Komuz

Komuz
Geleneksel Kırgız komuzu
Diğer adlarıÇertmek
Hornbostel-Sachs sınıfı321.321
Hornbostel-Sachs tanımıSaplı çanak lavtalar
Geliştirilmesi20. yüzyılda orkestra uyarlamaları geliştirildi
İlişkili çalgılarKopuz
SınıflandırmaÜç telli, perdesiz telli çalgı
Çalgı ailesiLavta ailesi
Önemli müzisyenlerToktogul Satılganov, Karamoldo Orozov, Nurak Abdırakmanov, Ibray Tumanov
Ek bilgiOrkestra çeşitleri: komuz-pikolo, komuz-prima, komuz-alto, komuz-tenor ve komuz-bas

Komuz (Kırgızca: Комуз), Kırgızların geleneksel müziğinde kullanılan üç telli, perdesiz ve uzun saplı bir çalgıdır. Kopuzla aynı çalgı ailesine bağlı olan komuz, Kırgız kültürünün ulusal simgelerinden biridir. Tek başına çalınabildiği gibi şarkılara eşlik etmek ve toplu müzik icralarında kullanılmak üzere de çalınır.

Yapısı ve icrası

Komuz, genellikle kayısı veya ardıç ağacından yapılır. Armut biçimindeki gövdesi çoğunlukla tek parça ağaçtan oyulur ve üzerine ahşap bir kapak yerleştirilir. Geleneksel olarak koyun bağırsağından hazırlanan tellerin yerine günümüzde sentetik teller de kullanılmaktadır.

Çalgı genellikle oturularak, gövdesi yatay konumda tutulup telleri parmaklarla çekilerek veya vurularak çalınır. Farklı akort düzenlerine sahip olan komuz, Kırgız müziğinde küü [tr; ky] adı verilen sözsüz ezgilerin icrasında kullanılır. Kırgız halk müziğinin tanınmış komuz icracıları arasında Toktogul Satılganov [en] ve Karamoldo Orozov gösterilir.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Notlar

  1. ↑ Kopuz adı, Türk topluluklarında yapısı ve çalınış biçimi farklı çeşitli çalgılar için kullanılır. Zamanla kılkopuz, simkopuz ve demirkopuz gibi adlandırmalarda sözcüğün önüne ayırt edici ifadeler eklenerek belirli çalgılar tanımlanmıştır. Bu adla aynı kökten gelen Kırgız komuzu ise uzun saplı, üç telli, perdesiz ve parmakla çalınan belirli bir çalgıdır. Yayla çalınan kıl kobız ve Kırgızcada ooz komuz (Ooz komuzun metalden yapılan türüne temir komuz, ahşaptan yapılan türüne ise yıgaş komuz denir) denilen ağız çalgısı da kopuz adlandırmasıyla ilişkilidir.

Kaynaklar

  1. ↑ Gürdal 2014, s. 166.
  2. ↑ Gürdal 2014, s. 170.
  3. ↑ "Komuz, Kirgistan – De 143". Studiensammlung Musikinstrumente & Medien (Almanca). Würzburg Üniversitesi Müzik Araştırmaları Enstitüsü (Institut für Musikforschung). 30 Mart 2023. Erişim tarihi: 7 Kasım 2026.
  4. 1 2 Hartenberger, Aurelia (24 Mayıs 2021). "Kyrgyzstan 'Komuz'". Hartenberger World Musical Instrument Collection (İngilizce). World Music, LLC. Erişim tarihi: 7 Kasım 2026.
  5. 1 2 Aitpaeva, Gulnara; Abdyrakhmanova, Aiza (Aralık 2017). "Komuz Teaching Methods in Formal and Informal Systems in Kyrgyzstan". ICH Courier (İngilizce). Cilt 33. Jeonju, Güney Kore: International Information and Networking Centre for Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region (ICHCAP). ss. 24-26. ISSN 2092-79597 Kasım 2026.
  6. ↑ Admin Kg (18 Eylül 2007). "Stringed instruments". Kyrgyzjer.com (İngilizce). Kyrgyzjer.com. Erişim tarihi: 7 Kasım 2026.

Bibliyografya

Gürdal, İrfan (2014). "Kopuz ve Türk Dünyası Halk Çalgıları" (PDF). Yeni Türkiye. Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi (57): 165-175. ISSN 1300-41747 Kasım 2026. 

Dış bağlantılar