Tarahumaraca (yerel adı Rarámuri ra'ícha "halk dili") Meksika hükûmetinin 2002'de gerçekleştirdiği bir nüfus sayımına göre, Chihuahua eyaletinde yaklaşık 70.000 Tarahumara (Rarámuri/Ralámuli) insanının konuştuğu Uto-Aztek dil ailesinden yerlilerin konuştuğu bir Meksika dilidir.
Sınıflandırma
Tarahumara dilinin daha önce Uto-Aztek dillerinin Taracahitik grubuna ait olduğu düşünülüyordu; ancak bu gruplandırma artık geçerli kabul edilmiyor. Günümüzde en yakın dil akrabası olan ve Sierra Madre Occidental'de de konuşulan Guarijío dili (Varihio, Huarijío) ile birlikte Tarahumaran grubunda yer almaktadır.
Kullanım
Dil, ilkokullarda ve yerel yönetimlerde kullanıldığı gibi, geleneksel dinî uygulamalarda ve yerel ticari ilişkilerde de kullanılmaktadır. Ethnologue'a göre Tarahumaraların yakınında veya arasında yaşayan İspanyolca konuşanlar, ticarette de sıklıkla İspanyolca kullanıyor. Aynı zamanda İspanyolca, yerli topluluklar arasında giderek daha yaygın hale geliyor. Şu anda konuşanların sadece %1'i kendi dillerinde okuryazar iken, bunların %20'si İspanyolca okuryazardır.
Kitle iletişim araçları
Rarámuri dilindeki programlar, Guachochi, Chihuahua'dan yayın yapan CDI'nin XETAR radyo istasyonu tarafından yapılmaktadır.
Brambila, David (1976). Diccionario Rarámuri-Castellano (Tarahumara).
Burgess, Donald H. (1984). Langacker, Ronald W. (Ed.). "Western Tarahumara". Studies in Uto-Aztecan Grammar 4: Southern Uto-Aztecan Grammatical Sketches. Dallas: Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics. 56: 1-149.
Dakin, Karen (2007). "Final Features and Proto-Uto-Aztecan: A Contribution Using Morphological Reconstruction". Dubenion-Smith, Shannon (Ed.). Historical Linguistics 2005: Selected Papers from the 17th International Conference on Historical Linguistics. John Benjamins. ss.295-310.|ad= eksik (yardım)
Deimel, Claus (2001). Nawésari: texte aus der Sierra Tarahumara. Berlin: D. Reimer.
Miller, Wick R (1983). "Uto-Aztecan Languages". Ortiz, Alfonso (Ed.). Handbook of North American Indians, 10. Washington, D. C.: Smithsonian Institution. ss.113-124.
Valiñas, L. (2001). "Lengua,dialectos e identidad étnica en la Sierra tarahumara" [Language, dialect and ethnic identity in the Sierra Tarahumara]. E.Porras (Ed.). Identidad y cultura en la sierra Tarahumara. Mexico: Instituto Nacional de Antropologíae Historia. ss.105-125.|ad= ve |soyadı= eksik (yardım); |ad= eksik (yardım)
