Bathmen

Bathmen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Bathmen (Overijssel)
Bathmen
Situering
Provincie Vlag Overijssel Overijssel
Gemeente Vlag Deventer Deventer
Coördinaten 52° 15′ NB, 6° 17′ OL
Algemeen
Oppervlakte 26,43 km²
- land 26,18 km²
- water 0,25 km²
Inwoners
(2023-01-01)		 5.705
(218 inw./km²)
Woning­voorraad 2.401 woningen
Overig
Postcode 7437
Woonplaats­code 2854
Website Gemeente Deventer
Detailkaart
Kaart van Bathmen
Statistische buurtgrenzen van het dorp Bathmen binnen de gemeente Deventer
Foto's
De Dortherbeek tussen Bathmen en Harfsen
De Dortherbeek tussen Bathmen en Harfsen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Bathmen (Nedersaksisch: Battûm ([bɑtəm]?)) is een dorp en voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Overijssel. Sinds 1 januari 2005 behoort het tot de gemeente Deventer. Bathmen ligt ten oosten van de stad Deventer, in de streek Salland.

De woonplaats Bathmen, met het bijbehorende buitengebied, telde 5.705 inwoners in 2023. Het dorp heeft een historische kern rond de kerk en de Brink en wordt omgeven door landbouwgronden, verspreide boerderijen en buurtschappen.

Geografie

De dorpskern ligt grotendeels tussen de Schipbeek in het zuiden en de spoorlijn Deventer–Almelo in het noorden. Ten zuiden van het dorp ligt de autosnelweg A1, waaraan Bathmen een eigen aansluiting heeft.

De voormalige gemeente omvatte naast Bathmen de dorpen en buurtschappen Apenhuizen, Dortherhoek, Loo, Pieriksmars en Zuidloo. Het dorp vervult een voorzieningenfunctie voor het omliggende buitengebied.

Het landschap rond Bathmen wordt gekenmerkt door hoger gelegen dekzandruggen en lager gelegen gronden langs de beken. De oude akkercomplexen, waaronder de Bathmense Enk, hangen samen met de agrarische oorsprong van het dorp.

Naam

De betekenis van de naam Bathmen is niet met zekerheid bekend. Een verklaring verbindt het eerste deel met de persoonsnaam Bado of met het oude woord bade, dat boodschapper betekende. Het tweede deel zou verband kunnen houden met het woord man, dat in Oost-Nederland in namen van erven voorkomt. Deze verklaringen worden als mogelijkheden beschouwd.

Geschiedenis

Vroege bewoning en middeleeuwen

Archeologische vondsten wijzen op bewoning van het gebied vóór het ontstaan van de huidige dorpskern. Op de Bergakker werd in 1995 een vuurstenen werktuig gevonden uit de periode tussen ongeveer 5000 en 4000 voor Christus. Bij onderzoek op de Bathmense Enk zijn eveneens sporen van vroegere bewoning aangetroffen.

De eerste zekere schriftelijke vermelding van Bathmen dateert uit 1284. In een oorkonde uit dat jaar is sprake van de verkoop van een deel van de tienden in de parochie Bathmen. Daaruit blijkt dat Bathmen toen al een kerkelijke gemeenschap vormde. Een eerder veronderstelde vermelding in een oorkonde uit 1046 berust volgens de Canon van Bathmen op een onjuiste lezing van die tekst.

Het dorp ontwikkelde zich uit verspreid gelegen agrarische erven rond een centraal gelegen kerk. De historische dorpskern en de oude bebouwingslinten langs de Brink, Dorpsstraat en Deventerweg zijn daardoor van archeologisch belang.

Ten oosten van Bathmen lag de middeleeuwse versterking Arkelstein. Deze bisschoppelijke burcht werd in de veertiende eeuw gebouwd bij de Schipbeek. Na verwoestingen en gedeeltelijke sloop verdwenen de laatste resten in het begin van de negentiende eeuw.

Handelswegen en verbindingen

De ontwikkeling van Bathmen hing mede samen met de nabijheid van Deventer en de verbindingen met het oosten. In de omgeving liepen oude Hessenwegen, die werden gebruikt door vervoerders met zwaarbeladen wagens. Langs deze routes lagen herbergen en andere pleisterplaatsen.

In 1823 kwam de verharde weg van Deventer naar Holten en verder naar het oosten in gebruik. De bereikbaarheid veranderde opnieuw door de opening van de spoorlijn Deventer–Almelo in 1888. Bathmen kreeg daarbij een eigen station.

Zelfstandige gemeente

Bathmen had vanaf 1811 een eigen gemeentebestuur. De eerste raadsvergadering vond plaats op 18 maart van dat jaar. De laatste vergadering van de zelfstandige gemeenteraad werd gehouden op 23 december 2004.

Bij de voorbereiding van de gemeentelijke herindeling werd onder meer gesproken over een samenvoeging met de Gelderse gemeenten Gorssel en Lochem. Een meerderheid van de Bathmense gemeenteraad en bevolking steunde die mogelijkheid. Uiteindelijk werd gekozen voor samenvoeging met Deventer.

De Eerste Kamer nam de herindelingswet op 29 juni 2004 aan. Op 1 januari 2005 werd de gemeente Bathmen opgeheven en met Deventer samengevoegd.

Naoorlogse ontwikkeling

Na de Tweede Wereldoorlog groeide Bathmen buiten de oude dorpskern. Vooral vanaf het einde van de jaren zestig kwamen uitbreidingen tot stand tussen de Schipbeek en de spoorlijn. Het overwegend agrarische dorp ontwikkelde zich daarbij steeds meer tot een woonplaats voor mensen die ook buiten Bathmen werkten.

Erfgoed en bezienswaardigheden

Dorpskerk

De Dorpskerk aan het Kerkplein vormt het historische middelpunt van Bathmen. Het gebouw verenigt middeleeuwse onderdelen met latere verbouwingen. Het laatgotische koor en de toren dateren in hoofdzaak uit de vijftiende eeuw. De toren heeft een kenmerkend zadeldak. Het huidige schip kwam in 1870 tot stand ter vervanging van een ouder schip.

In de kerk bevinden zich middeleeuwse muurschilderingen. Ook is er een grafkelder van de heren van Dorth, die een rol speelden in de geschiedenis van het dorp.

Voormalig gemeentehuis en dorpsbebouwing

Het voormalige gemeentehuis aan het Kerkplein werd in 1880 als woonhuis gebouwd. De gemeente kocht het pand in 1888 en richtte het in als raadhuis. Het gebouw heeft een neoclassicistische vormgeving.

In de dorpskern zijn daarnaast negentiende-eeuwse woonhuizen en een voormalige pastorie bewaard gebleven. In het buitengebied staan historische boerderijen, waaronder hallenhuisboerderijen.

Voor de beschermde gebouwen en objecten bestaan afzonderlijke overzichten van rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten.

Voorzieningen en cultuur

Bathmen heeft winkels voor dagelijkse boodschappen en voorzieningen voor onderwijs, zorg, sport en ontmoeting. Deze worden ook gebruikt door inwoners van het omliggende buitengebied.

Een culturele ontmoetingsplaats is Cultuurhuus Braakhekke aan de Schoolstraat. Het multifunctionele gebouw biedt ruimte aan onder meer theatervoorstellingen, filmvertoningen, verenigingsactiviteiten en bijeenkomsten. Ook het toeristische informatiepunt van Bathmen is er gevestigd.

De Oudheidkundige Kring Bathmen houdt zich bezig met de lokale geschiedenis en geeft het tijdschrift Oud Bathmen uit. Daarnaast zijn in het dorp onder meer toneel-, muziek- en zangverenigingen actief.

Sport en verenigingsleven

Sport

De Algemene Bathmense Sportvereniging (ABS) werd opgericht op 7 augustus 1930. Het is een omnisportvereniging met verschillende sportafdelingen. Tot de gebruikte accommodaties behoren sportpark De Looënk en sporthal De Uutvlog.

In en rond Bathmen wordt jaarlijks de Schipbeeksurvivalrun georganiseerd. Bij deze survivalrun combineren deelnemers hardlopen met het overwinnen van hindernissen op het land en in het water. Het parcours voert langs en over de Schipbeek.

Scouting

Scoutinggroep James Lovell is gevestigd in Bathmen. De groep organiseert opkomsten, buitenactiviteiten en kampen voor kinderen en jongeren.

Oranjetraditie

De Bathmense Oranjetraditie wordt teruggevoerd op een bezoek van de erfprins van Oranje op 27 februari 1814. Dit bezoek geldt als de oorsprong van de plaatselijke Oranjefeesten. De Bathmense Oranjevereniging wordt in de Canon van Bathmen aangeduid als de oudste van Nederland.

In de loop van de negentiende en twintigste eeuw werden bij verschillende gebeurtenissen rond het Koninklijk Huis feesten georganiseerd. In 1987 ontving de Bathmense Oranjecommissie een speciale wimpel van koningin Beatrix.

Verkeer en vervoer

Bathmen is bereikbaar via aansluiting 25 van de A1. Ten noorden van het dorp ligt de spoorlijn tussen Deventer en Almelo.

Station Bathmen werd geopend in 1888. Door de concurrentie van autobusdiensten sloot het station in mei 1938. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het opnieuw in gebruik genomen, waarna de reizigersbediening in 1947 eindigde.

Woningbouw

In de Dorpsvisie 2020–2025 werd de ambitie vastgelegd om tot 2035 ongeveer 650 woningen toe te voegen. Het in 2022 opgestelde Gebiedsperspectief Dorpsrand Bathmen wees mogelijke uitbreidingslocaties aan.

In 2026 werkte de gemeente onder meer aan plannen voor de Schipbeekbuurt, de Bathmense Enk Noord en de Alferinklaan. Voor de Schipbeekbuurt stemde de gemeenteraad in mei 2026 in met een ontwikkelperspectief. Daarna volgden verdere onderzoeken en ruimtelijke procedures. De genoemde woningbouwlocaties verkeerden daarmee nog in verschillende stadia van planvorming.

Bekende inwoners

Geboren in Bathmen

Woonachtig geweest in Bathmen

Overleden in Bathmen

Zie ook

Zie de categorie Bathmen van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.