1905

1905
Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	1890-1899 · 1900-1909 · 1910-1919
Jaren:	<< · < · 1904 · 1905 · 1906 · > · >>
Maanden:	jan · feb · mrt · apr · mei · jun jul · aug · sep · okt · nov · dec
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2658 MMDCLVIII
Armeense jaartelling:		1354 – 1355 ԹՎ ՌՅԾԴ – ՌՅԾԵ
Chinese jaartelling:		4601 – 4602 辛辰 – 壬巳
Christelijke jaartelling:		1905 MCMV
Ethiopische jaartelling:		1897 – 1898
Hebreeuwse jaartelling:		5665 – 5666
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1960 – 1961
- Shaka Samvat		1827 – 1828
- Kali yuga		5006 – 5007
Iraanse jaartelling:		1283 – 1284 ۱۲۸۳ – ۱۲۸۴
Islamitische jaartelling:		1322 – 1323 ١٣٢٣ – ١٣٢٢
Maçonnieke jaartelling:		5904 – 5905
1905 naar onderwerp
Lijst van landen
Overleden
Auto's
Film
Sport (categorie)
Juliaanse kalender van 1905
Gregoriaanse kalender van 1905

1905 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 2 - Na een beleg van vijf maanden neemt de Japanse generaal Nogi de Russische havenstad Port Arthur in.
• 2 - In Dublin verschijnt de eerste editie van de Irish Independent, een Iers-nationalistische krant.
• 9 - (juliaanse kalender) Tsaristische troepen openen het vuur op betogers in St. Petersburg. Er vallen vele slachtoffers.
• 12 - Opening van het Kursaal van San Remo.
• 15 - Tsunami in een meer bij Loen, Noorwegen. Er vallen 61 doden.
• 22 - Coen de Koning wint in Groningen het WK schaatsen. Hij is de tweede Nederlandse wereldkampioen na Jaap Eden.

februari

• 1 - Opening van Station Hardenberg.
• 1 - Oprichting van de voetbalvereniging ADO in het Haagse café Hof van Berlijn.
• 17 - Grootvorst Sergej Aleksandrovitsj van Rusland, militair gouverneur van de hoofdstad en verantwoordelijk voor het geweld op 9 januari (zie boven), wordt in Moskou vermoord door leden van de Sociaal-Revolutionaire Partij.
• 23 - Oprichting Rotary in Chicago door de advocaat Paul Harris, de steenkolenhandelaar Silvester Schiele, de mijnbouwingenieur Gustaph Loehr en de kleermakerspatroon Hiram Shorey.

maart

• 10 - In The Rising Pub wordt Chelsea FC opgericht.
• 22 - Willem Einthoven neemt met zijn snaargalvanometer het eerste elektrocardiogram op.
• 28 - In Suriname wordt het eerste baanvak van de Lawaspoorweg geopend, van Paramaribo naar Republiek boven Para. De lijn is een idee van gouverneur Lely.
• 31 - Keizer Wilhelm II arriveert aan boord van de Hohenzollern in Tanger. Hij bewijst de sultan van Marokko de eer van een soeverein vorst, en bruuskeert daarmee welbewust de Franse aanspraken op het gebied.

april

• 3 - De Argentijnse voetbalclub CA Boca Juniors wordt opgericht.
• 6 - Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten verklaart in de zaak Lochner v. New York de wettelijke regeling van de achturige werkdag in de staat New York in strijd met de contractvrijheid, neergelegd in het veertiende amendement op de grondwet, en stelt de wet buiten werking.
• 22 - Oprichting Vereniging Natuurmonumenten in Amsterdam.
• 23 - 25 - Op een "socialistisch wereldcongres" te Parijs voegen Jules Guesde en Jean Jaurès hun socialistische partijen samen tot Franse afdeling van de Socialistische Internationale.
• 25 - Opening van de Wereldtentoonstelling van 1905 in Luik.
• 30 - Eerste wedstrijd van het Nederlands Elftal. In Antwerpen winnen de Nederlanders van de Belgen met 4 - 1.
• april - De beide fracties van de Russische socialisten congresseren gescheiden: de Bolsjewieken in Londen en de Mensjewieken in Genève.

mei

• 27 - Noorwegen zegt de personele unie met Zweden op, en wordt een onafhankelijke staat.
• 27 en 28 - In de Slag bij Tsushima brengt de Japanse marine onder admiraal Togo de Russische vloot een vernietigende nederlaag toe.

juni

• 1 - De koets waarmee de Franse president Loubet en de Spaanse koning Alfons XIII na het bezoeken van een opera terugreizen naar het Gare d'Orsay, is doelwit van een bomaanslag. Een escorte wordt aan de schouder geraakt, maar de beide staatshoofden blijven ongedeerd.
• 7 - Het Storting kiest prins Karel van Denemarken tot koning van Noorwegen. Hij gaat regeren onder de naam Haakon VII.
• 30 - Albert Einstein publiceert zijn speciale relativiteitstheorie. Het is zijn derde publicatie in wat wel Einsteins wonderjaar (annus mirabilis) wordt genoemd.

juli

• 1 - Opening van Station Coevorden
• 2 - Muiterij op de Potjomkin.
• 11 - 14 - De Niagara Movement, die streeft naar gelijke burgerrechten voor zwarte Amerikanen, komt voor het eerst bijeen. Omdat de hotels in de Verenigde Staten de leden niet willen accommoderen, vindt de bijeenkomst plaats aan de Canadese zijde van de Niagarawatervallen.

augustus

• 9 - In het Franse Boulogne-sur-Mer neemt het eerste Esperanto-Wereldcongres de Verklaring van Boulogne aan. Daarin wordt het Esperanto aan de volkeren aangeboden als tweede taal, en wordt deze vrijgegeven voor verdere ontwikkeling door de gebruikers.
• 17 - Beëdiging in Nederland van het kabinet-De Meester.

september

• 1 - Saskatchewan wordt de 9e provincie van Canada.
• 5 - keizerrijk Rusland verliest de Russisch-Japanse Oorlog. Dit verlies veroorzaakt een mislukte revolutie in Rusland.
• 20 - Op de 35e verjaardag van de val van Rome gaat de korte speelfilm La presa di Roma in première. Het is de eerste openbare filmvertoning in Italië.
• 27 - Einstein publiceert over de massa-energierelatie.

oktober

• 2 - In de marinewerf te Portsmouth wordt de kiel gelegd van de HMS Dreadnought, de eerste van een nieuwe generatie oorlogsschepen.
• 14 - Oprichting van de FAI, Fédération Aéronautique Internationale, internationale organisatie voor luchtvaart.
• 16 - Afkondiging door Lord Curzon van de deling van Bengalen. De maatregel heeft de steun van de moslims, die in Oost-Bengalen de meerderheid zullen vormen, maar wordt afgewezen door de Hindoes. Zij roepen een boycot uit van Britse producten.
• 20 - De Turkse voetbalclub Galatasaray SK wordt opgericht.
• 28 - Oprichting Vereniging Oudheidkamer Twente.

november

• 4 - In Atjeh wordt na een guerrillastrijd van zes jaar Tjoet Nja Dinh gearresteerd, de weduwe van opstandelingenleider Teukoe Oemar.
• 18 - De Britse pakketboot Hilda zinkt in Het Kanaal. 123 opvarenden komen om het leven.
• 28 - In Wenen wordt massaal gehoor gegeven aan een stakingsoproep van de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij. De eis, de invoering van algemeen kiesrecht, wordt door de regering ingewilligd.
• De Peking-Hankou-spoorlijn wordt voltooid.

december

• 3 - Zoltán Halmay vestigt het allereerste officiële wereldrecord op de 100 meter vrije slag. In Wenen tikt de Hongaarse zwemmer aan in 1.05,8.
• 5 - In het Verenigd Koninkrijk komen na tien jaar de liberals weer aan de regering, met de Schot Henry Campbell-Bannerman als eerste minister.
• 9 - In Frankrijk wordt de Wet op de scheiding van kerk en staat aangenomen.

zonder datum

• Alfred Binet publiceert de eerste intelligentiemeting.
• Afschaffing van het Chinees examenstelsel.

Film

Zie Film in 1905 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Muziek

Literatuur

• De Poolse schrijver Henryk Sienkiewicz ontvangt de Nobelprijs voor Literatuur
• Louis Couperus schrijft De berg van licht
• 1 oktober: eerste voorstelling van Christian Fredrik Norges Konge van Johan Breda Bull

Beeldende kunst

• 
  L'Homme qui Marche (1905) Auguste Rodin, Rotterdam
• 
  Zonnegloed (1905) Emile Claus, Museum Dhondt-Dhaenens, België
• 
  Mädchen mit Kaninchen (1905) Paula Modersohn, Von der Heydt-Museum

Bouwkunst

• 
  Stadsapotheek Feldkirch Vorarlberg, Jugendstil, architect Ernst Dittrich
• 
  Cauchie-huis, Paul Cauchie

Wetenschap

• Albert Einstein publiceert vier baanbrekende artikelen in wat wel Einsteins wonderjaar of annus mirabilis wordt genoemd.

Geboren

Overleden

januari

• 1 - Valentinus Paquay (77), Vlaams priester en zalige
• 19 - George Henry Boughton (±71), Engels-Amerikaans kunstschilder

februari

• 15 - Lew Wallace (77), Amerikaans schrijver

maart

• 1 - Touch the Clouds (67), Amerikaans indianenleider en legendarische krijger
• 15 - Marian Emma Chase (60), Brits kunstschilder en aquarellist
• 24 - Jules Verne (77), Frans auteur en pionier in het sciencefictiongenre

april

• 7 - Maria Assunta Pallotta (26), Italiaans lekenzuster
• 23 - Jacob Olie (70), Nederlands fotograaf
• 26 - Henri Knip (86), Nederlands kunstschilder

mei

• 23 - Martinus Wilhelmus van der Aa (75), Nederlands auteur

juni

• 14 - Tippo Tip (68), Afrikaans slavenhandelaar
• 18 - Per Teodor Cleve (65), Zweeds wetenschapper, scheikundige en geoloog

juli

• 11 - Mohammed Abdoe (±56), Egyptisch islamitisch geestelijke

augustus

• 1 - Henrik Sjöberg (30), Zweeds atleet en turner
• 14 - Simeon Solomon (64), Brits kunstschilder

september

• 6 - Siegfried Bing (67), Frans kunsthandelaar

oktober

• 6 - Rebecca Plaat (76), Nederlands onderwijzeres en directrice
• 6 - Ferdinand von Richthofen (72), Duits geograaf en geoloog
• 11 - Isabelle Gatti de Gamond (66), Belgisch pedagoge en feministe

november

• 2 - Albert von Kölliker (88), Zwitsers anatoom en fysioloog
• 15 - Max Spohr (54), Duitse uitgever en homorechtenactivist
• 16 - Christiaan Messemaker (84), Nederlands schaker
• 17 - prins Filips van België, graaf van Vlaanderen (68)
• 17 - groothertog Adolf van Luxemburg (88)

december

• 12 - Reimond Stijns (55), Vlaams schrijver

Weerextremen in België

• 22 mei: uitzonderlijke situatie: eind mei, en het sneeuwt in Bastogne.
• 5 juni: een tornado raast over Meersel (Hoogstraten), alles wegvegend wat op zijn baan ligt, en vervolgt zijn weg in de richting van Nederland.
• 11 juni: de regen is overvloedig aan de kust. De hoeveelheid gevallen neerslag op 24 uur in Middelkerke bedraagt 155 mm.
• juni: in de loop van deze maand heeft het hele land geleden onder talrijke onweders. De balans: 23 doden.
• 9 augustus: in de streek van Bouillon veroorzaakt een tornado in de vooravond een spectaculaire ravage. Enkele minuten daarvoor was dezelfde tornado reeds de streek van Sedan voorbijgetrokken, waarbij drie mensen om het leven kwamen.
• 6 oktober: zeer vroegtijdig winteroffensief: het sneeuwt al in Bastogne, en dit begin oktober.
• 22 oktober: 13 cm sneeuw in Hockai.
• oktober: oktober met laagste gemiddelde maximumtemperatuur: 9,1 °C (normaal 14,3 °C).
• herfst: na 1887 herfst met laagste zonneschijnduur: 211 uur (normaal: 378,2 uur).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Zie de categorie 1905 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.