Coöperatie Koninklijke Avebe U.A., meestal kortweg Avebe genoemd, is een wereldwijd opererende onderneming die producten levert op basis van aardappelzetmeel en aardappeleiwit, voor toepassingen in voeding, diervoeding, papier, bouw, textiel en kleefstoffen. Het hoofdkantoor van het concern is gevestigd in Veendam. Avebe was in 2023 de grootste producent van plantaardige eiwitten in Nederland. De boeren hebben via de ledenraad de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid binnen het bedrijf. Bij de coöperatie Avebe zijn 1900 boeren aangesloten, opgedeeld in zes districten (twee in Duitsland en vier in Nederland).
Geschiedenis
Eerste boerencoöperatie, Aardappelmeelfabriek: "De Eersteling" (1898-1935), 1908Aardappelmeelfabriek "Wildervank en Omstreken" (1903-1954), 1946Avebe logo op briefpapier 1966 Aardappelmeelfabriek "Ter Apel en Omstreken" (1916-1981), 1980
De naam Avebe is de afkorting van Aardappelmeel Verkoop Bureau, met als telegramadres de afkorting AVEBE. De coöperatie werd opgericht in 1919 als een verkoopcentrale tussen elf Groningse en Drentse boerencoöperatieve aardappelmeelfabrieken om goede verkoopprijzen te bewerkstelligen voor natief aardappelzetmeel. Avebe was de opvolger na de Eerste Wereldoorlog van het samenwerkingsverband Bond van Boeren-aardappelmeelfabrieken gesticht in 1905. In 1921 traden nog vier coöperatieve fabrieken toe tot de verkoopcentrale. Avebe begon al snel met inkoopcentralisatie, organiseerde kwaliteits- en procesverbetering en een uniforme boekhouding tussen de fabrieken. De boerencoöperaties verdrongen de private zetmeelbedrijven naar de productie van zetmeelderivaten.
In 1948 werd de naam Avebe gewijzigd in Coöperatieve Verkoop- en Productievereniging van aardappelmeel en derivaten Avebe B.A. en in 1956 werden de eerste derivaten (afgeleide producten van aardappelzetmeel) geproduceerd.
De geschiedenis van Avebe is sterk verbonden met de Groninger Veenkoloniën. In 1963 nam Avebe de in 1870 opgerichte aardappelmeel- en derivatenfabriek Duintjer Wilkens Meihuizen & Co over en vergrote zo haar marktpositie. In 1971 werd Avebe organisatorisch gemoderniseerd tot een primaire coöperatie om zo de financiering te verbeteren. In 1974 werd een groot investerings- en reorganisatieplan opgesteld om het afvalwater- en eiwitprobleem van aardappelzetmeelfabrieken aan te pakken. Tot begin 1980 bepaalde dit sterk het beleid van Avebe. Er werden acht fabrieken gesloten en in vier fabrieken werd geïnvesteerd. Na het faillissement in 1978 van Koninklijke Scholten-Honig (KSH) werd een deel van het Scholten-concern overgenomen. Dit zetmeelbedrijf was in 1841 opgericht door Willem Albert Scholten en is wel aangeduid als Nederlands eerste multinational, hoewel daarvoor ook de veel oudere VOC genoemd wordt. De Nederlandse aardappelzetmeelfabrieken Foxhol en de Krim en lijmfabriek van Scholten werden onderdeel van Avebe, samen met enkele buitenlandse locaties in Malmö, Corbeil, Haussimont en Milaan.
Na vanaf de jaren 1990 geïnvesteerd te hebben in verbreding van de bedrijfsactiviteiten in bioplastics, tarwe en tapioca concentreerde Avebe haar inspanningen vanaf 2006 weer rond de aardappelzetmeelteelt in Europa.
1994 - Avebe sluit de zetmeelderivatenfabriek in Corbeil, verkoopt kant-en-klaarlijmen aan Ceca en stopt met investeren in het opstarten van Chamtor, de fabriek voor tarweglucose en inuline te Bazancourt.
1995 - Avebe wordt volledig eigenaar van Glucona, een joint venture opgericht in 1978 tussen Akzo en Avebe, producent van gluconzuur en derivaten.
Koopt Duitse zetmeelfabriek Prignitz Stärke in Dallmin van Amylum.
2006 - Avebe verkoopt zijn belangen in Thailand, Indonesië, China, Noord- en Zuid-Amerika.
2007 - Avebe sluit de tarwezetmeelfabriek in Nijmegen.
Verkoopt aardappelzetmeelfabriek Haussimont in Frankrijk aan AdventAgri.
Start een samenwerking met National Starch Food Innovation voor de verdere vermarkting en ontwikkeling van aardappelzetmeeltoepassingen en -derivaten buiten Europa.
Start een alliantie met DSM Food Specialties voor het ontwikkelen van een nieuwe enzymatisch zetmeel modificatietechnologie (Etenia).
Investeert in een nieuwe raffinagetechniek voor het maken van natief aardappeleiwit onder de naam Solanic.
2015 - National Starch is in 2010 overgenomen door Ingredion. Avebe beëindigt de samenwerking die in 2007 aangegaan was met National Starch.
2018 - Avebe opent een innovatiecentrum op het Zernikecomplex in Groningen.
2025 - Avebe koopt het bedrijf Solan, een Poolse producent van aardappelvlokken en -granulaat gevestigd in Głowno. Het telt 100 medewerkers en werkt samen met 140 akkerbouwers. Het merk Solan zal blijven bestaan.
Activiteiten
Avebe heeft in totaal zes productielocaties, waarvan drie in Nederland. Twee locaties bevinden zich in de provincie Groningen; in Foxhol en in Ter Apelkanaal. De derde locatie is de aardappelmeelfabriek te Gasselternijveen in de provincie Drenthe. Verder zijn er twee in Duitsland, in Dallmin in de gemeente Karstädt en Lüchow, en nog een productielocatie in Zweden te Malmö.
De omzet wordt voor ongeveer de helft gerealiseerd in landen van de Europese Unie en de andere helft in de rest van de wereld. Naar producten komt de hoogste omzetbijdrage van deriviaten, gevolgd door zetmeel en eiwitten. De derivaten zijn met 60% van de omzet veruit het meest belangrijk. De belangrijkste afnemer is de levensmiddelenindustrie, met ruim 60% van de totale afzet, gevolgd door de industrie, zoals in de bouw en bij het maken van papier en lijm, en iets minder dan 10% gaat naar de diervoedingfabrikanten.
Resultaten
Avebe heeft een gebroken boekjaar dat per 31 juli afloopt. Het jaar 2024 heeft betrekking op de periode van 1 augustus 2023 tot en met 31 juli 2024. De prestatieprijs is de opbrengstwaarde per ton aardappelen, in de berekening wordt rekening gehouden met een standaard zetmeelpercentage van 19 procent. De prestatieprijs bestaat uit drie delen:
de vergoeding voor de aardappelen waarbij rekening wordt gehouden met het zetmeelgehalte, het moment van leveren en de kwaliteit.
de kosten van verlading en transport.
het financiële resultaat van de coöperatie.
Op basis van deze drie componenten was de prestatieprijs in 2024 €118,62/ton.
Jaar
Netto omzet
Bedrijfs- resultaat
Netto- resultaat
Aantal werknemers (gemiddeld)
Prestatieprijs geleverde aardappelen (in €/ton)
Aantal leden
(× € miljoen)
2002
683,4
22,5
10,3
2602
4568
2003
635,3
14,1
7,7
2546
4338
2004
609,5
8,3
0,4
2602
50,80
4221
2005
591,6
−59,2
−69,4
2407
26,37
4030
2006
633,7
8,4
−4,6
2073
50,24
3800
2007
615,7
32,9
25,2
1611
57,47 (64,82 jaarverslag 2008)
3609
2008
652,7
41,7
33,3
1419
73,90 (84,99 jaarverslag 2008)
3457
2009
581,9
14,0
3,1
1447
49,92
3265
2010
521,8
11,0
2,8
1422
46,84
2960
2011
525,1
36,9
19,8
1361
67,32
2743
2012
554,1
50,4
32,1
1352
76,94
2633
2013
550,0
20,0
11,4
1308
77,36
2532
2014
540,7
15,1
8,3
1311
75,07
2479
2015
521,1
17,6
11,8
1314
78,41
2475
2016
548,6
12,6
6,5
1306
77,10
2397
2017
551,3
14,3
6,3
1311
82,16
2310
2018
576,6
16,6
7,8
1326
85,81
2268
2019
574,3
11,4
5,3
1313
96,63
2225
2020
570,6
13,7
8,7
1326
96,15
2280
2021
593,2
6,9
9,2
1328
93,30
2249
2022
711,6
18,5
12,1
1332
98,56
2242
2023
803,8
35,7
20,8
1295
133,34
2036
2024
781,4
34,5
2,6
1253
118,62
1935
2025
766,0
16.3
5.1
1235
136.79
1864
Hoofdkantoor
Het hoofdkantoor van Royal Avebe is sinds eind 2011 opnieuw gevestigd in Veendam. Het bedrijf had in 2005 het hoofdkantoor verkocht en daarmee de historisch locatie Veendam verlaten en zich gevestigd op de productielocatie in Foxhol. In 2011 ging het bedrijf op zoek naar een nieuwe locatie, maar uiteindelijk koos men voor de huur van het oude hoofdkantoor.
Voormalige Nederlandse locaties van Avebe fabrieken
