Saruhan Bey

Saruhan Bey
Manisa Fatihi, Mağnisiye Sultanı.
Saruhanoğulları dönemine ait sikke
I. Saruhanoğulları Beyi
Hüküm süresi	1313 - 1346 (33 yıl)
Sonra gelen	İlyas Bey
Ölüm	1346 Manisa
Defin	1346 Saruhan Bey Türbesi, Manisa
Çocuk(lar)ı	Bekçe Bey (Beğce Bey) Atmaz Han Süleyman Bey Orhan Bey Budak Paşa Temir Han (Timur Han) Devlet Han İlyas Bey (Fahreddin İlyas)
Tam adı Alpagu oğlu Saruhan Bey
Hanedan	Saruhanoğulları Hanedanı
Babası	Alpagu Bey
Dini	İslam
Meslek	Asker

Saruhan Bey (ö.1346) 14. yüzyılda Batı Anadolu'da merkezi Manisa olan Saruhanoğulları Beyliği'nin kurucusu, Harezmli bir Türkmen beyidir. Başka bir iddiaya göre Saruhan Bey'in kökeninin İznik İmparatoru III. İoannis Vatatzes'in döneminde 1241-1250’lerde Trakya’dan getirtilip Batı Anadolu'ya, Menderes vadisi ve Frigya, Bitinya olmak üzere sınırlara yerleştirilmiş olan Kuman/Kıpçaklarla ilgili olduğu öne sürülmektedir.

Hayatı

Babası Alpagu Bey, onun babası da Saruhan'dır. Bilinen kardeşleri Çoğa Bey ve Ali Paşa'dır. Saruhan Bey'in, Selçuklu Hanedanı'nın uç beyi beyi olduğu ve/veya emrindeki komutanlardan (nökerlerden) biri olduğu düşünülmektedir. Manisa'yı 3 yıllık bir ablukadan sonra Bizanslılar'ın elinden almıştır. Mezarı, Manisa'daki Saruhan Bey Türbesi'ndedir (halk arasında Saruhan Baba Türbesi, Körhane veya Gürhane türbesi de olarak anılmaktadır) olarak da adlandırılan).

Manisa'nın fethi

Manisa’nın fetih süreci ve nasıl ele geçirildiği ile ilgili kaynaklarda yeteri kadar bilgi yoktur. Ancak günümüze kadar ulaşan rivayetler bulunmaktadır, bunlardan ilki; Saruhan Bey'in Manisa’ya doğu yönünden saldırmış olduğu, askerlerini çok göstermek için ise keçilerin boynuzlarına mum (veya meşale) taktığı ve Manisa Kalesi'ne doğru gönderdiğidir. Doğuda yapılan bu savaşın sonunda Manisa'nın alındığı rivayet edilir. Manisa'da tarif edilen alanın adı Kırtık'tır, halk bu kelimenin düşmanı kırdık'tan geldiğini söylemektedir, bahsedilen alanda önceleri aynı isimli bir köy bulunsa da günümüzde Kırtık Mezarlığı bulunmaktadır. İkincisi ise; savaşın sabaha kadar sürdüğü, günün ilk ışıklarıyla beraber Bizanslılar yenilmiş ve şehrin batısındaki günümüzde Horozköy olarak bilinen semte kadar püskürtülmüştür, köye gelindiğinde de horozlar ötmeye başlamış olduğu bu yüzden de buraya Horozköy dendiği rivayet edilir. Manisa'nın fethi eskiden bayram olarak kutlanmakta iken bu gelenek tamamen unutulmuştur.

İbn Batuta ile karşılaşması

Manisa'yı ziyaret eden İbn Batuta seyahatnamesine Saruhan Bey hakkında şunları yazmıştır;
“Şehrin hükümdarı Saruhan adında biridir. Buraya girdiğimizde onu birkaç ay evvel ölmüş oğlunun türbesinde bulduk, Bayram gecesi ile sabahını anne baba bu türbede geçirmişler. Çocuğun cesedi yıkanıp hazırlanmış (tahnit edilmiş) kalaylı, demir kaplı tahta bir tabut içine konmuş ve cesetten çıkan kokunun kaybolması için çatısı açık bir kubbeye asılmıştı. Bir süre sonra çatı örülecek, tabut yere indirilecek, üstüne de ölünün elbiseleri örtülecekti. Pek çok hükümdar için böyle yapıldığını daha önce görmüştüm ben.”
Aktarılan olaydan da anlaşılacağı üzere detayı verilen yas ve defin işlemi, Saruhan Bey ve eşinin henüz Şamanizm etkisinde oldukları, İslamiyet'in Türkler tarafından kabulünden sonra da bunun etkisinin devam ettiğini göstermesi bakımından ilginçtir. İbn Batuta'nın “daha önce görmüştüm ben” diye bahsetmesi, Türkler'in hala Şamanizme olan bağlılıklarını belirtir bir dipnottur.

Mimari çalışmalar

Saruhan Bey'in bilinen tek eseri Manisa Kalesi içinde yer alıp 710 yıl sonra 2023 yılında yeniden ihya edilen mescide Kale Mescidi`de denilir daha çok bilinen adı Saruhan Bey Mescidi'dir (Hacet Mescidi).

Kaynakça