Friedrich Wilhelm Voigt (13 Şubat 1849; Tilsit, Königsberg, Prusya (günümüzde Sovetsk, Kaliningrad Oblastı) – 3 Ocak 1922; Lüksemburg), 1906 yılında Prusya yüzbaşısı üniforması giyerek peşine taktığı Alman askerleriyle Köpenick Belediye Başkanı'nı tutuklayan Alman sahtekar ve ayakkabı ustası.
13 Şubat 1849 tarihinde Prusya'nın Königsberg şehrindeki Tilsit kasabasında doğan Voigt, babası gibi ayakkabı tamirciliğiyle uğraşıyordu. Henüz daha 14 yaşındayken bir vezneyi soymaya çalışmasından dolayı 14 gün boyunca hapse mahkûm edilen Voigt, işlediği suçlar neticesinde polisten oturma iznini alamaz. Berlin'de kaçak kalan Voigt, eskicilerden bulduğu yüzbaşı üniforması ile sokağa çıkar ve bir manga askeri de yanına alarak Köpenick Belediyesi binasına gelir. Bir grup askeri kapıda nöbetçi olarak bıraktıktan sonra içeriye girer ve Belediye Başkanı'nı tutuklama emrini verir. Belediye hesabındaki yaklaşık 4 bin Mark değerindeki paranın getirilmesini emreder. Parayı aldıktan sonra bir süre daha asayişi sağlama emrini vererek binadan ayrılır. Olaydan 10 gün sonra bir ihbar üzerine yakalanan Voith, 4 yıl daha hapis cezasına çarptırılır. Dava, İngilizlerin Alman militarizmi hakkındaki propagandası için kullanıldı, ancak Alman halkı ezici bir çoğunlukla Voigt'in başarısının hem zekice hem de komik olduğunu düşünüyordu. Almanlar arasında Yüzbaşı Köpenick lakabıyla bir halk kahramanı oldu. Kaiser II. Wilhelm yaşanan durumu gülünç bularak Voigt'un cezasını affeder.
İlk yılları
Voigt, Prusya'nın Tilsit şehrinde (şimdiki Kaliningrad Oblastı, Sovetsk) doğdu. 1863 yılında, 14 yaşındayken hırsızlık suçundan 14 gün hapis cezasına çarptırıldı ve bu da okuldan atılmasına yol açtı. Ayakkabıcılığı babasından öğrendi.
Voigt, 1864 ile 1891 yılları arasında hırsızlık, sahtecilik ve gasp suçlarından toplam 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı. En uzun cezası, bir mahkeme veznedarının ofisine yönelik başarısız bir gasp girişiminden dolayı aldığı 15 yıllık hapis cezasıydı. 12 Şubat 1906'da serbest bırakıldı.
Voigt, Berlin yakınlarındaki Rixdorf'ta kız kardeşinin yanına yerleşene kadar bir yerden bir yere dolandı durdu. Kısa bir süre saygın bir ayakkabıcının yanında çalıştı, ancak 24 Ağustos 1906'da polis tarafından, yalnızca eski bir mahkûm olması gerekçesiyle istenmeyen kişi ilân edilerek Berlin'den sınır dışı edildi. Resmî olarak Hamburg'a gitti, ancak kayıt dışı biri olarak Berlin'de ikamet etti.
Köpenick Yüzbaşısı
Köpenick belediye binasında Köpenick'in Yüzbaşısı olarak Wilhelm Voigt'in heykeli
Wilhelm Voigt'in Köpenick Yüzbaşısı olarak giydiği üniforma
Voigt, 16 Ekim 1906'da, bir sonraki soygununa hazırlandı. Çeşitli dükkanlardan kullanılmış Prusya 1. Piyade Muhafız Alayı'na ait bir yüzbaşı üniformasını satın alıp diğer parçalarını bir araya getirmiş ve daha önce askerler üzerindeki etkilerini test etmişti. On gün önce ayakkabı fabrikasından istifa etmişti. Üniformayı bagaj deposundan çıkardı, üzerine giydi ve Batı Berlin'deki eski Plötzensee askerî hamamının yakınlarında, öğlen vakti nöbet değişimi sırasında sokakta bir Muhafız Tüfekçi birliğini durdurdu. Başlarındaki çavuşu üstlerine rapor vermesi için gönderdi ve daha sonra bir atış poligonundan altı kişilik ikinci bir muhafız birliğini yanına çağırdı ve "en yüksek makamın emriyle" on veya on bir adamı kendi komutası altına aldı.
Voigt, askerlere "motorlu araçlara el koymasının" imkansız olduğunu açıklayarak onları Berlin'in doğusundaki Köpenick'e ɡiden Putlitzstraße istasyonundan trene bindirdi. Rummelsburg'da bir mola sırasında askerlere bira ısmarladı. Er Klapdohr'ın anlattığına göre, Voigt 25 pfennig ödeyerek bir konyak içti. Köpenick'e varıldığında her askere bir mark verdi ve istasyonda öğle yemeği yedirdi. Daha sonra onlara "belediye başkanını ve belki de diğer bazı beyleri tutuklayacağını" söyledi.
Ardından, o zamanlar bağımsız bir şehir olan belediye binasına doğru yürüdüler. Voigt ve askerleri binayı işgal etti, tüm çıkışları kapattı ve yetkililerin ve ziyaretçilerin "koridorlarda hareket etmesini" yasakladı. Daha sonra, Baş Belediye Sekreteri Rosenkranz ve Belediye Başkanı Georg Langerhans'ı yolsuzluk yaptığı ɡerekçesiyle "Majesteleri adına" "tutukladı", onları ofislerinde gözaltına aldı. Polis memurları ve jandarmalar, Voigt'un emirlerine uyulmasını izleyerek, bölgeyi kordon altına aldı ve belediye binasının önündeki sözde askerî operasyonun sorunsuz bir şekilde yürütülmesini sağladılar.
Belediye hazinedarına bir malî tablo hazırlamasını emretti ve şehrin nakit parasını müsadere etmesi gerektiğini açıkladı. Para sayıldıktan sonra kendisine torbalar getirildi ve hazinedarın yardımıyla nakit parayı torbalara koydu; hazinedar torbaları tuttu ve ardından mühürledi.
"Müsadere edilen" nakit para 3.557,45 mark (bugünkü para birimiyle satın alma gücüne göre: yaklaşık 27.000 €) tutarındaydı ve nakit defterinde kayıtlı bakiyeden 1,67 mark eksikti. Voigt, teslim tutanağını son hapishane müdürünün soyadı ("von Malzahn") ve "H.i.1.G.R." (1. Muhafız Alayı Yüzbaşısı) ekiyle imzaladı.
Voigt en sonunda, belediye başkanını ve hazinedarını kaçmaya teşebbüs etmeyeceklerine dair şeref sözü aldıktan sonra, atadığı bir muhafız ve bir belediye polis memurunun eşliğinde kiralık arabalarla Berlin'deki Neue Wache hapishanesine yolladı. Basında çıkan haberlere göre, daha önce Köpenick postanesini bir saatliğine kapatarak Berlin'e yapılan tüm telefon görüşmelerini engellemeyi başarmıştı. Mahkûmlar götürüldükten sonra bazı belediye meclisi üyeleri telgraf yoluyla ilçe yönetimine bilgi verebildiler.
Voig operasyonu tamamladıktan sonra birliklerine belediye binasını yarım saat daha işgal etmelerini emretti. Kendisi ise meraklı kalabalığın yanından ɡeçerek tren istasyonuna ɡitti. Gazete haberlerine göre, istasyon restoranında bir bardak hafif bira sipariş etti, tek seferde içti ve Berlin'e giden bir sonraki trene bindi. Kısa bir süre sonra, bir erkek giyim mağazasından sivil kıyafetler aldı ve ardından taksiyle Rixdorf'taki Hermannstraße istasyonuna gitti ve kılıcını orada bıraktı. Oradan Tempelhofer Feld'e yürüdü ve üniformasının çoğunu attı; daha sonra oradan geçenler tarafından üniforması bulundu. Voigt, bu olaydan kısa bir süre sonra Schlesischer Bahnhof (Silezya İstasyonu) yakınlarındaki Lange Straße 22 adresinde ikamet etti.
Yakalanması
Sonraki günlerde Alman basını gerçekte olayın nasıl meydana ɡeldiğine dair spekülasyonlarda bulundu. Aynı zamanda İmparatorluk Alman Ordusu da kendi soruşturmasını yürütüyordu. Alman halkı, suçlunun hem zekâsına hem de cesaretine hayran kaldı.
Olaydan on gün sonra, Voigt'un planlarından haberdar olan eski hücre arkadaşı Kallenberg, 3.000 marklık yüklü ödül karşılığında polise ihbarda bulundu ve ardından Voigt kahvaltı yaparken tutuklandı. Berlin'deki II. Bölge Mahkemesi tarafından "izinsiz üniforma giyme, kamu düzenine aykırı suçlar, özgürlükten mahrum bırakma, dolandırıcılık ve ağır sahtecilik" suçlarından dört yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ancak kamuoyunun büyük bir kısmı onun yanındaydı. Voigt, İmparator II. Wilhelm tarafından affedildi ve 16 Ağustos 1908'de Tegel Hapishanesinden erken tahliye edildi. Aynı gün, 200 mark karşılığında sesini gramofon kaydı şeklinde ölümsüzleştirdi. Bu kayıtta şunları söyledi: Özgür insanlar arasında özgür bir adam olarak yürüme özlemim giderek güçlendi. Şimdi gerçekten özgür oldum, ama Tanrı'nın beni tekrar kanun kaçağı olmaktan korumasını diliyorum ve dua ediyorum.
Soygunun sebebine dair çelişkili açıklamalar mevcuttur. Voigt, mahkemede verdiği ifadede, otobiyografisinde ve daha sonraki kamuoyu açıklamalarında sürekli olarak sadece parayı korumayı amaçladığını ve aslında pasaport çalmak istediğini savunurken, biyografi yazarı Winfried Löschburg, Voigt'un aslında Köpenick belediye binasındaki bir kasada saklandığını duyduğu iki milyon markın (bugünkü değeri yaklaşık 15,3 milyon euro) peşinde olduğundan şüphelenmektedir.
Pasaportlar belediye binasında değil, Berlin'deki Teltow bölgesinin ilçe ofisinde veriliyordu. Eylemden önce yaptığı titiz araştırmayı göz önüne alındığında, Voigt'un bunu bilmesi gerekirdi. Kendini zenginleştirme niyetinin bir diğer kanıtı da, Voigt'un belediye binasının işgali sırasında pasaport aradığını düşündürecek hiçbir şey yapmamış olmasıdır; oysa "veznedarlara karşı sergilediği tüm sistematik davranış" (1 Aralık 1906 tarihli karara göre) açıkça kasıtlı olarak planlanmış bir eylemin izlerini taşımaktadır. Aslında, eylemini son hapis cezasını çektiği sırada planlamış ve hücre arkadaşı Kallenberg'e söylemişti; oysa sahte pasaportla sona erdirmeyi amaçladığını iddia ettiği yasadışı ikamet statüsü, eylemden kısa bir süre önce ortaya çıkmıştı. Buna göre Kraliyet Bölge Mahkemesi de Voigt'un başlangıçta sadece pasaport formu aradığı iddiasını "inandırıcı" bulmamıştır.
Ancak mahkeme, "son cezasını çektikten sonra dürüsçe ɡeçimini sağlayabilmek için ciddi ve -elinden geldiğince- başarılı çabalar gösterdiğini ve sivil toplumun faydalı bir üyesi olma yolunda ilerlediğini, ancak bu çabalarının kendi hatası olmaksızın engellendiğini ve suç yoluna geri döndüğünü" hafifletici bir unsur olarak değerlendirdi. Bu bağlamda mahkeme, Voigt'un eyleminin, o zamanki polis gözetimi kurallarına göre güvenli ikamet statüsü elde edemeyen, hüküm giymiş bir suçlu olarak içinde bulunduğu umutsuz durumdan kaynaklandığını da kabul etti.
O dönem ki tepkiler
Tüm Almanya bu dahiyane fikre güldü. İmparator II. Wilhelm olayla ilgili hemen telgraf raporu istedi. Raporu okuduktan sonra onun da güldüğü ve şöyle dediği rivayet edilir: "Şimdi disiplinin ne anlama geldiğini görüyorsunuz. Dünyada hiçbir ulus bizimle boy ölçüşemez!" Ancak İmparator'un bu ifadesi tarihsel olarak doğrulanabilir değildir. Öte yandan, Daily Mail muhabirinin raporunda II. Wilhelm'in dosyaya eklediği bir dipnotta Köpenick failini "parlak bir adam" olarak tanımladığı not, tarihsel olarak güvenilir kabul edilir.
Serbest bırakılmasının ardından
Sonraki günlerde Berlin'de, Rixdorf'taki görünümü kalabalıkların etrafında toplanmasına neden oldu ve kolluk kuvvetlerinin müdahalesini gerektirdi. İki gün içinde on yedi kişi huzuru bozma ve benzeri suçlardan tutuklandı. Voigt, serbest bırakılmasından sadece dört gün sonra, Unter den Linden'deki Castan'ın Panoptikum balmumu müzesinde kendi balmumu heykelinin açılışına ɡitti, fotoğraflarını imzaladı ve konuşmalar yaptı, ancak bunu yapması derhal yasaklandı.
Daha sonra Almanya'nın her yerini gezdi (örneğin, 26 Kasım 1908'de Bonn'da) ve barlarda ve fuarlarda gösteriler yaptı. Salonlarda veya sirk çadırlarında Köpenick Yüzbaşısını taklit etti ve üniformalı veya sivil kıyafetli resimlerinin bulunduğu imzalı kartlar sattı. Hatta o sırada komuta ettiği "birliğin" bazı üyeleri de gösterilere katıldı veya onunla fotoğraf çektirdi. 1909'da, Köpenick Yüzbaşısı olarak bilinen Wilhelm Voigt'un otobiyografisi, Köpenick Yüzbaşısı Nasıl Oldum: Hayat Hikayem, Leipzigdeki bir yayınevi tarafından yayımlandı ve kitap iyi satış yaptı.
Kayıtlı bir suçlu olduğu ve bu nedenle polis gözetimi altında bulunduğu için, "genellikle alt sınıf insanlardan büyük bir sempati gören" (Saarland belediye başkanının raporunda belirttiği gibi) Voigt, gösterilerinde devleti ve orduyu alaya alan tavrından hoşlanmayan yerel yetkililer tarafından tacizlere ve hatta tutuklamalara maruz kaldı. Bu nedenle yeni bir yurt aradı ve öncelikle diğer Avrupa ülkelerinde gösteriler yaptı. Yasağa rağmen Dresden, Viyana ve Budapeşte'de çeşitli gösterilerde, restoranlarda ve eğlence parklarında sahne aldı. İddialara göre Mart 1910'da ABD'ye girmeyi bile başardı ve burada yaptığı turnenin büyük bir başarı olduğu söylenmektedir (bu tarihsel olarak kesin değil; sadece Amerikan sirki Barnum ve Bailey'nin birkaç Avrupa şehrini kapsayan bir turneyi finanse ettiği biliniyor).
1 Mayıs 1910'da Lüksemburg kimlik kartı aldı ve Lüksemburg'a taşındı. Burada, halka arasında daha az görünen Voigt, ağırlıklı olarak garsonluk ve ayakkabıcılık yaptı. Zengin bir Berlinli dul kadından ömür boyu emekli maaşı aldı. Popülerliği sayesinde belirli bir refah seviyesine ulaştı ve Lüksemburg'ta araba sahibi olan ilk kişiler arasında yer aldı; bu arabayla zaman zaman ev sahibesi ve çocuklarıyla geziler yapardı. 1912'de, 5 numaralı Rue du Fort Neipperg adresindeki evi satın aldı ve ölümüne kadar bu evde yaşadı.
Voigt, Birinci Dünya Savaşı sırasında bir kez daha Prusya ordusuyla temasa geçti. Alman birlikleri tarafından işgal edilen Lüksemburg'da kısa süreliğine gözaltına alındı ve sorguya çekildi. Davayı yürüten teğmen günlüğüne şunları yazdı: "Bu zavallı adamın bir zamanlar tüm Prusya'yı nasıl sarsabildiği benim için hâlâ bir gizem."
Ölümü ve cenazesi
Wilhelm Voigt, son yıllarında artık kamuoyunun karşısına çıkmıyordu. 3 Ocak 1922'de, 72 yaşında, akciğer hastalığı nedeniyle çok zayıflamış ve savaş ve enflasyon sonucu tamamen yoksullaşmış halde, Lüksemburg'un tren istasyonu bölgesindeki dairesinde öldü ve Limpertsberg bölgesindeki Notre-Dame Mezarlığı'na (Fransızca: Cimetière Notre-Dame) gömüldü. Mezar, Allée des Résistants et des Déportés üzerinde yer almaktadır. Cenaze alayının Lüksemburg'da konuşlanmış bir Fransız asker birliğiyle karşılaştığı bildirildi. Birlik lideri ölen kişinin kim olduğunu sorduğunda, yas tutanlar "Le Capitaine de Coepenick" diye cevap verdiler. Birlik lideri, gerçek bir yüzbaşının gömüleceğini varsayarak, adamlarına cenaze alayının merhum subay için askerî selam vererek geçmesine izin vermelerini emretti.
1961 yılında Sarrasani Sirki, Wilhelm Voigt'un mezarını 15 yıllığına satın aldı ve aynı zamanda bir mezar taşı bağışladı. Bu mezar taşı, sivri miğfer takmış, ağzı emir veriyormuş gibi açık olan, açıkça Alman bir askerin başının bir karikatürünü tasvir ediyordu ve "Köpenick Yüzbaşısı" yazısıyla çerçevelenmişti. Mezar kiralama süresi 1975'te sona erince Lüksemburg Şehri, uluslararası baskı altında, mezarın bakımından sürekli olarak sorumlu oldu ve mezar taşını da değiştirdi. Günümüzde ise sivri miğfer ve "KÖPENICK YÜZBAŞISI" yazısı; altında daha küçük harflerle "Wilhelm Voigt 1850–1922" yazmaktadır. Doğum yılı yanlış belirtilmiştir, çünkü Voigt'un doğum tarihi o zamana kadar unutulmuştu. 1999'da Lüksemburg Şehri, kalıntıların Berlin'e yeniden defnedilmesi talebini reddetti. Ölümüne kadar yaşadığı ev artık mevcut değildir.
Mirası
Anıtlar
1996 yılında Köpenick'teki belediye binasının önüne bir anıt dikildi. Heykel, Spartak Babajan tarafından tasarlandı ve Berlin yakınlarındaki Schöneiche'deki Seiler sanat dökümhanesi tarafından bronzdan döküldü. Voigt için Berlin'de bir anıt plaketi de belediye binasına yerleştirildi. Binanın içinde, Köpenick Yerel Tarih Müzesi'nin kalıcı bir sergisi, çok sayıda görsel yardımcıyla "Köpenick Yüzbaşısı"nın hikâyesini anlatmaktadır. Wilhelm Voigt'u konu alan orijinal bir film belgeseli Berlin Film Arşivi'nde bulunmaktadır. Wismar'da, Wilhelm Voigt'un yaşadığı ve saray ayakkabıcısı H. Hilbrecht için çalıştığı Lübsche Straße 11 adresindeki eve bir plaket yerleştirildi. Ayrıca Madame Tussauds'da onuruna bir heykeli dikildi.
Onurlandırmalar
Ölümünün 100. yıldönümünü anmak için Lüksemburg Postası, 18 Mart 2022'de Köpenick Yüzbaşısını anmak üzere özel bir pul çıkardı. Bu pulda Wilhelm Voigt, Yüzbaşı üniformasıyla tasvir edilmiştir.
↑Der in der Quittung angegebene Betrag von 4000,70Mark (statt 3557,45Mark) erklärt sich nach der Darstellung des Tatgeschehens im Gerichtsurteil dadurch, dass der Rendant versehentlich die von Voigt nicht mitgenommenen Zinsscheine der Köpenicker Stadtanleihe über 443,25Mark eingerechnet hatte.
↑Hans-Jürgen Mende und Kurt Wernicke (Hrsg.): Berliner Bezirkslexikon Friedrichshain-Kreuzberg. Haude & Spener, Berlin 2003, S. 384.
↑Zuckmayer, der in seinem Drama zeitgenössische Pressestimmen und Nachrichten verarbeitet, lässt seine Figuren von dem (nach Erinnerung des Autors „glaubwürdig kolportierten“) Ausspruch des Kaisers berichten. Er erinnert stark an den Bismarck zugeschriebenen Satz: „Den preußischen Leutnant macht uns keiner nach.“ Zuckmayer legt dieses wohlbekannte Bismarcksche Bonmot (vgl. Louis Reynaud: Histoire générale de l’influence française en Allemagne. 13. Auflage. Paris 1924, S.231) in ironisch verfremdeter Form auch dem Uniformschneider Wormser in den Mund: „Der alte Fritz, der kategorische Imperativ, und unser Exerzierreglement, das macht uns keiner nach!“ Auch Karl Liebknecht nimmt in seiner Schrift Militarismus und Antimilitarismus unter besonderer Berücksichtigung der internationalen Jugendbewegung (Leipzig, 1907) darauf Bezug, wenn er sagt: „Wie uns angeblich noch keiner– um mit Bismarck zu reden– den preußischen Leutnant nachgemacht hat, so hat uns in der Tat noch keiner den preußisch-deutschen Militarismus ganz nachzumachen vermocht, der da nicht nur Staat im Staate, sondern geradezu ein Staat über dem Staat geworden ist[…].“ (Zitiert nach Volker R. Berghahn (Hrsg.): Militarismus. Köln, 1975, S.91).
↑Ebba Hagenberg-Miliu: Als der ‚Hauptmann‘ in Bonn war. Seine Täuschung in Köpenick machte ihn berühmt. Die Bonner empfingen ihn euphorisch. In: General-Anzeiger (Bonn), 7./8. August 2021, S.26.
↑Blundell, Nigel (1995). "The great pretender who duped a city's mayor". The World's Greatest Mistakes. New York: Bounty Books. s.158. ISBN0-600-57232-3.
