Tohâristan

Tohâristan
Tohâristan
Tohâristan topraklarının ulaştığı en geniş sınır
BaşkentBelh
Tarihî dönemErken Orta Çağ
Günümüzdeki durumuAfganistan, Özbekistan, Tacikistan

Tohâristan (aynı zamanda Tokaristan, Tuharistan, Tohayristan, Tu-ho-lo olarak da yazılır; Klasik Farsça: تخارستان Tukhāristān veya طخارستان Ṭukhāristān ; çev. 'Toharların ülkesi' , Erken Orta Çağ'da İslam kaynaklarında Antik Yunan kaynaklarında Baktriya olarak bilinen bölgeye atıfta bulunmak için kullanılan tarihi bir isimdir. Bu isim, İslamiyet öncesinde Baktriya dilinde Τοχοαραστανο (Toxoarastano) olarak geçmektedir. Nukunzuk'un 2. yüzyıla ait gümüş tabağında ve iki 5. yüzyıl Baktriya belgesinde Toharların yerleştikleri bölgelere verdikleri bir isim, ancak başlangıçta muhtemelen Baktriya'nın doğu bölgeleriyle sınırlıydı.

6. yüzyılda Tohâristan, Birinci Türk Kağanlığı'nın yönetimi altına girdi ve 7. ve 8. yüzyıllarda Batıyı Pasifize Etme Genel Himayesi tarafından yönetilen Tang Hanedanı'na dahil edilmiştir. Günümüzde Tohâristan, Afganistan, Özbekistan ve Tacikistan arasında parçalanmış durumdadır.

İsimler

Tohâristan adı, Klasik Farsça تخارستان kelimesinden türemiştir. ( Tukhāristān ) veya طخارستان (Ṭukhāristān ), çev. 'Toharların ülkesi', İslam öncesi Baktarça Τοχοαραστανο (Toxoarastano) ile aynı kökene sahiptir. Bu isimler Tohar halkının kendi adlarından türetilmiştir. Tohar isminin kendisi, Antik Yunanca egzonim Τόχαροι (Tókharoi) türetilmiş bir Latince egzonimdir. Tohar halkı, Antik Yunanca'da Thaguroi olarak da kaydedilmiştir.

Tohar halkının yaşadığı topraklara dair diğer tarihsel referansların çoğu, bu halkın etnonimiyle bağlantılıdır:

Etnik kökenler

Liang'ın Periyodik Sunu Portreleri'nde, Tohâristan bölgesinden gelen elçilerin çeşitli portreleri bilinmektedir; bu portreler aslen 526 ile 539 yılları arasında yapılmıştır. O dönemde, 6. yüzyılın başlarında Güney Liang sarayına elçilik heyetleri gönderen Ak Hun İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydılar.

Tarım Havzasındaki "Toharlar"

20. yüzyılın başlarındaki yazarlar, Tarım Havzası'ndaki Kuçar ve Karaşehir bölgelerinden gelen Hint-Avrupa halklarına yanlışlıkla "Toharlar" adını vermişlerdir. Bu bilginler, bu Hint-Avrupalıların Tohâristan'dan (Baktriya) geldiğine yanlışlıkla inanmış ve bu nedenle onlara "Toharlar" terimini kullanmışlardır. Bu isimlendirme yaygın olarak kullanılmaya devam etmektedir, ancak Tarim Havzası'ndaki Hint-Avrupa halkları muhtemelen kendilerine Agni, Kuçar ve Krorän diye hitap etmişlerdir.

Çin kaynakları

781'de dikilen Xi'an Dikilitaşı'nda, dikilitaşın yazarı olan Doğu Kilisesi rahibi Adam, Süryanice olarak büyükbabasının Belh'ten (Süryanice: ܒܠܚ ) bir misyoner rahip olduğunu belirtmiştir. Tohâristan'da ( ܬܚܘܪܝܣܬܢ ) Taḥuristan ).

Coğrafya

MS 8. yüzyılda Tohâristan ve çevresindeki bölgeler

Coğrafi olarak Tohâristan, güneyde Hindukuş ve kuzeyde Pamir-Alay sıradağları arasında kalan yukarı Oxus vadisine karşılık gelir. Bölge doğuda Badakshan dağlarına, güneyde ise Bamiyan'a kadar uzanmaktadır. Arap kaynakları Kabil'i Tohâristan'ın güney sınırının, Şaganiyan'ı ise kuzey sınırının bir parçası olarak kabul etti. Dar anlamda Tohâristan, yalnızca Oxus'un güneyindeki bölgeyi ifade ediyor olabilir. Bölgede, MS 2. yüzyıldan 9. yüzyıla kadar yaygın olan Doğu İran Baktriya dili kullanılıyordu.

Tohâristan'ın en önemli şehri, İran ( Sasani İmparatorluğu ) ile Hint alt kıtası arasındaki ticaretin merkezinde yer alan Balkh idi.

Tohâristan bölgesi, 633-651 yılları arasında Pers'in Müslümanlar tarafından fethinden önceki üç yüzyıl boyunca Sasanilerin kontrolü dışındaydı. O dönemde Tohâristan, Kidaritler, Alchon Hunları ve Hephthalitler gibi Hun veya Türk kökenli hanedanların yönetimi altındaydı. Arapların fethi sırasında Tohâristan, Tokhara Yabğuları aracılığıyla Batı Türklerinin kontrolü altındaydı.

Sanat ve kültür

Erken Orta Çağ Tohâristan sanatından, Gandhara'nın Budist sanatının etkisini gösteren çok sayıda eser bulunmaktadır.

5.-6. yüzyıl

Birçok yazar, Dilberjin Tepe veya Balalık Tepe resimlerindeki figürlerin Eftalitlerin (450-570) karakteristik özelliklerini taşıdığını öne sürmüştür. Bu bağlamda, Çin Türkistanı'ndaki Kızıl Mağaraları'ndaki figürlerle paralellikler kurulmuştur; bu figürlerdeki figürlerin de genel olarak benzer kıyafetler giydiği görülmektedir. Balalık Tepe'deki resimler, Türklerin gelişinden önce 6. yüzyılın ilk yarısında Ak Hun saray hayatının karakteristik özelliklerini yansıtırdı.

7. yüzyıl

Resim sanatında "Tohâristan sanat okulu" vardır. Kalai Kafirnigan, Kafyr Kala veya Ajina Tepe'den örneklerle, Budizm ve Budist sanatı, muhtemelen Batı Türklerinin ( Tokhara Yabghus ) sponsorlukları ve dini hoşgörüsü sayesinde bir Rönesans yaşadı.

Sâmânîler ve Gazneliler, 10.-11. yüzyıl

İslam sanatı, MS 10. ila 12. yüzyıllar arasında Sâmânîler ve Gazneviler döneminde gelişmiştir.

Kaynakça

Özel
  1. ↑ "The account herewith quoted as 3.5. shows that this king of Tokhara had political power to control the principalities belonging to the Governors-General to the north and the south of the Hindukush, not to mention the Yuezhi Governor General." in Kuwayama, Shoshin (2005). "Chinese Records on Bamiyan: Translation and Commentary". East and West. 55 (1/4): 153, 3-5. ISSN 0012-8376. JSTOR 29757642.
  2. ↑ Detailed list of vassal cities and regions in ancient Chinese sources: Taishan, Y. U. (2012). 歐亞學刊 新3辑 (Eurasian Studies III): Records Relevant to the Hephthalites in Ancient Chinese Historical Works (İngilizce). 中華書局. s. 250.
  3. ↑ Kuwayama, Shoshin (2005). "Chinese Records on Bamiyan: Translation and Commentary". East and West. 55 (1/4): 143-144. ISSN 0012-8376. JSTOR 29757642.
  4. ↑ Salman, Hüseyin (1988). "Tohâristan". TDV İslâm Ansiklopedisi. 41. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. ss. 214-215. Erişim tarihi: 14 Ekim 2026.
  5. ↑ Soucek, Svatopluk (17 Şubat 2000). A History of Inner Asia (İngilizce). Cambridge University Press. s. 11. ISBN 978-0-521-65704-4.
  6. 1 2 Sims-Williams 2015, s. 261.
  7. 1 2 Huseini 2024, s. 37.
  8. ↑ Huseini 2024, s. 37–38.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Akasoy, Anna; Burnett, Charles; Yoeli-Tlalim, Ronit (14 Aralık 2016). Islam and Tibet – Interactions along the Musk Routes (İngilizce). Routledge. s. 51. ISBN 978-1-351-92605-8.
  10. ↑ Namba Walter, Mariko (Ekim 1998). "Tokharian Buddhism in Kucha: Buddhism of Indo-European Centum Speakers in Chinese Turkestan before the 10th Century C.E." (PDF). Sino-Platonic Papers. Cilt 85. ss. 2-4.
  11. 1 2 3 "The population was called by the Greeks Tokharoi, Thaguroi; by the Romans Tochar; or Thogarii (in Sanskrit, Tukhara; in Tibetan, Thod-kar or Tho-gar; in Khotanese, Ttaugara; in Uigurian, Twghry; in Armenian, T'ukri-k'" in Diringer, David (1948). Alphabet A Key To The History Of Mankind. s. 348.
  12. ↑ "Tushara (snowy, frigid) and Tushkara are used as equivalents of Tukhara" in Tchouang, Hiuan (1957). Chinese Accounts of India (İngilizce). Susil Gupta. s. 103.
  13. ↑ Religions and Trade: Religious Formation, Transformation and Cross-Cultural Exchange between East and West (İngilizce). BRILL. 28 Kasım 2013. s. 81. ISBN 978-90-04-25530-2.
  14. ↑ For 覩货罗 as "Tokharistan" see 冯承钧学术著作集中 (Çince). Beijing Book Co. Inc. June 2015. s. 175. ISBN 978-7-999099-49-9.
  15. ↑ "In the Record of the Northern – Wei Dynasty it is transcribed as T'u-hu-luo" in Chinese Monks in India: Biography of Eminent Monks who Went to the Western World in Search of the Law During the Great Tʻang Dynasty (İngilizce). Motilal Banarsidass. 1986. s. 7. ISBN 978-81-208-0062-5.
  16. ↑ Compareti, Matteo. "Some Examples of Central Asian Decorative Elements in Ajanta and Bagh Indian Paintings": 41-42.
  17. 1 2 "Silver bowl, British Museum". The British Museum (İngilizce).
  18. ↑ Brancaccio, Pia (2010). The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion. BRILL. ss. 80–82, 305–307 with footnotes. ISBN 978-9004185258.
  19. ↑ DK Eyewitness Travel Guide India. Dorling Kindersley Limited. 2017. s. 126. ISBN 9780241326244.
  20. ↑ Compareti, Matteo. "Some Examples of Central Asian Decorative Elements in Ajanta and Bagh Indian Paintings": 40-42.
  21. ↑ Namba Walter, Mariko (October 1998). "Tokharian Buddhism in Kucha: Buddhism of Indo-European Centum Speakers in Chinese Turkestan before the 10th Century C.E." (PDF). Sino-Platonic Papers. Cilt 85. s. 2.
  22. ↑ Diringer, David (1948). Alphabet A Key To The History Of Mankind. ss. 347-348.
  23. ↑ Havret, Henri (1848–1901) Auteur du texte (1895–1902). La stèle chrétienne de Si-ngan-fou. 3 / par le P. Henri Havret,... ; avec la collab. du P. Louis Cheikho,... [pour la IIIe partie] (İngilizce). s. 61.
  24. ↑ Kurian, George Thomas; III, James D. Smith (2010). The Encyclopedia of Christian Literature. Scarecrow Press. s. 251. ISBN 978-0-8108-7283-7.
  25. ↑ Godwin, R. Todd (2018). Persian Christians at the Chinese Court: The Xi'an Stele and the Early Medieval Church of the East. Bloomsbury Publishing. s. 10. ISBN 978-1-78673-316-0.
  26. ↑ LITVINSKY, BORIS; SOLOV'EV, VIKTOR (1990). "The Architecture and Art of Kafyr Kala (Early Medieval Tokharistan)" (PDF). Bulletin of the Asia Institute. 4: 61-75. ISSN 0890-4464.
  27. ↑ Kurbanov, Aydogdy (2014). "THE HEPHTHALITES: ICONOGRAPHICAL MATERIALS" (PDF). Tyragetia: 317-334.
  28. ↑ Frumkin, Grégoire (1970). Archaeology in Soviet Central Asia (İngilizce). Brill Archive. ss. 116-118.
  29. ↑ Dani, Ahmad Hasan; Litvinsky, B. A. (1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750 (İngilizce). UNESCO. s. 151. ISBN 978-92-3-103211-0.
  30. ↑ Dani, Ahmad Hasan; Litvinsky, B. A. (January 1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750 (İngilizce). UNESCO. s. 150. ISBN 978-92-3-103211-0.
  31. ↑ UNESCO Collection of History of Civilizations of Central Asia : Online chapter.
  32. 1 2 Baumer, Christoph (18 Nisan 2018). History of Central Asia, The: 4-volume set (İngilizce). Bloomsbury Publishing. ss. 203-204. ISBN 978-1-83860-868-2.
  33. ↑ Litvinskij, B. A. (1981). "Kalai-Kafirnigan Problems in the Religion and Art of Early Mediaeval Tokharistan" (PDF). East and West. 31 (1/4): 35-66. ISSN 0012-8376.
Genel