya veya vizyondan bahsetmez; ancak Maxentius'un yenilgisini (Tiber'de boğularak öldürülmüştür) İncil'deki firavunun yenilgisiyle karşılaştırır ve Konstantinos'un zaferini ilahi korumaya bağlar.

Üstünde Hi Ro bulunan Labarum.

Eusebios'un, Konstantin'in ölümünden sonra yazdığı Roma İmparatoru anılarında (Konstantin'in hayatı üzerine, y. 337), Milvian Köprüsü Muharebesi'nden çok önce Galya'da mucizevi bir görünümün gerçekleştiği söylenir. Bu son versiyonda, Roma imparatoru, birçok farklı tanrının yardımına başvuran komutanların başına gelen talihsizlikleri düşünmüş ve yaklaşan savaşta Tek Tanrı'dan ilahi yardım istemeye karar vermiştir. Öğle vakti Konstantinos, güneşin üzerinde bir ışık haçı gördü. Ekinde Yunanca karakterlerle "Εν τούτῳ Νίκα!" ifadesi vardı. ("Bunda fethedin!"). Mucizeyi sadece Konstantin değil, bütün ordu gördü. O gece İsa rüyasında Roma imparatoruna görünerek, gökyüzünde gördüğü işaretin bir kopyasını yapmasını, bunun savaşta kendisini koruyacağını söyledi.

Eusebius, Vita'da Konstantin'in kendisine bu hikâyeyi anlattığını ve hayatının sonlarında "ben onun tanışıklığına ve arkadaşlığına layık görüldüğümde" "yeminlerle doğruladığını" yazmıştır. Eusebius, "Gerçekten de," der, "bu hikayeyi başka biri anlatsaydı, kabul etmek kolay olmazdı."

Eusebius ayrıca, İmparator Konstantin'in Licinius'a karşı daha sonraki savaşlarında kullandığı Hi Ro işaretini içeren askeri standart olan labarumun bir tanımını da bırakmıştır.

Milano Katedrali'nin doğu duvarında sergilenen "Aziz Ambrosius'un Chrismon'u" (Chrismon Sancti Ambrosii), daire şeklinde bir Hi Ro ile Alfa ve Omega'nın birleşiminden oluşmuştur. Milano'lu Landulf'a (12. yüzyıl) göre, Aziz Ambrosius tarafından katekümenlere Hristiyan inancının gizemlerini tanıtmak için kullanılmıştır (bu nedenle "kahin" veya Aziz Ambrose'un chresmos'u olarak adlandırılmış, Landulf tarafından crismon olarak yazılmıştır, bu nedenle Hi Ro sembolü için daha sonraki Yeni Latince terim).

Daha sonraki kullanım

Geç Antik Çağ

İsa'nın çarmıha gerilmesi ile dirilişi arasındaki bağlantının erken bir görsel temsili, Roma'daki Domitilla'nın 4. yüzyıl lahitinde görülmektedir; Hi Ro'nun etrafında bir çelengin kullanılması, Diriliş'in ölüm üzerindeki zaferini sembolize eder.

Konstantin'den sonra Hi Ro, imparatorluğun resmi ambleminin bir parçası haline geldi. Arkeologlar, Hi Ro'nun bazı Geç Roma askerlerinin miğferlerinde arma olarak yer aldığını gösteren kanıtlar ortaya çıkardı. İmparator Konstantin döneminde basılan sikke ve madalyonlarda da Hi Ro yazısı yer alırdı. 350 yılına gelindiğinde Hi Ro, Hristiyan lahit ve fresklerinde kullanılmaya başlandı. Gaspçı Magnentius'un, 353 yılında basılan bazı madeni paraların arka yüzünde, Alfa ve Omega ile çevrili Hi Ro monogramını kullanan ilk kişi olduğu anlaşılıyor. Roma Britanyası'nda, 1963 yılında Dorset'teki Hinton St. Mary'de mozaik bir döşeme ortaya çıkarıldı. Üslup açısından 4. yüzyıla tarihlenmektedir; ortasındaki yuvarlak bölüm, Hi Ro sembolünün önünde bir pallium içinde sakalsız bir erkek başını ve büstünü, yanlarında ise ebedi hayatın sembolü olan narları tasvir etmektedir. Lullingstone'daki bir villanın yerinde fresk olarak yapılmış bir başka Roma-İngiliz Hi Ro bulunmuştur (resimli). Bu sembol aynı zamanda Britanya'daki Geç Roma Hristiyan mühür yüzüklerinde de bulunmuştur.

2020 yılında arkeologlar, İngiltere'nin kuzeyindeki Vindolanda'da, Hi Ro da dahil olmak üzere dini ikonografiyle kaplı 5. yüzyıldan kalma bir kadeh keşfettiler.

Ada İncili kitapları

Ada İncili kitaplarında, Matta 1:18'in başlangıcı, Mesih'in soyağacına ilişkin anlatımının sonunda ve Mesih'in Enkarnasyon anını temsil eden hayat anlatımının girişinde, genellikle yoğun bir şekilde süslenmiş bir sayfayla işaretlenirdi; burada ilk kelime olan "Christi"nin harfleri kısaltılır ve Yunancada "XPI" olarak yazılır ve çoğu zaman süslemelerle neredeyse tamamen bastırılırdı. Harfler birbiri ardına yazılmış olsa da ve "X" ve "P" harfleri monogramda birleştirilmemiş olsa da bunlara Hi Ro sayfaları denir.

Ünlü örnekler Kells Kitabı ve Lindisfarne İncilleri'ndedir. "X", haçın sembolü olan crux decussata olarak kabul ediliyordu; bu fikir Sevillalı İsidor ve diğer kilise babalarının ve Erken Orta Çağ yazarlarının eserlerinde bulunmaktadır. Kells Kitabı'nın 124. sayfasında İsa'nın çarmıha gerilişi anlatısında ikinci bir Hi Ro kısaltması vardır ve bazı el yazmalarında Hi Ro, Matta 1:18'de metnin ortasında değil, Matta'nın başında yer alır. Karolenj Godescalc Evangelistariumu gibi bazı diğer eserlerde, ardışık harflerle "XPS", "Christus"u temsil eden önemli bir yer verilmiştir.

Unicode'da

Hi Ro sembolünün iki Unicode kod noktası vardır:

Galeri

Kaynakça

Özel
  1. ↑ Orta Latince'deki crismon kelimesinden türemiştir ve özellikle Milano Katedrali'ndeki "Aziz Ambrose'un chrismonu" için kullanılır. Crismon 10 Mart 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (par les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736), in: du Cange, et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, ed. augm., Niort: L. Favre, 1883‑1887, t. 2, col. 621b. "CRISMON, Nota quæ in libro ex voluntate uniuscujusque ad aliquid notandum ponitur. Papias in MS. Bituric. Crismon vel Chrismon proprie est Monogramma Christi sic expressum ☧"; 1 chrismon 1 Mart 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (par les Bénédictins de St. Maur, 1733–1736), in: du Cange, et al., Glossarium mediae et infimae latinitatis, ed. augm., Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 2, col. 318c 26 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  2. ↑ Steffler 2002, s. 66.
  3. ↑ Southern 2001, s. 281.
  4. ↑ Grant 1998, s. 142, citing Bruun, Studies in Constantinian Numismatics.
  5. ↑ von Reden 2007, s. 69, "The chi-rho series of Euergetes' reign had been the most extensive series of bronze coins ever minted, comprising eight denominations from 1 chalkous to 4 obols.".
  6. ↑ For example as inscribed on the monumental brass of Thomas de Camoys, 1st Baron Camoys (d.1421) in St George's Church, Trotton, Sussex, England
  7. ↑ The well known sentence In hoc signo vinces is simply a later Latin translation of Eusebius's Greek wording.
  8. ↑ Eusebius Pamphilius: Church History, Life of Constantine, Oration in Praise of Constantine, Chapter 31.
  9. ↑ Kenelm Henry Digby, Mores Catholici, Or, Ages of Faith vol. 1 (1844), p. 300.
  10. ↑ A. L. Millin, Voyage dans le Milanais (1817), p. 51.
  11. ↑ Harries 2004, s. 8, Sarcophagus with Scenes of the Passion (probably from the Catacomb of Domitilla), Rome, mid-fourth century. Marble, 23ʺ x 80ʺ. Museo Pio Christiano, Vatican, Rome..
  12. ↑ Kellner 1968, s. 57ff.
  13. ↑ Grigg 1977, s. 469 (Note #4).
  14. ↑ Johns 1996, s. 67.
  15. ↑ "Hadrian's Wall dig reveals oldest Christian graffiti on chalice". theguardian. 29 Ağustos 2020.
  16. ↑ "Early Christian Chalice Unearthed in Northern England". archaeology.org. 31 Ağustos 2020. 17 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2025.
  17. ↑ Latince Vulgata'de bu beyit şöyleydi: "Christi autem generatio sic erat cum esset desponsata mater eius Maria Ioseph antequam convenirent inventa est in utero habens de Spiritu Sancto" ("İsa Mesih'in doğumu da şu şekilde oldu: Annesi Meryem, Yusuf'la nişanlıyken, birlikte olmalarından önce, Kutsal Ruh'tan gebe olduğu anlaşıldı.")
  18. ↑ Lewis 1980, ss. 142-143.
  19. ↑ Lewis 1980, ss. 143-144.
  20. ↑ Lewis 1980, s. 144.
  21. ↑ Lewis 1980, s. 153.
Genel

Konuyla ilgili yayınlar

  • Heiland, Fritz (1948). "Die astronomische Deutung der Vision Kaiser Konstantins". Sondervortrag Im Zeiss-Planatarium-Jena: 11-19. 
  • Latura, George (2012). "Plato's Visible God: The Cosmic Soul Reflected in the Heavens". Religions. 3 (3): 880-886. doi:10.3390/rel3030880 Özgürce erişilebilir. 
  • Rahner, Hugo (1971). Greek Myths and Christian Mystery. Battershaw, Brian tarafından çevrildi. New York, New York: Biblo & Tannen Booksellers and Publishers Incorporated. ISBN 0-8196-0270-1. 

Dış bağlantılar