Mihri Belli | |
|---|---|
 | |
| Doğum | Aralık 1915 Silivri, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 16 Ağustos 2011 (95 yaşında) Kadıköy, İstanbul, Türkiye |
| Ölüm sebebi | Solunum yetmezliği |
| Defin yeri | Feriköy Mezarlığı, İstanbul |
| Evlilik | Sevim Belli |
Mihri Belli (Aralık 1915, Silivri, İstanbul - 16 Ağustos 2011, İstanbul), Türk komünist siyasetçi ve yazar. Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında faaliyet gösteren Ankara yanlısı Trakya-Paşaeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti üyelerinden Mahmut Hayrettin Bey'in oğludur.
Robert Kolej'in ardından ABD'de Mississippi Üniversitesi İktisat Fakültesini bitirdi. Marksist düşünce ve devrimci eylemle 1936'da iktisat okumaya gittiği Amerika'da tanıştı. Orada gençlik ve işçi hareketlerine katıldı. Bir süre Mississippi'de siyahi yarıcılar arasında faaliyet gösterdi. 1940'ta Türkiye'ye döndü. TKP ile ilişkiye geçti.
Türkiye o yıllarda tek parti (CHP) yönetimi altındaydı. Belli, yurda döner dönmez o sıralarda İstanbul il sekreteri olan ilkokul arkadaşı Davit Nae aracılığı ile yasa dışı Türkiye Komünist Partisiyle ilişki kurdu. TKP saflarında faaliyet göstermeye başladı. 1942 yılı sonlarında TKP'nin Merkez Komite üyeliğine getirildi.
1943-1944 yıllarında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesimde Ordinaryüs Profesör Fritz Neumark'ın asistanlığını yaptı. Orada İlerici Gençler Birliğinin kurucu ve örgütleyicilerinden biri oldu. 1944'te İlerici Gençler Birliği kovuşturmasında tutuklandı, iki yıl hapis ve sürgün cezasına çarptırıldı.
1946'da yurt dışına çıktı. Yunan İç Savaşı'na gerilla olarak katıldı. Demokratik Ordu saflarında tabur komutanlığına kadar yükseldi. Burada "Kapetan Kemal" olarak anılıyordu. Çatışmalarda iki kez yaralandı. Bulgaristan ve Sovyetler Birliği'nde tedavi gördü. Akıcı bir şekilde Yunanca konuşabiliyordu. 2009 yılında Yunan yönetmen Fotos Lamprinos tarafından kendisi hakkında Kaptan Kemal, Bir Yoldaş isminde bir belgesel vizyona girmiştir.
1950'de Türkiye'ye pasaportsuz girmekten ve tabanca bulundurmaktan tutuklandı ve kısa süre hapis yattı. Serbest bırakıldıktan sonra ertesi yıl, ünlü 1951 TKP tevkifatında tekrar tutuklandı. Yargılandı ve 7 yıl hapis ve iki yıl dört ay mecburî ikamet cezasına mahkûm edildi.
Bir süre E. Tüfekçi müstear ismiyle yazılar yazdı. 1965'ten sonra Yön dergisinde de yazdı. Mihri Belli ilk kez 1960'larda yasal olarak, kendi adıyla konuşma ve yazma olanağını elde etti.[kaynak belirtilmeli] Türk Solu ve Aydınlık Sosyalist Dergi adlı yayın organlarının yayınlanmasına yardımcı oldu. Bu dönemde de konuşma ve yazılarından dolayı iki kez tutuklandı, aylarca hapis yattı.
Mihri Belli, bu dönemde ünlü Millî Demokratik Devrim (MDD) tezlerini geliştirdi. Arkadaşlarıyla birlikte kitlesel bir nitelik kazanmaya başlayan gençlik hareketinin Deniz Gezmiş, Mahir Çayan gibi liderleriyle ilişkiye geçti. MDD kısa süre içinde solcu gençlik hareketi içinde önemli bir etkinlik sağladı ve Türkiye'de, 68 kuşağı gençlik hareketinin devrimci ve Marksist bir nitelik kazanmasında rol oynadı.[kaynak belirtilmeli]
Mihri Belli, 12 Mart 1971 Muhtırası'nın ardından yakalanmamak için yurt dışına çıktı. Bir süre Filistin Kurtuluş Örgütünün konuğu oldu. Ardından Türkiye'ye giriş yaptı ama birkaç ay sonra tekrar yurt dışına çıkarak Batı Avrupa'ya geçti. Orada bir süre kalarak Yurtsever dergisinin yayınlanmasına yardımcı oldu. Bülent Ecevit'in önderliğindeki CHP'nin en büyük parti olarak çıktığı 1973 genel seçimlerinde Türkiye'deydi.
1974 Af Yasası'nın ardından arkadaşlarıyla birlikte 1975 yılında Türkiye Emekçi Partisini kurdu. Parti hakkında 1979 yılında kapatma davası açıldı. Türkiye Emekçi Partisi, Anayasa Mahkemesi tarafından 8 Mayıs 1980 tarihinde, Türkiye'nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne aykırı faaliyetlerde bulunduğu gerekçesiyle kapatıldı. Kararda, partinin Türk ulusu dışında dil ve kültür farklılıklarına dayalı toplulukların varlığını ileri sürmesi ve bu kesimlere yönelik hak taleplerini savunmasının, Siyasi Partiler Kanunu'nda yasaklanan şekilde "azınlık yaratma" ve ulusal bütünlüğü zedeleme kapsamında değerlendirildiği belirtilmiştir. Türkiye Emekçi Partisinin kapatılmasına gerekçe gösterilen program, tüzük ve yönetmeliği (1979) TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Koleksiyonu'nda yer almaktadır.
7 Nisan 1979'da Mihri Belli'ye suikast girişiminde bulunuldu. Belli, saldırıda ağır yaralandı. Suikatı işleyenin Cengiz Ayhan olduğu belirlendi. Ayhan, 1 sene önce de Bedri Karafakıoğlu'na da saldırı düzenlemişti.
12 Eylül 1980 Darbesi'ni takiben, 1981 sonlarına doğru yurt dışına çıktı. Bir süre Orta Doğu'da kaldı. "Faşizme Karşı Birleşik Direniş Cephesi"nin kuruluşuna katıldı.
Oradan İsveç'e geçti. Tüm bu süreç boyunca Kürt hareketini yakından izledi. 1992'de Türkiye'ye döndü. 1997'de Abdullah Öcalan ile buluşarak Kürt sorununun federasyona gidilmeden de üniter devlet çatısı altında eşitlik temeli üzerinde gönüllü birliğin kurulabileceği konusunda görüş birliğine vardıkları uzun bir görüşme yaptılar. [kaynak belirtilmeli] Bu görüşme sonradan kitap olarak yayınlandı.[kaynak belirtilmeli]
1996'da ÖDP, 2002'de de SDP kurucusu oldu. 3 Kasım 2002 genel seçimlerinde DEHAP'tan İstanbul birinci bölge qdayı oldu.
2005'te 50 yıl önce hapiste yaptığı portreler, Hapisaneden çizgiler adı altında sergilendi.
Kürt halkı özgür olmadan Türk halkının özgür olamayacağını savunmuştur.[kaynak belirtilmeli] Türkiye'de en önemli temel ve birinci sorununun Kürt meselesi olduğunu belirtmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Toplam 11 sene hapis, 18 sene zorunlu sürgün yaşadı. 2006 yılında 90. yaşı kutlandı.
29 Aralık 2007 tarihinde SDP'den istifa etti.
2008 Yılında Sosyalist Demokrasi Partisinden (SDP) ayrılanlarla birlikte İşçilerin Sosyalist Partisinin (Sosyalist Parti) kuruluşunda bulundu. Yazılarında İşçi Partisini ve ÖDP'yi çok sert bir dille eleştirmiştir.
16 Ağustos 2011 tarihinde solunum yetmezliği nedeniyle İstanbul Göztepe'deki evinde yaşamını yitirdi. Feriköy Mezarlığı'nda toprağa verildi.
Mihri Belli bir ateistti.
