Centrum Informatie en Documentatie Israël

Oprichting (1973–1976)

Op 9 december 1973 kwamen hoogleraar staatsrecht David Simons, jurist en drukker Bob Levisson, Dolf Kohnstamm, Sal van Weesel en Ies Zadoks voor het eerst bijeen. Zij maakten zich zorgen over de omslag in de Nederlandse houding tegenover Israël na de Jom Kipoeroorlog en de oliecrisis, en wilden tegenwicht bieden aan wat zij als propaganda zagen. Simons (1904–1998) werd de eerste voorzitter, Levisson (1913–2001) de eerste directeur.

Het centrum begon in een achterkamer van Levisson in Den Haag. Volgens oud-bestuurslid Dick Houwaart, destijds directeur voorlichting bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, stuurde het CIDI wekelijks een gestencilde informatiebrief naar kranten, tijdschriften en Kamerleden. Het geld kwam van particulieren, in de beginjaren vooral uit de Haagse Joodse gemeenschap.

Onder Naftaniel (1976–2013)

In 1976 trad Ronny Naftaniel in dienst als hoofdmedewerker. Naftaniel had leiding gegeven aan de Werkgroep Israël, een actiegroep van Joodse jongeren die na de Jom Kipoeroorlog was opgericht en een tweestatenoplossing bepleitte. Volgens eigen zeggen wilde hij het CIDI omvormen van een informatiemachine tot een politiek actieve organisatie. In 1980 volgde Naftaniel Levisson op als directeur.

Naftaniel voegde de strijd tegen antisemitisme en racisme toe aan de taken van het CIDI. Antisemitische incidenten werden in Nederland aanvankelijk geregistreerd door de Stichting Bestrijding Antisemitisme (STIBA). Later deed ook het CIDI dat, en na de opheffing van STIBA in 1995 zette het CIDI de registratie als enige voort. Het CIDI-meldpunt bestaat sinds 1984.

Volgens Naftaniel onthulde hij in de jaren zeventig dat Nederlandse bedrijven meewerkten aan de Arabische boycot door werknemers een zogenoemde niet-Joodverklaring te laten overleggen. Zijn onthullingen in Vrij Nederland leidden volgens hem tot een parlementair onderzoek en wettelijke maatregelen. Later onderhandelde hij namens de Joodse gemeenschap met overheid, banken en verzekeraars over de teruggave van in de oorlog geroofde Joodse tegoeden, waaruit de Maror-gelden voortkwamen.

In 1992 richtte het CIDI OPTIN op, een organisatie ter bevordering van de handel tussen Israël en Nederland. In 2002 volgde de jongerenorganisatie CIJO (zie CIJO) en in 2009 was het CIDI betrokken bij de oprichting van het Iran Comité (zie Lobby-activiteiten).

Op 11 november 2013 vierde het CIDI zijn veertigjarig bestaan in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag, waar ook afscheid werd genomen van Naftaniel. Onder de sprekers waren premier Mark Rutte en oud-premier Jan Peter Balkenende. Naftaniel bleef daarna als senior adviseur aan het CIDI verbonden.

2013–2023

Na Naftaniel volgden Esther Voet (2013–2015) en Hanna Luden (2015–2022) elkaar op als directeur (zie Bestuur en directie). In mei 2021, tijdens gevechten tussen Israël en Hamas, hield het CIDI samen met CIJO en Christenen voor Israël een manifestatie in Den Haag voorafgaand aan een Kamerdebat. Kamerleden kregen een manifest aangeboden met een oproep om Israëls recht op zelfverdediging te steunen en antisemitisme te bestrijden. Op 1 januari 2023 werd Naomi Mestrum directeur.

Na 7 oktober 2023

Na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 organiseerde het CIDI met andere Joodse, christelijke en Israëlische organisaties op 12 oktober een manifestatie voor Israël op de Dam. Volgens het CIDI zelf kwam zijn werk daarna in een ongekende stroomversnelling, met manifestaties, media-optredens en voorlichting aan de Tweede Kamer.

In februari 2024 kondigde het CIDI aan zijn werk tegen antisemitisme onder te brengen in een apart meldpunt om de pijlers "Israel" en "antisemitisme" te splitsen na aanleiding van kritiek en verwarring.

Het vijftigjarig jubileum werd op 18 mei 2025 gevierd met het symposium Israël in een veranderende wereldorde in het Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam. Premier Dick Schoof en de Israëlische president Isaac Herzog feliciteerden het CIDI via videoboodschappen. Activisten bekladden het gebouw met rode verf en zo'n honderd pro-Palestijnse demonstranten protesteerden tegen de viering, die zij ongepast vonden terwijl de oorlog in Gaza voortduurde. Burgemeester Femke Halsema wees hun een plek aan de overkant van de gracht toe.

Het NRC concludeerde in 2025 dat het CIDI vaak de argumenten van het kabinet-Netanyahu vertolkte en dat de informatie van het CIDI aansluit bij een breed propaganda-offensief vanuit de Israëlische overheid tijdens de Gaza-oorlog.

Lobby-activiteiten

CIDI wordt gezien als een belangrijke organisatie binnen de zogenaamde (pro-)Israël-lobby in Nederland, dat is een coalitie van organisaties en individuen die primair de belangen van de staat Israël verdedigen. Het kantoor ligt vlak bij het Tweede Kamergebouw in Den Haag. CIDI dringt er bij bepaalde politici soms op aan Kamervragen te stellen over politieke onderwerpen betreffende het Israëlisch-Palestijnse conflict, om zo de politiek op belangrijke punten te beïnvloeden. Vaak volgen Kamervragen op artikelen die op de website geplaatst zijn. Bij Europarlementariërs is met name gelobbyd betreffende Iran.

De lobbygroep heeft met name warme banden met de VVD. De VVD'er John Manheim, die tot 2010 voorzitter van CIDI was, werd daarna honorair consul van Israël. Als CIDI-voorzitter leidde hij diverse VVD-buitenlandwoordvoerders en fractieleiders rond door Israël. De band tussen CIDI en VVD werd door bronnen rondom de VVD als amicaal omschreven, met bijna dagelijks persoonlijke contacten "in de wandelgangen of in de kroeg". Ook met andere partijen worden wel contacten onderhouden.

De Leidse hoogleraar Arco Timmermans omschreef het CIDI als "Een effectieve en professionele lobbygroep. Ze verstaan als geen ander de kunst van de stille lobby: iets agenderen en in de openbaarheid brengen zonder zichzelf als organisatie daarachter bekend te maken en er voor uit te komen." Als voorbeeld noemde hij het initiëren door het CIDI van een advertentie in de Telegraaf tegen antisemitisme, waarbij het leek alsof het een initiatief was van de BN'ers die zich erin uitspraken en op persoonlijke titel een oproep deden. De betreffende advertentie was door de Telegraaf gratis aangeboden. D66-leider Alexander Pechtold had de oproep juist niet ondertekend, omdat CIDI slechts de enige organisatie was die dit initiatief had genomen en omdat het eenzijdig om antisemitisme ging en niet over alle vormen van discriminatie. In de Nederlandse media geeft het CIDI, meestal in de persoon van (oud)-bestuursleden of teamleden, commentaar bij onderwerpen betreffende Joden of Israël, evenals in hoorzittingen van het parlement.

Het CIDI was nauw betrokken bij de oprichting van het Iran Comité (30 maart 2009) dat, in lijn met de Israëlische politiek, vooral tot doel had te waarschuwen voor een Iraanse atoombom en te pleiten voor sancties tegen dit land. Het Comité huisde een tijdje in het kantoorpand van CIDI, toen Ronny Naftaniel er nog directeur was. Naftaniel was ook een van de oprichters van het Comité, waarvan Bram Peper voorzitter was. De organisaties hielden meerdere gezamenlijke bijeenkomsten. In 2009 probeerden ze Nederlandse Europarlementariërs er van te weerhouden met een officiële delegatie een bezoek aan Iran te brengen met de dreiging om anders in de Nederlandse media hun reputatie te beschadigen. In oktober 2012 voerden beide organisaties opnieuw actie tegen een gepland bezoek.

In 1992 richtte CIDI OPTIN (Organisation for the Promotion of Trade between Israel and the Netherlands) op, die de economische samenwerking tussen Israël en Nederland wil bevorderen.^[bron?]

Antisemitisme-bestrijding

CIDI tracht het antisemitisme in Nederland te bestrijden door het uitbrengen van de jaarlijkse "Monitor Antisemitische Incidenten", waarin meldingen staan die zijn doorgegeven vanuit andere discriminatiemeldpunten, en antisemitische incidenten die door CIDI zelf worden gesignaleerd. De Monitor is gebaseerd op de controversiële IHRA-definitie. Zuster-organisaties in andere landen, zoals de Britse Community Security Trust (CST) brengen soortgelijke monitors uit.

*In voorgaande jaren werd het aantal incidenten niet expliciet benoemd.

Aantal geregistreerde antisemitische incidenten in de Monitor per jaar, 2001–2025.

Toelichting: de percentages zijn rechtstreeks overgenomen uit de jaarlijkse CIDI-Monitors.

Onderwijs

Het 'onderwijsveld' beschouwt CIDI als een zeer belangrijk speerpunt van haar werk. Het gaat daarbij zowel om educatie over WO II, de Holocaust en antisemitisme, als om kennis over en interpretatie van het conflict tussen enerzijds Israël en anderzijds de Palestijnen, Arabieren en de moslimwereld.

Tijdens een jaarlijkse seminar voor docenten in Yad Vashem in Israël geeft CIDI haar visie over hoe docenten les zouden kunnen geven over de Holocaust. Deze reizen worden gesubsidieerd vanuit de collectieve Maror-gelden.

Sinds 1988 wordt een jaarlijkse Collegereeks georganiseerd, waarbij aangemelde universiteitsstudenten hun kennis kunnen vergroten door te leren over de Israëlische politiek, het Midden-Oosten en het Israëlisch-Palestijnse conflict. Om objectieve informatie te verschaffen, worden er ook Palestijnse academici uitgenodigd om hun perspectief te laten horen. De colleges worden gewoonlijk (althans tot aan de coranacrisis) gegeven in Den Haag.

Besteding Maror-gelden

In juli 2019 uitte The Rights Forum (TRF) kritiek op de besteding van de jaarlijkse € 1.8 miljoen aan Maror-gelden die CIDI jaarlijks ontvangt voor de financiering van activiteiten van de Nederlandse Joodse gemeenschap. TRF berekende dat CIDI tussen 2005 en 2019 circa € 1,8 miljoen ontving. Volgens TRF worden deze gelden deels gebruikt voor jubileumactiviteiten, zelfpromotie en organisatiekosten van het CIDI zelf.

Er werd bijvoorbeeld € 70.000 aan de eigen website besteed. Ook worden er reizen voor journalisten, politici en beleidsmakers naar Israël georganiseerd met een propagandistisch pro-Israëlkarakter. Ook worden forse bedragen besteed aan reizen voor CIDI-jongeren. In 2019 ontving CIDI minimaal €15.000 van het jaarlijkse budget.

Door een tweet van de premier van de Palestijnse Autoriteit werd in oktober 2019 bij toeval bekend dat CIDI in oktober 2019 heimelijk een reis naar Israël en Palestina had georganiseerd voor 16 VVD-leden, inclusief vier ambtenaren van Buitenlandse Zaken en van Justitie, en het Kamerlid Dilan Yeşilgöz, die in 2021 staatssecretaris en in januari 2022 minister van Justitie en Veiligheid zou worden. Ook deze reis bleek deels te zijn gefinancierd met Maror-gelden. TRF stelde vragen bij de inzet van Maror-gelden voor het financieren van wat TRF beschouwt als propaganda-reizen voor ambtenaren. In mei 2018 organiseerde CIDI een soortgelijke reis voor 17 CDA-politici, in het Maror-besluit omschreven als "Reis voor high-potential politici". Voor deze reis ontving CIDI een kleine 34.000 euro aan Maror-gelden.

Yad Vashem-reizen

CIDI organiseerde met ruim een ton subsidie van de gemeente Amsterdam voor 2021 en 2022 twee studiereizen naar Yad Vashem in Jeruzalem voor training van de Amsterdamse politie, juridische experts van de gemeente en medewerkers van het Openbaar Ministerie tegen antisemitisme. Deze vielen niet in goede aarde bij Jaap Hamburger van Een Ander Joods Geluid en TRF. De kritiek betrof de promotie van de omstreden IHRA-definitie van antisemitisme die door CIDI wordt gehanteerd. Hamburger vreesde dat daarmee de onafhankelijkheid van de politie en het OM in gevaar zou komen. Gerard Jonkman van The Rights Forum heeft bezwaar tegen de twee petten die CIDI hier op heeft. Enerzijds is het een organisatie die antisemitisme bestrijdt, tegelijkertijd lobbyt zij voor Israël. Dezelfde verstrengeling als bij de IHRA-definitie.

Naomi Mestrum van CIDI, bestreed de kritiek. Zij vond dat Yad Vashem de beste experts heeft op het gebied van de Holocaust en het antisemitisme. Joden in Amsterdam zouden zich dankzij de reis beter begrepen voelen bij het melding maken van antisemitisme bij agenten en mensen bij het OM. Het OM en de politie in Amsterdam wezen het aanbod voor de reizen af en raadden deelname door medewerkers heel sterk af. De Amsterdamse politie wees eenzelfde reis in 2019 al af. De reizen werden buiten de politieorganisatie om door CIDI gepland.

Beslotenheid en uitsluiting

Voor haar lezing in september 2019, op een 'geheime' bijeenkomst van het CIDI in het Mauritshuis, heeft Minister Sigrid Kaag (D66) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vier uitnodigingen moeten intrekken. Het ging om vier gasten die te boek staan als progressief en Israël-kritisch. Zij waren niet welkom, zo liet het CIDI voorafgaand aan de lezing aan Kaag weten omdat ze ook kritisch staan tegenover het CIDI. Het ging om Gerard Jonkman en Martijn de Rooi van The Rights Forum, voorzitter Jaap Hamburger van Een Ander Joods Geluid en oud-journalist Maarten-Jan Heijmans. Kaag overwoog aanvankelijk om niet naar de bijeenkomst te gaan, maar dat dan een inhoudelijk debat verder onmogelijk zou worden. Het ministerie van Buitenlandse Zaken verspreidde voor de lezing een persverklaring waarin stond dat de afmelding ‘wordt betreurd’. Dat mensen worden uitgesloten ‘op basis van hun standpunten’ noemde het departement ‘vanzelfsprekend principieel onjuist en onwenselijk voor een volwaardige discussie’.

Monitor antisemitisme

The Rights Forum had in 2020 forse kritiek op de ‘Monitor Antisemitisme’ die CIDI jaarlijks publiceert. CIDI wordt verweten hierin met alarmerend taalgebruik een overdreven voorstelling te maken van vermeend antisemitisme, met tegenstrijdige cijfers en een twijfelachtige methodologie.

Hanna Luden, directeur van het CIDI, beschuldigde ïn 2017 de politieke partij Denk van het aanwakkeren van antisemitisme. Dat werd uiterst kwalijk genomen door Tunahan Kuzu. Denk is de partij die bij uitstek uitspreekt tegenover alle vormen van discriminatie, ook tegen Jodenhaat. "Maar wij laten ons niet de mond snoeren bij kritiek op het beleid van Israël."