Kata (Japonca:形 ya da daha geleneksel olarak 型; kelime anlamı: "biçim"), tek başına ya da ikili olarak uygulanan ayrıntılı hareket dizilerini tanımlayan bir Japonca sözcüktür. Karate katası, adım atma ve dönüşlerle birlikte çeşitli hareketlerden oluşan belirli bir dizi şeklinde icra edilir; bu sırada kusursuz formun korunmasına özen gösterilir. Kata, bir dövüşün bire bir tasviri olmayıp, bir duruştan diğerine geçişin ve akışın gösterimidir; öğrencinin doğru form ve pozisyonu öğrenmesini sağlar ve her hareketin olası kullanım senaryolarını hayal etmesini teşvik eder. Karateciler, hayali olayları açıklamak amacıyla katanın "okunması" uygulamasını yaparlar ki bu, bunkai olarak bilinir. Pek çok kata vardır ve her birinin birçok küçük varyasyonu bulunur.
Kökenler
Kata, eski Çinli dövüş sanatçıları tarafından uygulanan eşli saldırı ve savunma alıştırmalarından ortaya çıkmıştır. Bunlara, beş farklı hayvanın dövüş yöntemlerine göre adlandırılan "beş form yumruğu" ya da "beş kalıp" denirdi. Bu formlar Okinawa'ya getirilmiş ve yeni katanın geliştirilmesi için temel olarak kullanılmıştır.
Kata, alıştırmaların savunma bölümlerinden alınan hareket dizilerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuş tekli formlar halinde ortaya çıkmıştır. Başlangıçtaki formlar yalnızca hareket zincirlerinden ibaretken, kata'nın eğitim alanlarına uygun şekilde icra edilebilmesi için çeşitli kurallar geliştirilmiştir.
Öğretim
Geleneksel olarak, kata aşamalar halinde öğretilir. Öğrenci bilgi ve deneyim kazandıkça, önceden öğrenilen kata'lar daha iyi teknik veya güç göstermek amacıyla tekrar edilir. Öğrenciler sınavlarda, öğrendikleri tüm kata'ları tekrarlamakla birlikte, bunları daha yüksek bir kalite düzeyinde icra etmeleri beklenir.
Bir teknikler kütüphanesi olarak kata'nın, düzenli tekrar yoluyla en iyi şekilde işlediği kabul edilir. En temel kata bile, karate uygulayıcıları tarafından antrenman boyunca sürekli icra edilir. Bu tekrarın tekniği mükemmelleştirdiğine, bedeni güçlendirdiğine ve nihayetinde karakter geliştiren bir hareketli meditasyon biçimi olarak işlev gördüğüne inanılır.
Karate'nin çeşitli ekolleri farklı kata'ları veya ortak bir çekirdeğin varyasyonlarını çalışır. Bu nedenle bazı kata'lar iki farklı adla bilinebilir; bunlardan biri Japonca, diğeri Okinawa veya Çince olabilir. Bunun nedeni, Gichin Funakoshi ve diğerlerinin, Karate'nin tüm Japonya'ya yayılmasına yardımcı olmak için birçok kata'yı yeniden adlandırmış olmasıdır.
Kata adları
Çin bağlantıları
108 sayısı Dharmî dinlerde mitolojik bir öneme sahiptir ve birçok geleneksel kata'da karşımıza çıkar. Bu sayı, özellikle kökeni Naha-te’ye dayanan ve Goju-ryu dahil olmak üzere çeşitli karate stillerinde kata adlarında önemli bir yer tutar. İleri düzey Gōjū-ryū kata’sı olan Suparinpei, Fuzhou lehçesinde kelime anlamı olarak “108” şeklinde çevrilir. Gojūshiho’daki gojushi ise Japonca’da “54”ün (108’in yarısı) okunuşudur. Diğer Gōjū-ryū kata’ları olan Sanseru (“36”) ve Seipai (“18”) ise 108'in çarpanlarıdır.
Ancak, Zen Budizmi ile karate arasındaki bu doğrudan bağ son dönemlerde hem modern bir Batılı yanlış yorumlama hem de 19. yüzyılın sonlarında birleşik Japonya'daki ulusal-dini homojenleştirme eğilimlerinin bir sonucu olarak geçerliliğini yitirmiştir.
108 sayısının kata'lardaki kökenine dair diğer görüşler arasında, Suikoden (Outlaws of the Marsh) efsanesinde geçen 108 kahraman ya da 12. yüzyılda yaşamış Çinli general Yue Fei’nin geliştirdiği Yibai Lingba Qinna (一百零八擒拿; “108 Kilitleme Tekniği”), Ying Sao (Kartal Eli) veya Ying Kuen (Kartal Yumruğu) sistemleri yer almaktadır. Bu teknikler daha sonra modern Çin boksuna, oradan da karateye etki etmiştir.
Çeşitli stillerde icra edilen kata’lar
Bazı kata'lar ve stiller burada yer almamaktadır; bunun sebebi yalnızca popülerlikleri, kata'larda yaygın kullanım durumları ya da farklı yönetim organları tarafından tanınıp tanınmamalarıdır.
