Toplumsal devrim

Toplumsal devrim, toplumun yapısında ve işleyişinde meydana gelen köklü değişikliklerdir. Bu devrimlerin, siyasi sistemlerin yönetim kademelerinin ötesinde toplumu bir bütün olarak, ekonomiyi, kültürü ve gündelik ilişkileri de kapsayacak şekilde, dönüştürdüğü kabul edilir. Çoğunlukla devrimci sosyalizm kapsamında sınıfsal analizerle ele alınsa da bu yaklaşımların dışında, kurumsal ve kültürel dönüşümlerin etkisine odaklanan yaklaşımlar da toplumsal devrimleri inceler.

Farklı yaklaşımlar

Devrim kavramı, Marksist ve anarşist teoride farklı bağlamlarda ele alınır. Marksizm'de işçi sınıfı önderliğinde, parti disiplini ve hiyerarşisi içinde gerçekleşecek devrim, öncelikle üretim ilişkilerini ve bunu yönlendirecek karar mekanizmalarını kontrol etmek ister. Devlet yönetimini kolektif biçimde kontrol etmek, devrimin temel amacıdır. Anarşizmde ise devlet merkezli bir düşünce yoktur; hiyerarşi ve parti disiplini gibi kavramlara şüpheyle yaklaşılır. Bunun yerine kendi kararlarını alan otonom grupların, kendi hayatları üzerinde söz sahibi olarak, diğer gruplarla dayanışmacı ilişkiler gerçekleştirmesi beklenir. Siyasal iktidarı ele geçirmekten ziyade toplumsal ilişkileri yönlendirmeyi amaçlayan toplumsal devrim kavramı, anarşist teoriye yakındır ve aşağıdan yukarıya gelişen bir devrimi ifade eder.

Peter Kropotkin kavramı şöyle dile getirmiştir: "Toplumsal devrim, ülkenin endüstriyel, ekonomik yaşamının ve aynı zamanda tüm toplum yapısının yeniden örgütlenmesi demektir." SSCB'de Stalin'in yönetim biçimine karşı çıkan Troçkist hareket açısından ise toplumsal devrim, var olan mülkiyet ilişkilerinin parçalandığı bir ayaklanmaya işaret eder.

Anarşistler 20. yüzyılın başlarındaki İspanya İç Savaşı'na yol açan deneyimler ve sonlarındaki Latin Amerika'daki Zapatista hareketi, toplumsal devrim örnekleri olarak önemser. Önceki örneklerden ise, liberal teoriye de ilham veren, Amerikan İç Savaşı'nda köleliğin sonunu işaret etmesi nedeniyle sıklıkla toplumsal devrim olarak ele alınır. Hristiyanlık içindeki dönüşümler ve yeni mezheplerin ve kiliselerin ortaya çıkışı da başka bir bağlamda toplumsal devrim olarak gösterilebilir.

Toplumsal devrimler, sadece hükûmetlerin değiştiği saf politik devrimlerle veya devlet şeklinin değiştirildiği ancak mülkiyet ilişkilerinin değişmeden kaldığı devrimlerle önemli farklılıklar gösterir. Skocpol'a göre toplumsal devrim, "kapsamlı yapısal dönüşüm ile kitlesel ulusal ve sınıfsal ayaklanmaların birleşimidir." Charles Tilly de çatışma kuramı çerçevesinde, kaynaklara sahip grupların siyasi iktidar için rekabet ettiğini ve kaynaklara erişimdeki değişikliklerin devrime yol açabileceğini savunmaktadır.

Kaynakça

Anarşizm ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.