Tahtoba

Tarihçe

Tahtoba, Tokat ilinin Merkez ilçesine bağlı tarihî bir köydür.

Köyün adı Osmanlı dönemi kaynaklarında farklı biçimlerde geçmektedir. Devlet Arşivleri katalog kayıtlarında köy adı Tahtabad, Tahtoba ve aday bir okuma olarak Tahtibe biçimleriyle ilişkilendirilebilecek kayıtlarda görülmektedir. 20. yüzyıl başına ilişkin bazı kaynaklarda ise köyün adı Tahtıbağ, Tahtabağ veya Taxtebağ biçimleriyle anılmıştır.

Köy, Osmanlı döneminde tarihî Artukâbâd(Artova) kazası coğrafyası içinde yer almaktaydı. 18. yüzyıla ait bir arşiv kaydında, Artukâbâd kazasına bağlı Tahtabad köyünün yarısının Hoca Ali Vakfı’na, diğer yarısının Haremeyn-i Şerifeyn Evkafı’na bağlı olduğu; ağır yükümlülükler sebebiyle dağılan ahalisinin yeniden iskânı için başvuru yapıldığı belirtilmektedir. Bu kayıt, köyün 18. yüzyılda vakıf gelirleriyle ilişkili olduğunu ve dönemin mali/idari şartları sebebiyle nüfus hareketliliği yaşadığını göstermektedir.

Tahtabad adı, 18. yüzyılın ilk yarısına ait tımar kayıtlarında da geçmektedir. Sultan III. Ahmed dönemine ait bir belgede, Sivas sancağının Artukâbâd nahiyesindeki Tahtabad köyü ve diğer yerlerden tımara mutasarrıf olan Mehmed adlı sipahinin tımar/kılıç hakkı hakkında işlem yapıldığı görülmektedir. Bu belge, köyün yalnızca vakıf sistemiyle değil, Osmanlı tımar düzeniyle de bağlantılı olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

yüzyıl ortasına gelindiğinde Tahtoba’nın yeniden faal bir köy olarak kayıtlara geçtiği görülür. 1844–1845 tarihli temettuat kayıtlarında Tahtoba, Artukâbâd kazasına bağlı köylerden biri olarak yer almakta ve hane bazında gelir, vergi, arazi ve meslek bilgileriyle kaydedilmektedir. Artukâbâd kazasının 1844 tarihli temettuat defterleri üzerine yapılan bir yüksek lisans çalışmasında Tahtoba’nın 21 haneli bir köy olduğu belirtilmektedir. Aynı çalışmada köyde gayrimüslim hanelerin de bulunduğu, bu hanelerin önemli kısmının çiftçilikle uğraştığı ve köyün tarım ağırlıklı bir ekonomik yapıya sahip olduğu görülmektedir.

Tahtoba’nın Ermeni/Hristiyan geçmişine işaret eden fizikî izlerden biri köydeki tarihî kilise yapısıdır. Sivas Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 25 Ağustos 2020 tarihli kararıyla, Tokat ili Merkez ilçesi Tahtoba köyü 138 parselde yer alan Tahtoba Kilisesi, 2863 sayılı Kanun kapsamında “1. Grup Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescil edilmiştir.

Devlet Arşivleri katalogunda ayrıca 1859 tarihli bir kayıtta “Sivas’ta Gavraz karyesiyle Tahtibe karyesindeki Ermeni kiliselerinin tamiri” ifadesi yer almaktadır. Bu kayıttaki Tahtibe adının Tahtoba ile ilişkili bir yazım veya okuma varyantı olabileceği değerlendirilmekle birlikte, kesin eşleştirme için ilgili Osmanlıca belgenin ayrıntılı olarak okunması gerekir. Bu nedenle Tahtibe adı, Tahtoba tarihçesi açısından doğrudan kesin bilgi değil, araştırılması gereken aday ad varyantı olarak ele alınmalıdır.

yüzyıl başına ilişkin bazı araştırmalarda Tahtoba/Tahtıbağ’ın Ermeni nüfus ve kilise ile anılan bir köy olduğu belirtilmektedir. Sarıkeçili Yörükleri üzerine yayımlanan bir çalışmada, 1915 Ermeni Tehciri sırasında büyükçe bir Sarıkeçili Yörük grubunun Tokat kazasında bulunan Tahtıbağ, yani bugünkü Tahtoba, adlı Ermeni köyüne yerleşmeye mecbur edildiği aktarılmaktadır. Aynı çalışmada köyün 1914’e kadar içinde kilisesi bulunan 25 haneli bir Ermeni köyü olduğu ifade edilir. Bununla birlikte, Tahtoba özelinde Sarıkeçili yerleşimini doğrudan gösteren bir iskân emri veya emvâl-i metruke tahsis belgesi henüz yayımlanmış literatürde açık biçimde tespit edilmiş değildir. Bu nedenle bu bilgi, akademik ve yerel hafıza kaynaklarında aktarılan bir tarihsel anlatı olarak değerlendirilmelidir.

Tokat ve çevresinin 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başındaki nüfus hareketleri, bölgenin daha geniş tarihî bağlamı içinde ele alınmaktadır. Tokat üzerine yapılan çalışmalarda 19. yüzyılda şehir ve çevresinde Müslüman, Ermeni, Rum ve diğer toplulukların bir arada bulunduğu; 1890’lardan itibaren Ermeni nüfus hareketleri ve I. Dünya Savaşı yıllarında sevk/tehcir uygulamalarıyla önemli değişimler yaşandığı belirtilmektedir.

Devlet Arşivleri’nde tespit edilen 1915 tarihli bazı belgeler, Tokat’ta Ermeni sevkiyatı ve emvâl-i metruke işlemlerinin yürütüldüğünü göstermektedir. Tokat’ta bulunan Sivas Emvâl-i Metruke Komisyonu Reisi Mazhar’ın Ermeni sevkiyatı hakkındaki cevabi telgrafı, Tokat ve Amasya sancakları merkez ve mülhakatına ait emvâl-i metruke cetveli ve Tokat’ta Ermenilerden kalan malların müzayede yerine fiyatları tespit edildikten sonra taliplilere satılması hakkındaki belgeler bu sürecin Tokat genelinde işlediğini göstermektedir. Ancak bu belgelerde Tahtoba köyü adı doğrudan geçmediği için, bunlar Tahtoba özelinde değil, Tokat bölgesindeki genel 1915 uygulamaları bağlamında değerlendirilmelidir.

Günümüzde Tahtoba, Tokat Merkez’e bağlı bir köy yerleşimidir. Köyün tarihî geçmişi; Osmanlı dönemi vakıf ve tımar kayıtları, 1844–1845 temettuat defterleri, Ermeni/Hristiyan kültür mirasına ait kilise yapısı, 1915 çevresindeki Tokat emvâl-i metruke belgeleri ve Sarıkeçili/Yörük yerleşimiyle ilgili akademik ve yerel hafıza kaynakları üzerinden izlenebilmektedir.

Coğrafya

Köy, Tokat il merkezine 20 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar

• Tahtoba için uzaydan görüntü siteleri: Google, Yahoo, Microsoft

Tokat ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Türkiye'deki bir köy ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.