Kübit (kuantum biti), kuantum bilgi kuramı ve kuantum hesaplama alanlarında kullanılan temel bilgi birimidir. Klasik bilgisayarlarda kullanılan bitin kuantum mekaniğindeki karşılığıdır. Klasik bir bit 0 veya 1 değerlerinden birini alırken bir kübit, bu iki temel durumun kuantum süperpozisyonunda bulunabilir.
Kübit, iki boyutlu bir Hilbert uzayında temsil edilen kuantum sistemidir. Bir elektronun belirli bir eksen boyunca ölçülen spin bileşeni veya bir fotonun iki farklı polarizasyon durumu, kübit gerçekleştirmek için kullanılabilecek fiziksel sistemlere örnektir. Kübitlerin süperpozisyon ve kuantum dolaşıklığı gibi özellikleri, kuantum hesaplamanın temelini oluşturur.
Klasik bilgisayarlarda bilgi, 0 veya 1 değerini alan bitlerle temsil edilir. Bu değerler, bilgisayarın fiziksel yapısına bağlı olarak elektrik gerilimi, elektrik yükü veya manyetik yönelim gibi fiziksel durumlarla kodlanabilir.
Kübitin de standart hesaplama tabanında ölçüldüğünde iki olası sonucu vardır: 0 ve 1. Bununla birlikte, ölçümden önceki kuantum durumu bu iki temel durumun süperpozisyonu olabilir. Bu özellik, kübitin klasik bitten ayrıldığı temel noktalardan biridir.
Bir kübitin süperpozisyonda bulunması, ölçüm sırasında aynı anda hem 0 hem de 1 sonucunun elde edildiği anlamına gelmez. Ölçümde tek bir sonuç elde edilir ve bu sonucun olasılığı kübitin kuantum durumuna bağlıdır. Ayrıca ölçüm, genel olarak sistemin kuantum durumunu değiştirir.
Kuantum bilgi kuramında bazı işlemler, dolaşıklık gibi kuantum özelliklerinden yararlanarak klasik iletişimde mümkün olmayan bilgi aktarım protokollerini gerçekleştirir. Örneğin süper yoğun kodlama protokolünde, önceden dolaşık bir çiftin paylaşılması koşuluyla bir kübitin gönderilmesi iki klasik bitlik bilginin iletilmesini sağlayabilir.
Kuantum mekaniğinin ilkelerine uyan iki seviyeli sistemler kübit olarak kullanılabilir. Bu sistemlerin iki temel durumu, hesaplama tabanındaki ve durumlarıyla eşleştirilir.
Kübit gerçekleştirimlerine örnek olarak şunlar verilebilir:
Bu sistemler kontrol, ölçüm, hata oranı ve eşevrelilik süresi bakımından birbirinden farklıdır. Kullanılan fiziksel teknoloji, kuantum bilgisayarlarının performansını etkileyen önemli unsurlardan biridir.
Bir kübitin durumu genellikle Dirac gösterimi olarak da bilinen bra-ket gösterimiyle ifade edilir. Hesaplama tabanındaki iki ortonormal temel durum şu şekilde yazılır:
Bu vektörler, iki boyutlu bir Hilbert uzayının ortonormal tabanını oluşturur.
Birden fazla kübit içeren sistemlerde temel durumlar, tekil kübit durumlarının tensör çarpımı ile elde edilir. İki kübitin hesaplama tabanı dört durumdan oluşur:
Genel olarak, kübitten oluşan bir sistemin Hilbert uzayının boyutu 'dir. Bu sistemin saf durumu, hesaplama tabanındaki temel durumun doğrusal birleşimi olarak gösterilebilir.
Örneğin üç kübitlik bir sistemin durumu şu şekilde ifade edilebilir:
Burada , karmaşık sayı olabilen olasılık genlikleridir. Durumun normalize olması için şu koşul sağlanmalıdır:
Genel olarak, kübitlik bir sistemin durum vektöründe olasılık genliği bulunabilir. Bununla birlikte, bu durumun tüm bilgileri tek bir ölçümde elde edilemez.
Bir kübitin saf kuantum durumu, hesaplama tabanında şu şekilde gösterilir:
Burada ve , karmaşık sayı olabilen olasılık genlikleridir. Normalizasyon koşulu şöyledir:
Kübit standart hesaplama tabanında ölçüldüğünde, sonucunun olasılığı , sonucunun olasılığı ise 'dir. Bu ilişki Born kuralı olarak bilinir.
Olasılık genlikleri yalnızca ölçüm sonuçlarının olasılıklarını belirlemez. Genlikler arasındaki bağıl faz da kuantum girişimi üzerinde etkilidir. Bu nedenle aynı ölçüm olasılıklarına sahip bazı kuantum durumları, farklı ölçüm düzeneklerinde farklı sonuçlar verebilir.
Bloch küresi, tek bir kübitin saf kuantum durumlarını geometrik olarak göstermek için kullanılan bir temsildir. Kürenin yüzeyindeki her nokta, genel fazı göz ardı edildiğinde farklı bir saf kübit durumuna karşılık gelir.
Bir kübitin saf durumu şu şekilde yazılabilir:
Burada ve , Bloch küresi üzerindeki noktanın açısal koordinatlarıdır. açısı 0 ile , açısı ise 0 ile arasında seçilebilir.
Kuzey kutbu , güney kutbu ise durumunu temsil eder. Kürenin diğer yüzey noktaları, bu iki temel durumun farklı süperpozisyonlarına karşılık gelir. Örneğin
durumu, Bloch küresinin ekvatorunda pozitif ekseni yönündeki noktaya karşılık gelir.
Bloch küresi, tek bir kübitin saf durumlarının iki bağımsız gerçek parametreyle gösterilmesini sağlar. İki karmaşık genlik toplamda dört gerçek parametre içerir; ancak normalizasyon koşulu bir kısıtlama getirir ve genel faz fiziksel ölçümlerde gözlenemediğinden bir serbestlik derecesi daha ortadan kalkar.
Kübitler karışık kuantum durumlarında da bulunabilir. Karışık durumlar, saf durumların istatistiksel karışımları olarak ifade edilir ve Bloch küresinin içindeki noktalarla temsil edilir. Saf durumlar kürenin yüzeyinde, tamamen karışık durum ise merkezinde bulunur.
Kuantum hesaplamada kübitlerin durumları, kuantum mantık kapıları ve ölçüm işlemleri aracılığıyla işlenir.
Kuantum mantık kapıları, kübitlerin kuantum durumlarını değiştiren işlemlerdir. Tek bir kübit üzerinde uygulanan ideal kuantum kapıları, durum vektörünü üniter dönüşümlerle değiştirir. Bloch küresi üzerinde bu dönüşümler, kübit durumunun küre üzerindeki hareketi olarak yorumlanabilir.
Pauli kapıları, Hadamard kapısı ve faz kapıları tek kübitli kuantum mantık kapılarına örnektir. Çok kübitli kapılar ise birden fazla kübit arasında korelasyon oluşturabilir ve uygun koşullarda kuantum dolaşıklığı meydana getirebilir.
Kübitin ölçümü, kuantum durumundan klasik bir sonuç elde edilmesini sağlar. Standart hesaplama tabanında ölçülen
durumu için sonucu , sonucu ise olasılığıyla elde edilir.
İdeal bir projektif ölçümde sonuç ise sistemin ölçüm sonrası durumu ; sonuç ise olur. Bu nedenle ölçüm, genel olarak başlangıçtaki süperpozisyon durumunu değiştirir.
Birden fazla kübit içeren sistemlerde ölçüm sonuçları, kübitler arasındaki dolaşıklığa bağlı olarak birbiriyle ilişkili olabilir.
Kuantum dolaşıklığı, birden fazla kuantum sisteminin ortak durumunun, tekil sistemlerin bağımsız kuantum durumları olarak ifade edilemediği bir özelliktir. Dolaşık sistemlerde ölçüm sonuçları arasında, klasik fiziksel modellerle açıklanamayan korelasyonlar ortaya çıkabilir.
İki kübit için dolaşık bir durum örneği, Bell durumlarından biri olan şu durumdur:
Bu durumda iki kübit standart hesaplama tabanında ölçüldüğünde, ve sonuçları eşit olasılıkla elde edilir. Her iki sonucun olasılığı 'dir.
Kübitlerden biri Alice'e, diğeri Bob'a verildiğinde ve her iki taraf aynı hesaplama tabanında ölçüm yaptığında sonuçlar aynı olur. Bununla birlikte, bu korelasyon tek başına ışıktan hızlı iletişim sağlamaz. Alice'in ölçüm sonucunun Bob tarafından öğrenilmesi, klasik iletişim olmadan mümkün değildir.
Kuantum dolaşıklığı; kuantum ışınlama, süper yoğun kodlama ve bazı kuantum hesaplama yöntemlerinde önemli bir kaynak olarak kullanılır. Dolaşıklığın hesaplamadaki rolü, kullanılan algoritmaya ve fiziksel sisteme bağlıdır.
Bir kuantum yazmacı, kuantum bilgisayarında birlikte işlenen bir veya daha fazla kübitten oluşan sistemdir. Yazmaçtaki kübitlerin ortak durumu, kübitler arasında dolaşıklık bulunup bulunmamasına bağlı olarak farklı özellikler gösterebilir.
kübitlik bir yazmacın durum uzayının boyutu 'dir. Genel bir saf yazmaç durumu, hesaplama tabanındaki temel durumun olasılık genlikleriyle ifade edilir. Ancak bu, bütün sonuçların tek bir ölçümde elde edilebileceği anlamına gelmez.
Sekiz klasik bitten oluşan baytın kuantum bilgi işlemde evrensel kabul görmüş doğrudan bir karşılığı yoktur. Sekiz kübitlik sistemler, bağlama göre sekiz kübitlik kuantum yazmaçları olarak adlandırılır.
Kübit iki boyutlu bir kuantum durum uzayını ifade ederken, daha fazla temel duruma sahip kuantum sistemleri için daha genel bilgi birimleri de kullanılabilir.
Bu sistemler, kuantum hesaplama ve kuantum iletişimde alternatif bilgi kodlama yöntemleri sunabilir.
Kuantum bilgisayarlarında kübitlerin durumunu belirli bir süre boyunca korumak, kuantum bilgi işlemenin temel zorluklarından biridir. Kübitler çevreleriyle etkileşime girdiklerinde kuantum eşevreliliklerini kaybedebilir. Bu süreç, kuantum bilgisi üzerinde hatalara yol açabilir.
2008'de yayımlanan bir çalışmada, silikon kristalindeki fosfor-31 çekirdek spininin kuantum belleği olarak kullanılması ve elektron spiniyle nükleer spin arasında kuantum bilgisinin aktarılması incelenmiştir. Araştırmacılar, nükleer spin durumunda kuantum bilgisinin bir saniyeden uzun süre eşevreli biçimde saklanabildiğini göstermiştir.
2013'te yayımlanan başka bir çalışmada, izotopik olarak saflaştırılmış silikon-28 içindeki iyonlaştırılmış fosfor vericilerinin nükleer spinleri kullanılarak oda sıcaklığında 39 dakikayı aşan bir eşevrelilik süresi ölçülmüştür. Aynı sistemde kriyojenik koşullarda üç saate ulaşan bir süre bildirilmiştir.
Kuantum belleğinin performansı, kullanılan fiziksel sisteme, sıcaklığa, çevresel gürültüye ve uygulanan kontrol yöntemlerine bağlıdır. Kübitlerin güvenilir biçimde depolanması, kontrol edilmesi ve ölçülmesi, ölçeklenebilir kuantum bilgisayarlarının geliştirilmesindeki temel araştırma alanlarından biridir.
Bu maddede birçok sorun bulunmaktadır. Lütfen sayfayı geliştirin veya bu sorunlar konusunda tartışma sayfasında bir yorum yapın. (Bu mesajların nasıl ve ne zaman kaldırılacağını öğrenin)
|