Emmanuel Mounier

Jeugd

Mounier studeerde filosofie in zijn geboortestad Grenoble waarna hij promoveerde in Parijs. Na zijn studie wilde hij geen wetenschappelijke carrière, maar een beweging oprichten, waartoe hij het tijdschrift Esprit oprichtte. Hij werd beïnvloed door Jacques Maritain en Charles Péguy, over wie hij met Georges Izard in 1930 La pensée de Charles Péguy zou publiceren. Zijn leermeester aan de universiteit was Jacques Chevalier, die hem als aanhanger van Henri Bergson met diens ideeën bekend maakte.

In de jaren 30 zag Mounier het einde van een beschaving in de opkomst van nazisme en fascisme. In 1932 richtte hij Esprit op onder het motto refaire la Renaissance. De uitspraak van Péguy la revolution sera morale ou elle ne sera pas geeft de personalistische contouren van Mounier weer.

Idee

Geconfronteerd met het kapitalisme, individualisme maar ook het collectivisme stelde hij daar het personalisme tegenover, dat christelijke waarden en de sociale dimensie van de mens omsluit. Zijn visie legde hij neer in Manifeste au service du personnalisme (1936) en Le personnalisme (1949). Voor Mounier is het individu, die hij door autarkie en isolement gekenmerkt ziet, het tegendeel van de persoon, die in relatie staat tot de gemeenschap en zich voortdurend ontwikkelt. De persoon staat boven de persoonlijkheid, is gegeven en uit zich als een aanwezigheid in mijzelf.

Engagement

Van Paul-Louis Landsberg nam hij het concept van de notie van het engagement over. Hier ligt de basis voor het actief stelling nemen in concrete vraagstukken. Het pedagogische moment in zijn filosofie bracht hij in verband met de strijd voor een democratische samenleving. Zo nam Mounier stelling tegen de nationaalsocialisten en fascisten in 1934, pleitte hij voor het Volksfront in 1936, tegen de pacificatiepolitiek jegens Adolf Hitler in München in 1938 en voor de republikeinen in de Spaanse Burgeroorlog in 1939. Met dit politieke engagement schaarde Mounier zich aan de zijde van de existentialisten en marxisten.

In 1940 was Mounier van mening dat Europa voor lange tijd door het totalitarisme overmeesterd zou zijn. Het tijdschrift Esprit was aan censuur onderworpen en werd door het Vichy-regime in 1941 definitief verboden. In januari 1942 werd hij op verdenking van deelname aan het verzet gearresteerd en hij begon met mede-gevangenen een hongerstaking. Na zijn vrijlating in de herfst van datzelfde jaar dook hij onder.

Na de bevrijding nam Mounier het besluit Esprit voort te zetten. Hij keerde zich tegen het kolonialisme (en later de oorlog in Algerije) dat ook in Frankrijk meer en meer in de discussie kwam, tegen het communisme in Midden- en Oost-Europa (mede naar aanleiding van de staatsgreep in Praag in 1948) en beschouwde de Frans-Duitse verzoening en de Europese eenwording als plicht en ideaal voor de huidige en toekomstige generaties.