Monero

Gizlilik mekanizmaları

Bir işlemde gerçekten harcanan çıktı, blok zincirinden seçilen 15 örtü çıktısıyla birlikte 16 üyeli bir halkaya yerleştirilir. CLSAG halka imzası, gönderenin bu 16 çıktıdan birinin özel anahtarına sahip olduğunu kanıtlar; hangisi olduğunu ise açık etmez. Her harcamada üretilen “anahtar görüntüsü” de aynı çıktının ikinci kez harcanmasını yakalamaya yarar. Örtü çıktılarının nasıl seçildiği ve gözlemcinin elindeki başka bilgiler gizliliğin düzeyini etkiler. Dolayısıyla halkanın 16 üyeli olması, gerçek harcamanın 16 çıktı arasına eşit olasılıkla gizlendiği anlamına gelmez.

Alıcı tarafında tek kullanımlık gizli adresler devreye girer. Gönderen, alıcının herkese açık adresinden her ödeme için yeni bir hedef anahtar türetir. Böylece aynı kişiye yapılan ödemeler blok zincirinde birbiriyle ilgisiz çıktılar gibi görünür. Alıcı kendisine gelen çıktıları özel görüntüleme anahtarıyla bulur; bunları harcamak içinse ayrı bir özel harcama anahtarı gerekir. Görüntüleme anahtarını bir denetçiyle paylaşan kullanıcı, denetçinin kendisine gelen ödemeleri görmesine izin vermiş olur.

İşlem tutarlarını gizleyen düzen RingCT'dir. Pedersen taahhütleri sayesinde girişlerle çıkışların dengeli olduğu, tutarlar görünmeden doğrulanabilir; aralık kanıtları da gizlenen değerlerin geçerli aralıkta kaldığını gösterir. Düğümler böylece tutarları öğrenmeden işlemin yeni para yaratmadığını denetleyebilir. Bulletproofs ve 2022'de onun yerini alan Bulletproofs+, bu aralık kanıtlarının boyutunu küçültür ve doğrulama yükünü hafifletir.

Dandelion++ ise yeni bir işlemi bütün ağa duyurmadan önce sınırlı sayıda düğüm üzerinden geçirir; böylece işlemin çıktığı IP adresinin saptanması zorlaşır. Yine de Dandelion++ bir anonimlik ağı değildir. Uzak düğümlerin tuttuğu bağlantı kayıtları, cüzdan dosyaları ve kullanıcının karşı tarafa verdiği kimlik bilgileri, zincir üzerindeki gizlilikten bağımsız olarak kullanıcının kimliğini açığa çıkarabilir.

Madencilik ve arz

RandomX bir emek ispatı algoritmasıdır; rastgele üretilen programları çalıştırır ve yoğun biçimde bellek kullanır. Genel amaçlı işlemcilerde verimli çalışacak biçimde tasarlanmıştır. Böylece ASIC gibi özel madencilik donanımlarının üstünlüğü azalır ve madencilik daha çeşitli donanımlara açılır. Ancak bu tasarım, özel donanım geliştirilmesini de madencilik gücünün havuzlarda toplanmasını da teknik olarak imkânsız kılmaz.

Madencilik zorluğu her blokta yeniden ayarlanır; hedeflenen ortalama blok süresi 120 saniyedir. İlk emisyon döneminde blok ödülü kademeli olarak azaldı. 9 Haziran 2022'de 2.641.623 numaralı blokla birlikte sürekli emisyon dönemi başladı. Bu dönemde temel blok ödülü normalde 0,6 XMR'dir, ancak büyük bloklara uygulanan ceza yüzünden ödenen miktar bunun altına inebilir. Sabit bir arz sınırı olmadığı için toplam XMR miktarı artmayı sürdürür; buna karşılık yeni üretimin toplam arza oranı zamanla küçülür.

Monero'nun en küçük birimi piconero'dur; 1 piconero 10⁻¹² XMR'ye eşittir.

Gizlilik araştırmaları

Monero'nun gizlilik mekanizmaları işlemlerin izlenmesini ve kullanıcıya bağlanmasını güçleştirir, ama tam anonimlik sunmaz. Kullanım alışkanlıkları, ağ bağlantısı, seçilen uzak düğüm, cüzdan verileri ve hizmet sağlayıcıların tuttuğu kayıtlar kullanıcı hakkında bilgi sızdırabilir. Monero projesi de yazılım hatalarını ve ileride geliştirilebilecek çıkarım yöntemlerini gerekçe göstererek yüzde yüz anonimlik iddiasında bulunmaz.

2018 tarihli bir araştırma, Monero'nun ilk yıllarındaki küçük halka boyutlarını ve örtü çıktısı seçme yöntemlerini inceledi; eski işlemlerin önemli bir bölümünde gerçek girdinin tahmin edilebildiğini ortaya koydu. Çalışmanın kapsadığı dönemden sonra asgari halka boyutu, örtü çıktılarının dağılımı ve imza düzeni değiştiği için bu sonuçlar bugünkü işlemlerin izlenebildiği anlamına gelmez.

2021 tarihli başka bir çalışma iki kuramsal işlem taşması saldırısını modelledi. Senaryoda saldırgan, uzun süre boyunca ağa çok sayıda işlem gönderir ve halka imzalarında örtü çıktısı olarak seçilebilecek çıktıların önemli bir bölümünü kendisi üretir. Araştırmacılar, belirli ücret ve işlem yapısı varsayımlarıyla bu yöntemlerin bazı yeni girdilerdeki gerçek harcamayı tahmin etmeyi kolaylaştırabileceğini gözlemledi. Söz konusu bulgular gerçek bir ağ saldırısının ölçümü değil, belirli koşullara dayanan bir modeldir.

Yüzde 51 saldırısı

Emek ispatına dayanan diğer blok zincirleri gibi Monero da, ağın toplam hesaplama gücünün çoğunluğu tek bir kişinin ya da eş güdümlü bir grubun eline geçerse çoğunluk saldırısına, bilinen adıyla “yüzde 51” saldırısına kuramsal olarak açıktır. Böyle bir saldırgan alternatif bir zinciri daha hızlı büyüterek yakın geçmişteki blokları yeniden düzenleyebilir, bazı işlemlerin onaylanmasını engelleyebilir ya da daha önce yaptığı bir ödemeyi geçersiz kılıp çift harcamaya kalkışabilir. Buna karşılık hesaplama gücünün çoğunluğu, saldırgana başkalarının özel anahtarlarını ele geçirme, onların XMR'lerini harcama, protokolün izin verdiğinden fazla blok ödülü üretme ya da Monero'nun gizlediği işlem ayrıntılarını açığa çıkarma imkânı vermez. Yine de işlemlerin kesinleşmesi ve ağın kullanılabilirliği ciddi zarar görebilir.

Qubic adlı proje, Ağustos 2025'te yürüttüğü madencilik kampanyası sırasında Monero'nun hesaplama gücünün yüzde 51'inden fazlasını elinde tuttuğunu öne sürdü. Aynı günlerde blok zincirinde altı blokluk bir yeniden düzenleme yaşandı. Qubic havuzuna ait veriler yeterince şeffaf olmadığı için bu iddia bağımsız biçimde doğrulanamadı. Sonradan arXiv'de yayımlanan bir ön baskı, Monero düğümlerinden ve Qubic havuzundan toplanan verileri inceledi ve sürekli bir çoğunluk denetimine dair kanıt bulamadı. Çalışmaya göre Qubic'in tahminî payı, ölçüm dönemi boyunca ortalama yüzde 23,38, olası bencil madencilik aralıklarında ise yüzde 28,33'tü. Bazı saatlik ölçümlerde oran yüzde 50'yi aşsa da günlük ve haftalık ortalamalarda yüzde 51'e ulaşmadı. Kampanya boyunca hem yetim blokların hem de zincir yeniden düzenlemelerinin sayısı arttı.

14 Eylül 2025'te blok zincirinde 18 blokluk bir yeniden düzenleme yaşandı; yaklaşık 118 işlem ana zincirin dışında kaldı. Olay Qubic tartışmasını yeniden alevlendirse de yeniden düzenlemenin sorumlusu bağımsız olarak belirlenemedi.

Yasa dışı kullanım

Gizlilik özellikleri Monero'yu bazı karanlık ağ pazarlarında ödeme aracı hâline getirdi; AlphaBay 2016'da XMR ödemelerini desteklemeye başladı. 2022 tarihli bir çalışma, karanlık ağ pazarlarının konuşulduğu bir çevrim içi forumda 2012–2019 arasında yapılan paylaşımları inceledi ve kullanıcı tercihlerinin Bitcoin'den Monero gibi gizlilik odaklı kripto paralara kaydığını saptadı.

Bitcoin işlemlerinin izlenebilmesi, bazı fidye yazılımı gruplarını fidyeyi Monero'yla istemeye yöneltti. REvil 2021'de Bitcoin seçeneğini kaldırdı ve yalnızca Monero kabul etmeye başladı. Yine de fidye ödemelerinin tamamı Monero üzerinden yapılmadı; Bitcoin ve başka kripto paralar da kullanılmayı sürdürdü.

Yetkisiz madencilik

Monero sıradan işlemcilerle çıkarılabildiği ve XMR ödemelerini izlemek güç olduğu için kötü amaçlı yazılımlarla yapılan yetkisiz madencilikte sıkça tercih edildi. Bir araştırma 2007–2019 arasındaki yaklaşık 4,5 milyon kötü amaçlı yazılım örneğini inceledi; kripto para türünün belirlenebildiği kampanyalarda en çok çıkarılan para Monero'ydu. Araştırmacılar, o tarihe kadar dolaşıma girmiş XMR'nin en az yüzde 4,4'ünün bu kampanyalarla ilişkili olabileceğini tahmin etti; ancak bu oran yetkisiz madenciliğin bugünkü payını yansıtmaz. Madencilik yazılımı meşru amaçlarla da kullanılır; yetkisiz madencilik, yazılımın cihaz sahibinin haberi ya da izni olmadan çalıştırılmasıdır.