Yetimhane

Yetimhane, çoğunlukla öksüz ve yetim çocukların barındığı yerdir. Arapça "yetim" ve Farsça "hane" sözcüklerinden oluşmuştur. Genellikle biyolojik anne ya da babası olmayan çocuklar barınsa da istisnai durumlar mevcuttur. Farklı hukuk sistemlerinde ve coğrafyalarda yetimhanelerin tanımı, işleyişi ve denetimi farklılık gösterebilir.

Türkiye'de çocuk koruma hizmetlerinin kökenleri Selçuklu döneminde yetimlerin barındığı "Dârü'l-Eytam"lara ve Osmanlı döneminde 1868'de kurulan "Islahhaneler"e dayanır. Modern dönemde ise bu hizmetler, 1921'de kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti'nin 1934'te Çocuk Esirgeme Kurumu adını alması ve 1983'te Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) olarak kurumsallaşmasıyla hukuki ve kurumsal bir kimlik kazanmıştır.

Türkiye istatistikleri

Türkiye'de koruma ve bakım altındaki çocuklara yönelik hizmet sağlayan kuruluşların sayısı

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024-Ekim
İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi (İÇES) 44 54 55 67 68 66 63 65 65 66 65 64 62
Çocuk Evleri 649 906 1.015 1.057 1.092 1.195 1.192 1.192 1.193 1.193 1.187 1.185 1.185
Çocuk Evleri Sitesi 45 61 73 86 92 108 111 112 111 112 113 116 116

Türkiye'de koruma ve bakım altındaki çocuklara yönelik hizmet sağlayan kuruluşlarda fiilen bakılan çocuk sayısı

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024-Ekim
İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi (İÇES) 705 1.076 1.144 1.241 1.463 1.640 1.632 1.571 1.387 1.493 1.591 1.625 1.698
Çocuk Evleri 3.581 4.953 5.068 5.366 5.626 6.341 6.199 6.164 5.956 5.649 5.851 5.553 5.538
Çocuk Evleri Sitesi 3.301 3.952 4.352 4.950 5.257 6.208 6.383 6.132 6.181 6.160 6.699 7.257 7.173

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 20 Nisan 2026 tarihinde yayımladığı "İstatistiklerle Çocuk, 2025" bültenine göre, 2025 yılı itibarıyla Türkiye genelinde kuruluş bakımı altında bulunan çocuk sayısı 15.508'dir; aynı yıl 10.841 çocuğa koruyucu aile yanında bakım sağlanmış, 681 çocuk evlat edindirilmiştir.

Küresel bakış açısı ve kurumsal bakımdan uzaklaşma

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), hiçbir çocuğun yalnızca ailesinin sağlık, eğitim veya sosyal koruma hizmetlerine erişiminin bulunmaması nedeniyle büyük ölçekli bir kuruma veya herhangi bir alternatif bakım biçimine yerleştirilmemesi gerektiğini; önceliğin çocuğun ebeveynlerinin veya uygun olduğunda diğer yakın aile üyelerinin bakımında kalmasını ya da bu bakıma geri dönmesini sağlamaya verilmesi gerektiğini savunur. UNICEF verilerine göre Avrupa ve Orta Asya bölgesinde yaklaşık 456.000 çocuk kurumsal bakım tesislerinde yaşamaktadır; bu oran bölgede her 100.000 çocuktan 232'sine denk gelmekte olup küresel ortalamanın (100.000'de 105) yaklaşık iki katıdır. Bu doğrultuda birçok ülkede, büyük ölçekli yetimhanelerden koruyucu aile, evlat edinme ve küçük grup evleri gibi aile temelli veya aile benzeri bakım modellerine geçişi öngören "deinstitüsyonelleşme" (kurumsal bakımdan uzaklaşma) politikaları benimsenmektedir.

Kaynakça

  1. 1 2 3 4 "In Focus: Ending the institutionalization of children and keeping families together". UNICEF Avrupa ve Orta Asya Bölge Ofisi. 16 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2026.
  2. ↑ Vügar Aliyev, "18 Yaşından Sonra Yetimhaneden (Çocuk Esirgeme Kurumundan) Ayrılmış veya Ayrılacak Olan Gençlerin Topluma İntibaklarında Dinin Rolü", Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023, s. 8-9, 26.
  3. 1 2 "ASHB İstatistik Bülteni, Ekim 2024" (XLSX). T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2026.
  4. ↑ "İstatistiklerle Çocuk, 2025" (PDF). Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). 20 Nisan 2026. 30 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ağustos 2026.

Ayrıca bakınız