Vocem jucunditatis

Vocem jucunditatis è un introito del tempo pasquale che dà il nome alla domenica De jucunditate. Appartiene alla liturgia della Messa della Dominica sexta Paschae o della Dominica V post Pascha. È conosciuta anche come Dominica Rogate poiché nei tre giorni che seguono si svolgono le rogazioni.

Incipit dell'Introito Vocem jucunditatis dal Graduale Novum

Testo

(latino)
«Vocem jucunditatis annuntiate et audiatur

alleluia:
nuntiate usque ad extremum terrae:
Liberavit Dominus populum suum
alleluia, alleluia
(Is. 48, 20)

Jubilate Deo omnis terra
psalmum dicite nomini eius
date gloriam laudi eius

(Ps. 65, 1-2 )»
(italiano)
«Annunciate la gioiosa notizia, che sia ascoltata

alleluia
annunciate fino al confine estremo della terra:
il Signore ha liberato il suo popolo
alleluia, alleluia
(Is. 48, 20)

Acclamate a Dio da tutta la terra,
dite un salmo al suo nome,
date a Lui la lode di gloria.
(Sal 65, 1-2)»

Dominica Rogationum

Il liturgista medievale Guglielmo di Auxerre titola la sua trattazione che commenta la liturgia della domenica che precede l'Ascensione come: De dominica rogationum. Da questa Summa liturgica apprendiamo che:

(latino)
«Sed quia hec dominica dicitur dominica rogationum propter ascensionem propinquam domini, quem sequi non possumus per nos. Ideo docet nos petere in oratione duo, que petenda sunt, scilicet ut cognoscamus et faciamus: "largire quesumus, domine, supplicibus tuis spiritum cogitandi, que recta sunt, propicius et agendi" et cetera.»

Sempre in quest'opera, troviamo una testimonianza circa l'introito Vocem jucunditatis:

(latino)
«Iam instructos per quatuor dominicas quasi armatos quatuor cardinalibus uirtutibus monet adnunciare aliis, "ut qui audit, dicat uenia", et "cortina cortinam trahat", dicens: "uocem iocunditatis", id est nouum testamentum, in quo promissa redduntur. Non est terroris, sicut fuit uetus lex: "annunciatee" et cetera»

Il manoscritto di Cambrai di questa Summa liturgica, diversamente da altri, non presenta il titolo di Dominica Rogationum ma De ua dominica post octauas pasche e così commenta la celebrazione:

(latino)
«In quinta dominica monentur predicatores annuntiare uocem exultationis ita, quod audiatur. Vnde introitus: Vocem exultationis et cetera. Et quia illa dominica propinqua est rogationibus, docemur petere in oratione rectam cogitationem et rectam operationem.»

Il nome di Domenica delle Rogazioni, quindi, viene giustificato proprio dal fatto che questa domenica precede i tre giorni in cui si celebrano le Rogazioni:

(latino)
«In tribus diebus ante ascensionem fiunt rogationes, que dicuntur letania minor respectu maioris letanie, que fit in festo sancti marci, que dicitur maior, quia instituta est a maiore, scilicet a papa gregorius, pro peste inguinaria, qua percutiebantur romani»

Luteranesimo

La Dominica Rogate, nel calendario liturgico luterano e corrisponde alla sesta Domenica di Pasqua. I giorni che la seguono, infatti, sono dedicati alle rogazioni.

Martin Lutero, in occasione delle Domeniche Rogate, pronunciò alcuni sermoni dai quali si evince la tua idea sulla preghiera.

Cantate di Johann Sebastian Bach per la Dominica Rogate

Chiesa ortodossa

La quinta domenica dopo Pasqua, per la Chiesa greca, è la domenica del cieco nato poiché in questo giorno si legge la pericope della guarigione di quel cieco. È chiamata anche Episozomene (ἐπισωζομένη), uno dei modi con cui in greco si indica l'Ascensione. Ci sono testimonianze antiche dell'uso di questo vocabolo presso i Cappadoci.

Note

  1. ↑ CI g02089, su cantusindex.org.
  2. ↑ M. Righetti, Storia liturgica, Vol. II: L'anno liturgico - Il breviario, Ancora, Milano 1969, p.296..
  3. ↑ Graduale Triplex , Moines de Solesmes, 1979 p.229.
  4. ↑ Summa magistri guillelmi autisiodorensis de officiis ecclesiasticis, su guillelmus.uni-koeln.de.
  5. ↑ Cambrai-Fassung, su guillelmus.uni-koeln.de.
  6. ↑ Oswald Bayer, Martin Luther's Theology: A Contemporary Interpretation, Wm. B. Eerdmans Publishing, 3 nov 2008, p. 346.
  7. ↑ ἐπισωζομένη in biblicalcyclopedia, su biblicalcyclopedia.com.
  8. ↑ P. Guéranger, L’anno liturgico. Volume terzo. Tempo Pasquale - Tempo dopo la Pentecoste, Fede e Cultura, Verona 2017, p.93.
  9. ↑ Joseph Bingham, Origines sive antiquitates ecclesiasticae, IX, Sumtibus orphanotrophei, 1729.

Bibliografia

Testi di liturgia contemporanea

Testi medievali

Bibliografia relativa all'introito