| Cyrillische letter Ь | ||
|---|---|---|
|
| ||
| Cyrillisch schrift | ||
Het zachte teken (Ь, ь) (Russisch: мягкий знак; mjagki znak, Oekraïens: м’який знак; mjaky znak, Wit-Russisch: мяккі знак; mjakki znak, Bulgaars: ер малек, er malek, "kleine jer") is een letter uit het cyrillische alfabet. De letter heeft in de meeste cyrillische alfabetten geen eigen klankwaarde, maar heeft als voornaamste functie het aanduiden van verzachting of palatalisatie van de voorgaande medeklinker. De ь vervult daarmee een vergelijkbare functie als de diakritische tekens in bijvoorbeeld de Poolse letter ś of de Slowaakse letter ň.
In sommige talen kan de ь ook een andere rol vervullen. Zo kent het Tsjetsjeens bijvoorbeeld de combinatie аь, waarin de letter ь de rol van een umlaut vervult: [æ]. In het Lak, een andere Noordoost-Kaukasische taal, duidt dezelfde lettercombinatie op een gefaryngaliseerde a: [aˤ].
De letter ъ werd voor het eerst gebruikt in het Oudkerkslavisch en draagt in het oudcyrillisch alfabet de naam jerĭ (ѥрь). Anders dan tegenwoordig vertegenwoordigde ze toen nog een klinker, een ultrakorte ĭ. Samen met de ъ (jerŭ, ѥръ) vormde zij de zogenaamde jers, ultrakorte klinkers die in de moderne Slavische talen op bepaalde posities zijn verdwenen en zich op andere posities ontwikkelden tot andere klinkers.
Het zachte teken wordt in het Russisch ook gebruikt als scheidingsteken tussen een zachte medeklinker en een /j/. De klinkertekens е, ё, ю en я kunnen namelijk zowel de combinatie "j+klinker" vertegenwoordigen als aangeven dat de voorgaande medeklinker gepalataliseerd is, hieronder weergegeven met een apostrof:
- яма = j-a-m-a
- тяга = t'-a-g-a
maar:
- статья = s-t-a-t'-j-a
In een beperkt aantal gevallen wordt deze functie door het harde teken ъ vervuld. In het Oekraïens en het Wit-Russisch wordt in deze gevallen een apostrof gebruikt.